Interpelacja w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w Polsce

Interpelacja w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w Polsce Interpelacja nr 5111 do ministra edukacji w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w Polsce Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski Data wpływu: 27-09-2024 Szanowna Pani Minister, zgodnie z wyliczeniami Fundacji GrowSPACE, w Polsce na rok szkolny 2024/2025 brakuje aż 23,90% psychologów i psycholożek szkolnych, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Co więcej, aż 308 gmin deklaruje, że na ten moment nie mają ani jednego obsadzonego etatu psychologa szkolnego. Dane te pokazują, jak duży problem w zakresie wsparcia psychologicznego dotyka placówki oświatowe, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Zdrowie psychiczne młodych ludzi jest kluczowym elementem ich rozwoju. Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazują, że coraz więcej dzieci i młodzieży boryka się z problemami natury psychicznej, takimi jak depresja, stany lękowe czy zaburzenia zachowania. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Instytutu Psychiatrii i Neurologii wskazują, że liczba dzieci wymagających interwencji psychiatrycznej rośnie z roku na rok. Zjawisko to szczególnie nasiliło się w czasie pandemii COVID-19, która wywarła negatywny wpływ na zdrowie psychiczne najmłodszych. Brak dostępu do specjalistów, takich jak psycholodzy i psycholożki szkolne, może prowadzić do eskalacji problemów psychicznych wśród uczniów, które z czasem mogą przerodzić się w poważniejsze zaburzenia wymagające leczenia psychiatrycznego. Tymczasem w wielu szkołach psycholog szkolny jest jedyną osobą, która może udzielić pierwszej pomocy psychologicznej i wsparcia dzieciom w kryzysie. Dlatego obecna sytuacja, w której tak duża liczba placówek oświatowych nie ma żadnego wsparcia psychologicznego, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega skalę problemu braku psychologów i psycholożek szkolnych w Polsce? Jakie konkretne kroki zamierza podjąć w celu rozwiązania tego kryzysu? Czy ministerstwo planuje wprowadzenie programów wsparcia finansowego dla gmin, które obecnie nie są w stanie zapewnić zatrudnienia psychologów szkolnych? Jeśli tak, jakie będą to programy i kiedy można się spodziewać ich wdrożenia? Jakie działania planuje ministerstwo w zakresie poprawy dostępu do świadczeń z zakresu zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, w tym zapewnienia psychologów i psychoterapeutów w szkołach? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje z Ministerstwem Zdrowia w celu wypracowania kompleksowego planu poprawy dostępności wsparcia psychologicznego w szkołach? Jeśli tak, jakie są efekty tej współpracy? Z poważaniem Krzysztof Piątkowski Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w Polsce Odpowiedź na interpelację nr 5111 w sprawie wsparcia psychologicznego w szkołach w Polsce Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 13-11-2024 Szanowny Panie Pośle, zdrowie dzieci i uczniów oraz ich kondycja psychiczna jest priorytetowym zadaniem dla ministra edukacji, dlatego wśród kierunków polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2024/2024 ustalono: wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym. Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło konkretne działania w celu zwiększenia dostępności nauczycieli specjalistów, w szczególności psychologów i psycholożek w szkołach, jak i poprawy efektywności tej pomocy. Od 1 września 2022 r. w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych oraz zespołach tych przedszkoli i szkół wprowadzono standardy zatrudnienia nauczycieli specjalistów: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych [1] . Od 1 września 2024 roku wdrażany jest II etap ww. standaryzacji. Zatrudnienie nauczycieli specjalistów jest na bieżąco monitorowane za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej (SIO). Dla szkół i organów prowadzących przygotowano w SIO specjalne raporty w tym zakresie. Dzięki wprowadzonym zmianom w przepisach łączna liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrosła na przestrzenie dwóch lat o ponad 134 % (tabela nr 1). Tabela nr 1. Porównanie danych dotyczących zatrudnienia nauczycieli