Interpelacja w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe

Interpelacja w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe Interpelacja nr 5127 do ministra nauki, ministra spraw zagranicznych w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe Zgłaszający: Dariusz Matecki Data wpływu: 27-09-2024 Zwracam się do Pana z interpelacją dotyczącą problemów, z jakimi borykają się polscy maturzyści z Litwy w procesie rekrutacji na polskie uczelnie wyższe. Pomimo uzyskania matury w języku polskim na Litwie polscy uczniowie napotykają na trudności z dostaniem się na studia w Polsce. Głównym powodem tej sytuacji są różnice w terminach zakończenia rekrutacji w Polsce oraz uzyskiwania świadectw dojrzałości na Litwie. Ponadto problemem jest brak elastycznego podejścia ze strony polskich uczelni w zakresie uznawania znajomości języka polskiego u kandydatów z Litwy, co dodatkowo komplikuje proces rekrutacyjny. Jak wynika z doniesień, termin zakończenia rekrutacji na polskich uczelniach często przypada na początek lipca, podczas gdy maturzyści na Litwie otrzymują swoje świadectwa dojrzałości dopiero w połowie lipca. W związku z tym wielu z nich rezygnuje z planów studiowania w Polsce i wybiera uczelnie na Litwie, co jest ogromną stratą dla polskiego systemu szkolnictwa wyższego, jak również dla samych uczniów, którzy pragną studiować w ojczyźnie swoich przodków. Dodatkowo, w związku z brakiem uznawalności matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie, maturzyści ze szkół polskich na Litwie muszą również potwierdzać swoją znajomość języka polskiego, co bywa nieraz dużym wyzwaniem, gdyż nie wszystkie uczelnie akceptują ocenę semestralną z języka polskiego, nawet jeśli pochodzi ona z polskiej szkoły na Litwie. W świetle powyższego chciałbym zadać następujące pytania: Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje podjąć działania w celu zharmonizowania terminów rekrutacji na polskich uczelniach z terminami uzyskiwania świadectw dojrzałości przez maturzystów z Litwy? Obecna sytuacja, w której polscy maturzyści z Litwy nie mogą aplikować na pierwszą turę rekrutacji ze względu na różnice w terminach, prowadzi do nierównego traktowania i poważnych trudności w realizacji aspiracji edukacyjnych tych młodych Polaków. Czy ministerstwo przewiduje działania mające na celu uznawanie matury litewskiej w języku polskim jako wystarczającego potwierdzenia znajomości języka polskiego przez polskie uczelnie wyższe? Warto zauważyć, że uczniowie polskich szkół na Litwie posiadają wysokie kompetencje językowe wynikające z wieloletniej edukacji w języku polskim. W związku z tym potwierdzanie ich znajomości języka polskiego dodatkowym dokumentem wydaje się zbędnym utrudnieniem. Czy ministerstwo zamierza podjąć kroki w celu ułatwienia procesu rekrutacyjnego na polskie uczelnie dla maturzystów z polskich szkół na Litwie, biorąc pod uwagę ich szczególne potrzeby i specyficzne uwarunkowania wynikające z funkcjonowania w litewskim systemie edukacyjnym? Niestety, obecne problemy związane z rekrutacją na polskie uczelnie zniechęcają wielu Polaków na Litwie do kontynuowania nauki w Polsce. Ostatnie lata pokazały, że niewielka zmiana w harmonogramie rekrutacji oraz większa elastyczność ze strony polskich uczelni mogłyby rozwiązać te trudności. Ambasador RP na Litwie wielokrotnie zwracał uwagę na wstydliwą sytuację, w której młodzi, zdolni Polacy z Litwy są de facto wykluczani z pierwszej tury rekrutacji na polskie uczelnie. Problem ten dotyczy zwłaszcza najbardziej ambitnych uczniów, którzy chcieliby studiować na prestiżowych kierunkach, gdzie dostępność miejsc jest ograniczona, a rekrutacja zamyka się już na początku lipca. Podjęcie działań w tej kwestii byłoby nie tylko symbolicznym wyrazem troski o Polonię, ale również praktycznym krokiem w kierunku wzmocnienia relacji między Polską a Polakami za granicą, którzy pragną studiować w ojczystym kraju. Ponadto ułatwienie dostępu do polskich uczelni dla tej grupy młodzieży przyczyniłoby się do wzmocnienia polskiego szkolnictwa wyższego i wsparcia najzdolniejszych kandydatów, którzy mogliby stać się cennym kapitałem intelektualnym dla naszego kraju.