specjalistów w roku szkolnym 2021/2022 oraz 2024/2025, według Systemu Informacji Oświatowej (SIO). Lp. Nauczyciel specjalista Liczba etatów w roku szkolnym 2021/2022 2024/2025 1. Pedagog 10 862,14 12 292,76 2. Psycholog 4 787,89 12 508,28 3. Logopeda 6 273,64 10 374,36 4. Terapeuta pedagogiczny Brak danych 2 231,91 5. Pedagog specjalny Brak etatu pedagoga specjalnego w szkołach 14 059,66 6. Razem 21 923,67 51 466,97 Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło szereg działań, których celem jest przygotowanie kadr do pracy w środowisku zróżnicowanym pod względem potrzeb edukacyjnych m. in.: zlecenie realizacji przez MEN we współpracy z UNICEF realizacji projektu pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich“ ( Accesssible School for All ) [2] ; Projekt realizowany jest przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE) we współpracy z MEN, UNICEF [3] , przedstawicielami uczelni oraz organizacjami pozarządowymi. Celem tego projektu jest rozwijanie kompetencji w zakresie prowadzenia przez nauczycieli specjalistów, w tym psychologów, zatrudnionych w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych, we współpracy z innymi nauczycielami oraz podmiotami zewnętrznymi, skutecznej pomocy psychologiczno-pedagogicznej m.in. w obszarze wspierania zdrowia psychicznego dzieci i uczniów [4] . bezpłatne studia podyplomowe dla psychologów; Dla absolwentów studiów psychologicznych, którzy nie posiadają przygotowania pedagogicznego, ministerstwo przygotowało ofertę bezpłatnych, finansowanych z budżetu ministerstwa, kwalifikacyjnych studiów podyplomowych na kierunku „Psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym“ [5] . Aktualnie uruchamiana jest III edycja studiów podyplomowych kwalifikacyjnych, na tym na kierunku, przewidziana do realizacji przez 10 uczelni. zlecenie Instytutowi Badań Edukacyjnych realizacji projektu pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży“; Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. W ramach projektu zostanie opracowany zestaw narzędzi, w ramach szkolnej oceny funkcjonalnej, do wieloaspektowego pomiaru dobrostanu uczniów na czterech etapach edukacji [6] . udział w pracach nad nową ustawą o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów; MEN współpracuje z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, aby przepisy ustawy uwzględniały specyfikę pracy w oświacie i stwarzały pozytywne środowisko do podejmowania pracy przez nauczycieli psychologów. planowane prace legislacyjne na rzecz zwiększenia dostępności psychologów; W MEN trwają prace nad przygotowaniem zmiany przepisów w celu poszerzenia kręgu osób, które ukończyły studia magisterskie na kierunku psychologia i posiadają przygotowanie do pracy z dziećmi i młodzieżą [7] , a tym samym mogłyby zostać zatrudnione na stanowisku nauczyciela psychologa. MEN analizuje również możliwość szerszego stosowania w przedszkolach i szkołach przepisu art. 22 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, który daje możliwość zatrudniania nauczycieli, w tym nauczycieli psychologów, w więcej niż jednej szkole/przedszkolu w ramach jednego stosunku pracy, na zasadzie uzupełniania tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Wysokość środków w części oświatowej subwencji ogólnej z tytułu zapewnienia w przedszkolach, szkołach i placówkach pomocy psychologiczno-pedagogicznej wyniosła w roku 2024 wyniosła 855 mln zł, a w roku 2023 – 655 mln zł, co stanowi wzrost o 200 mln zł, tj. o 30%. W ramach środków subwencji oświatowej na zadania pozaszkolne w 2023 r. naliczono kwotę 1,5 mld zł, a w 2024 r. – 2,2 mld zł. Stanowi to wzrost o 741 mln zł, tj. o 49% w stosunku do roku poprzedniego. Zadania pozaszkolne w dużym stopniu dotyczą prowadzenia poradni psychologiczno – pedagogicznych. Łącznie na pomoc psychologiczno-pedagogiczną na 2024 r. naliczono w ramach subwencji oświatowej środki w wysokości ponad 6 mld zł, które przez gminy i powiaty mogą być wydatkowane elastycznie w odniesieniu do zdiagnozowanych potrzeb. Biorąc pod uwagę wysokość ww. środków, MEN nie planuje wprowadzenia programów wsparcia finansowego dla gmin. Ad 3. Dzieciom/uczniom uczęszczającym do przedszkoli, szkół i placówek, ich rodzicom oraz nauczycielom udzielana jest pomoc psychologiczno-pedagogiczna, która jest organizowana na zasadach określonych w rozporządzeniu [8] . Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w trakcie bieżącej pracy z uczniem oraz przez zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, a także w formie: zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym. MEN [9] w 2022 roku w ramach Narodowego Programu Zdrowia ogłosił konkurs na zadanie publiczne [10] dotyczące Ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Celem zadania było podniesienie jakości pracy z dzieckiem, uczniem i rodziną w zakresie pomocy psychologicznej w publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych oraz w przedszkolach, szkołach i placówkach. W ramach zadania powstały produkty, pn.: Standardy prowadzenia pomocy psychologicznej skierowanej do dzieci, uczniów, rodziców. Standardy prowadzenia superwizji w edukacji dla pracowników: poradni psychologiczno-pedagogicznych, przedszkoli, szkół i placówek. Warunki i zasady przygotowania kadry superwizorów w edukacji. Kodeks etyczny superwizora w edukacji. Planowane jest wykorzystanie ww. materiałów w projektach, w tym projekcie pn. Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą [11] (SCWEW). W projekcie zostanie utworzonych 285 SCWEW. Celem projektu jest budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej realizowanej przez przedszkola, szkoły, placówki specjalne na rzecz przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w zakresie pracy z grupami dzieci, uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi. Działania z zakresu świadczeń zdrowotnych z zakresu zdrowia psychicznego należą do właściwości ochrony zdrowia i nie są realizowane w szkołach/placówkach. MEN we współpracy ze Szkołą Główną Handlową w Warszawie, realizuje również projekt „Przygotowanie kompleksowego wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznych“. Głównym celem projektu jest wypracowanie, wspólnie z przedstawicielami publicznych poradni i ich organów prowadzących, koncepcji rozwoju poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego oraz zapewnienie poradniom odpowiedniego wsparcia w procesie wdrażania nowego modelu pracy. Planowane są zmiany organizacyjne dotyczące wzmocnienia efektywności współpracy poradni z działającymi na terenie powiatu podmiotami, w tym działającymi w innych sektorach, które realizują działania wspierające dzieci/uczniów w ich środowisku, zwiększania dostępności do usług publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, a także uzupełnienia zasobów w zakresie wyposażenia poradni. Trwają również prace dotyczące opracowania standardów zatrudnienia w publicznych poradniach oraz przygotowania propozycji zmian w zakresie finansowania zadań realizowanych przez te jednostki systemu oświaty, a także w zakresie wydawania przez poradnie opinii i orzeczeń. Zakres realizowanej obecnie współpracy MEN i MZ obejmuje projektowanie zmiany przepisów rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych [12] w celu zapewnienia rozwiązań, które zobowiążą wnioskodawców do przekazania dokumentacji medycznej, umożliwiającej rozstrzygnięcie przez zespół orzekający czy zachodzi potrzeba specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dziecka/ucznia. MEN i MZ współpracuje także w kwestii wykorzystania porozumienia o współpracy pomiędzy placówką systemu oświaty a podmiotem leczniczym z I poziomu referencyjnego psychiatrii dzieci i młodzieży, które reguluje jej zakres i sposób wykonania zadań ujętych w dokumencie. Wzór porozumienia został przekazany obecnie do konsultacji przepisów regulujących ochronę danych osobowych w zakresie przedmiotowej współpracy. MEN planuje również wprowadzenie od września 2025 r. nowego przedmiotu pn. edukacja zdrowotna, który będzie nauczany w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. Nowy przedmiot będzie obejmować zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki, problemu uzależnień oraz edukacji seksualnej. Podstawę programową edukacji zdrowotnej opracowuje powołany przez Ministra Edukacji zespół ekspertów, w tym ekspertów rekomendowanych przez Ministra Zdrowia oraz Ministra Sportu i Turystyki. Ponadto zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 czerwca 2024 r. powołano Zespół do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi. W pracach Zespołu uczestniczy 45 organizacji pozarządowych. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie współpracy organizacji pozarządowych z przedszkolami, szkołami i placówkami. Jednocześnie MEN we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji, w ramach działania FERS.05.01 Innowacje społeczne, podjęło działania w celu realizacji projektu wsparcia rówieśniczego w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży. Głównym celem projektu jest opracowanie i przetestowanie w szkołach ponadpodstawowych metody wsparcia dla uczniów i uczennic w kryzysach psychicznych, opartej o wsparcie rówieśnicze, tzw. metodę peer support. W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 [13] ministra edukacji 5 września 2024 r. ogłosiła otwarty konkursie ofert na realizację w latach 2024 i 2025 zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. Zobacz emocje – realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej [14] . Przedmiotem konkursu jest zadanie polegające na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach programów z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę na temat funkcjonowania umysłu i emocji oraz uczy się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami. Konkurs jest na etapie przygotowania umów z realizatorami. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Art. 42d - ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.), [2] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu [3] Projekt realizowany w latach 2023-2025. Do udziału w projekcie zaproszonych zostało ponad 500 placówek edukacyjnych (szkół, przedszkoli, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 1120 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy dzięki udziałowi w projekcie zostaną przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmą wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci/uczniów. [4] Dotyczy zakresu modułu I (MI) i modułu II (MII) projektu: MI: System wsparcia edukacyjno-specjalistycznego uwzględniający zróżnicowane potrzeby uczniów podczas zajęć lekcyjnych i zajęć pozalekcyjnych; MII: Ochrona zdrowia psychicznego, zapobieganie zaburzeniom psychicznym dzieci i młodzieży oraz oddziaływanie edukacyjno-specjalistyczne skierowane do uczniów. [5] Kształcenie na tym kierunku prowadzono w latach 2023/2024 na 4 uczelniach: Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. [6] Zadanie dotyczy osób w wieku od 4 do 20 lat. [7] Przygotowanie pedagogiczne jest niezbędne do zajmowania stanowiska nauczyciela, co wynika z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Określone w przepisach wymagania dotyczące kwalifikacji nauczyciela psychologa obejmują nie tylko ukończenie studiów I i II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich na kierunku psychologia, ale także przygotowanie pedagogiczne dla psychologów, które zostało określone w przepisach rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela. Przygotowanie pedagogiczne dla psychologów może zostać uwzględnione w programie studiów na kierunku psychologia i uzyskane w trakcie studiów na kierunku psychologia. Jeśli jednak nie jest to uwzględnione w procesie kształcenia, konieczne jest wówczas uzyskanie takiego przygotowania w ramach kształcenia podyplomowego (co najmniej 3 semestry). [8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [9] Uprzednia nazwa urzędu: MEiN. [10] Ogłoszenie Ministra Edukacji I Nauki z 3 sierpnia 2022 r. o otwartym konkursie ofert na realizację w 2022 roku zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. Pozytywna szkoła - realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej – III edycja. [11] Na podstawie Decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 marca 2024 roku. [12] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. 2023 r. poz.2061). [13] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 (Dz. U. poz. 642). [14] www.gov.pl/web/edukacja/otwarty-konkurs-ofert-na-realizacje-w-latach-2024-i-2025-zadania-z-zakresu-zdrowia-publicznego-pn-zobacz-emocje---realizacja-projektow-i-programow-edukacyjnych-wychowawczych-interwencyjnych-oraz-profilaktycznych-opartych-na-podstawach-naukowych-w-tym-programow-profilaktyki-uniwersalnej-wskazujacej-i-selektywnej .