Odpowiedź na interpelację w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe Odpowiedź na interpelację nr 5127 w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 25-10-2024 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na Pana interpelację w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji zawierających odpowiedzi na pytania sformułowane w interpelacji w zakresie pozostającym we właściwości Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W kwestii przyjęć na studia w Polsce pragnę wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej „ustawa PSWN”, uczelnie samodzielnie ustalają warunki, tryb oraz terminy rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. Uczelnie określają również, jakie wyniki: egzaminu dojrzałości, egzaminu maturalnego, egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie, egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów zawodowych, będą stanowiły podstawę przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie i podają je do wiadomości publicznej nie później niż do dnia 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki, w którym ma się odbyć rekrutacja, a w przypadku utworzenia uczelni lub studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu – niezwłocznie (art. 70 ust. ust. 1 i 3 ustawy PSWN). Jednocześnie zgodnie z przepisem określonym w art. 70 ust. 4a PSWN (obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r.), uczelnia może przeprowadzić egzaminy wstępne dla osób ubiegających się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie na podstawie świadectwa, dyplomu lub innego dokumentu, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4-7 (dokument równorzędny), w przypadku konieczności sprawdzenia uzdolnień artystycznych, sprawności fizycznej lub szczególnych predyspozycji do podejmowania studiów lub w zakresie nieobjętym wynikami egzaminu zagranicznego lub wynikami kształcenia ujętymi na tym świadectwie, dyplomie lub dokumencie (np. w zakresie znajomości języka polskiego). Informacje o przeprowadzeniu egzaminów wstępnych i ich zakresie uczelnia podaje do wiadomości publicznej w ww. terminie. Należy zatem podkreślić, że ustawa PSWN nie przewiduje możliwości ubiegania się o przyjęcie na studia na podstawie świadectwa ukończenia szkoły bądź też na podstawie języka, w którym zdawana była matura - jak wskazano powyżej rekrutacja na studia może być prowadzona wyłącznie w oparciu o wyniki z egzaminów maturalnych (w tym egzaminów zawodowych), wyniki zawarte w równorzędnym dokumencie, o którym mowa w art. art. 69 ust. 2 pkt 4-7, czy też egzaminy wstępne. Zgodnie z powyższym, wobec kandydatów na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, którzy legitymują się dokumentami uzyskanymi poza Polską, uczelnie mogą organizować dodatkowe egzaminy wstępne na studia w zakresie określonym w art. 70 ust. 4a ustawy PSWN – nie mają natomiast takiego obowiązku. W kontekście omawianej sprawy warto podkreślić, że polskie uczelnie podają z ponad rocznym wyprzedzeniem zasady wstępu na studia, tak aby kandydaci mogli dokonać wyboru odpowiednich przedmiotów (i ich poziomów), które będą składali na egzaminie maturalnym. Przedstawiając powyższe, należy dodać, że o ile przepisy przewidują ustalenie przez uczelnie warunków rekrutacji, to jednak uczelnie nie mają uprawnienia do wprowadzania odstępstw od generalnej zasady dotyczącej dostępności do studiów i równego traktowania wszystkich kandydatów na studia. Uczelnie mają obowiązek ustalania takich przeliczników wyników polskich matur i wyników zagranicznych egzaminów (zawartych w dokumencie równorzędnym), aby wszyscy kandydaci na studia mieli równe szanse w trakcie rekrutacji, a jedynym kryterium wstępu na studia była ocena wiedzy i umiejętności kandydata. Uczelnia w procesie rekrutacji otrzymuje dokumenty, na których stosowane są różne skale ocen, dlatego musi we własnym zakresie opracować algorytm uwzględniający te wszystkie elementy, żeby móc dokonać sprawiedliwego porównania wyników osiągniętych przez kandydatów na studia. Ponadto mając na względzie, iż współpraca z Polonią i Polakami za granicą, a także podejmowanie działań mających na celu wsparcie i umożliwienie pielęgnowania związków z Polską osób polskiego pochodzenia, jest jednym z priorytetów polskiego Rządu, pragnę poinformować, że w ubiegłym roku Ministerstwo wystosowało rekomendacje zachęcające uczelnie do zastanowienia się nad przyjęciem takich rozwiązań organizacyjnych w procesie rekrutacji na studia, które będą uwzględniały terminy uzyskiwania świadectw dojrzałości przez kandydatów z zagranicy polskiego pochodzenia. W piśmie zostało wskazane, że jedną z najaktywniejszych grup podejmujących tę tematykę są Polacy na Litwie. W wyniku odbytych szeregu spotkań z Macierzą Szkolną – Stowarzyszeniem Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie oraz wizyt w szkołach polskich na Litwie Ministerstwo w trakcie licznych dyskusji odnotowało pewne trudności napotykane przez absolwentów szkół polskich na Litwie przy ubieganiu się o przyjęcie na studia w Polsce, a mianowicie: brak uwzględnienia w procesie rekrutacji przez wiele polskich uczelni późnego terminu uzyskania świadectw maturalnych przez kandydatów na studia z Litwy (świadectwa maturalne na Litwie są wydawane w ostatnich dniach lipca, po zakończeniu w wielu uczelniach w Polsce pierwszej tury rekrutacji); problemy z uzyskaniem miejsc w akademikach przez Polaków z Litwy. Zgodnie z przyznaną uczelniom autonomią decyzje o przyjęciu na studia podejmują władze uczelni. Uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. W związku z powyższym – zgodnie z wystosowanymi rekomendacjami – uczelnie w przepisach wewnątrzuczelnianych mogłyby wziąć pod uwagę zapis dotyczący uwzględniania specyfiki litewskiej i późniejszego terminu uzyskania wyników litewskiej matury np. poprzez zarezerwowanie kilku w skali uczelni miejsc na studia dla Polaków z Litwy, których wyniki maturalne gwarantowałyby przyjęcie na określony kierunek studiów. W przypadku niewykorzystania te miejsca mogłyby wrócić do puli ogólnej limitu miejsc uwzględniającej, np. kwalifikację kandydatów z listy rezerwowej, odwołujących się od decyzji komisji rekrutacyjnej, czy też kandydatów, których wynik egzaminu maturalnego z danego przedmiotu lub przedmiotów został podwyższony w wyniku weryfikacji sumy punktów lub odwołania. Dodatkowo rekomendowano rozważenie możliwości zabezpieczenia miejsc w akademikach dla ewentualnych studentów z Litwy. W załączeniu do wiadomości pełna treść pisma z rekomendacjami skierowanymi do KRASP w ubiegłym roku. W dniu 1 lutego 2021 r. weszła w życie Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej o wzajemnym uznawaniu dokumentów uprawniających do podejmowania studiów oraz uznawaniu okresów studiów, tytułów zawodowych, stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki, podpisaną w Wilnie dnia 3 sierpnia 2020 r. (M.P. z 2021 r. poz. 129), która gwarantuje uznanie świadectw i dyplomów do celów akademickich, co oznacza, że osoby posiadające dokumenty wymienione w umowie mogą kontynuować kształcenie w placówkach drugiego państwa bez konieczności nostryfikowania dokumentów. Zgodnie z art. 3 tej umowy świadectwo dojrzałości wydane w Rzeczypospolitej Polskiej oraz brandos atestatas wydane w Republice Litewskiej uprawniają do ubiegania się o przyjęcie na studia w uczelniach obu państw. Warunki i tryb podejmowania studiów regulują przepisy prawa każdego z państw. Z art. 5 wynika, że nadany w Republice Litewskiej stopień kwalifikacyjny profesinis bakalauras lub bakalauras lub równoważna mu kwalifikacja uprawnia do ubiegania się na studia drugiego stopnia w Rzeczypospolitej Polskiej, a stopień kwalifikacyjny magistras lub równoważna mu kwalifikacja uprawnia do ubiegania się o nadanie stopnia naukowego doktora lub stopnia doktora w zakresie sztuki lub o przyjęcie do szkoły doktorskiej w Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto pragnę poinformować o najnowszej nowelizacji ustawy o języku polskim, która od 1 stycznia 2024 r. gwarantuje, obywatelom polskim zamieszkałym za granicą lub cudzoziemcom, którzy ukończyli szkołę polonijną lub polską za granicą na poziomie średnim (liceum), uzyskanie certyfikatu poświadczającego znajomość języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 r. poz. 1672) zmieniła zasady wydawania certyfikatów znajomości języka polskiego. Zgodnie z art. 5 ustawy nowelizującej wprowadzono zamianę w art. 11a ust. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim poprzez rozszerzenie katalogu osób mogących wystąpić z wnioskiem do Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego o wydanie certyfikatu znajomości języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami cudzoziemiec lub obywatel polski na stałe zamieszkały za granicą, który: uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy doktorskiej napisanej i obronionej w języku polskim w uczelni lub podmiocie, działających w systemie szkolnictwa wyższego i nauki Rzeczypospolitej Polskiej albo ukończył: studia prowadzone w języku polskim albo szkołę ponadgimnazjalną, szkołę ponadpodstawową lub szkołę artystyczną realizującą kształcenie ogólne w zakresie liceum ogólnokształcącego, działającą w systemie oświaty Rzeczypospolitej Polskiej, oraz posiada świadectwo dojrzałości, albo szkołę, o której mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. a lub pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900),na poziomie liceum ogólnokształcącego, albo szkołę funkcjonującą w systemie oświaty innego państwa prowadzącą nauczanie języka polskiego i innych przedmiotów w języku polskim, oraz posiada wykształcenie średnie, albo szkołę europejską działającą na podstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejskich, sporządzonej w Luksemburgu dnia 21 czerwca 1994 r. (Dz. U. z 2005 r. poz. 10 i 11) oraz posiada dyplom EB (European Baccalaureate), o którym mowa w art. 93 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r. poz. 2230 oraz z 2023 r. poz. 1234), uwzględniający wynik egzaminu z języka polskiego jako języka ojczystego, albo formę nauczania prowadzoną przez organizację społeczną zarejestrowaną za granicą lub przez inny podmiot zagraniczny, w której jest prowadzone za granicą nauczanie języka polskiego lub innych przedmiotów w języku polskim, i pobierał naukę języka polskiego lub innych przedmiotów w języku polskim przez co najmniej 11 lat – może otrzymać certyfikat bez konieczności zdania egzaminu. W zależności od posiadanego dokumentu można otrzymać certyfikat znajomości języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu na niżej wymienionych poziomach: uzyskania stopnia doktora – C1; ukończenia: a) studiów pierwszego stopnia w zakresie filologii polskiej – B2, b) studiów pierwszego stopnia w zakresie innym niż określony w lit. a – B1, c) studiów drugiego stopnia w zakresie filologii polskiej – C1, d) studiów drugiego stopnia w zakresie innym niż określony w lit. c, podjętych: – po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w języku polskim – B2, – po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w języku innym niż język polski – B1 e) jednolitych studiów magisterskich – B2; ukończenia szkoły lub innej formy nauczania, o których mowa w pkt. b–f – B1. Wniosek o wydanie certyfikatu składa się do Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego za pośrednictwem Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Wniosek powinien zawierać: imię i nazwisko, datę urodzenia, płeć, adres do korespondencji, adres poczty elektronicznej. Istotę wniosku stanowią załączone dokumenty, ponieważ to na ich podstawie określane jest możliwość wydania certyfikatu oraz poziom biegłości językowej. Do wniosku zatem należy dołączyć kopię albo odwzorowanie cyfrowe odpowiednio: dyplomu doktorskiego, dyplomu ukończenia studiów wraz z suplementem do dyplomu, świadectwa lub świadectwa i innego dokumentu, o których mowa w art. 93 ust. 1–3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, dokumentu ukończenia formy nauczania, wskazanej w pkt. f, wydanego przez osobę kierującą organizacją społeczną zarejestrowaną za granicą albo innym podmiotem zagranicznym, prowadzącymi tę formę nauczania – potwierdzających spełnienie warunków otrzymania certyfikatu poświadczającego znajomość języka polskiego na danym poziomie biegłości językowej. W przypadku ukończenia formy kształcenia, wskazanej w pkt f, do wniosku dołącza się również kopię albo odwzorowanie cyfrowe zaświadczenia konsula Rzeczypospolitej Polskiej właściwego ze względu na siedzibę organizacji społecznej zarejestrowanej za granicą albo innego podmiotu zagranicznego, prowadzących tę formę nauczania, które potwierdza prowadzenie przez organizację społeczną zarejestrowaną za granicą lub inny podmiot zagraniczny formy nauczania wskazanej w pkt. f oraz okres pobieranie nauki języka polskiego lub innych przedmiotów w języku polskim przez co najmniej 11 lat. Zaświadczenie to jest zwolnione z opłat konsularnych. Opłata za wydanie certyfikatu stanowi równowartość w złotych kwoty 20 euro. Wyżej opisane przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Głęboko wierzę, że zaproponowane przez nas zmiany oraz rekomendacje spełniają oczekiwania naszych Rodaków za granicą, a także tych osób, które będąc obywatelami innych krajów, wiążą swoją przyszłość z Polską. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki Załączniki Załącznik do Odpowiedzi na Interpelację Pismo do KRASP.pdf