do ministra finansów
w sprawie niedopuszczalności niektórych inwestycji fundacji rodzinnej
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 17-09-2024
Szanowny Panie Ministrze,
ustawą z dnia 26 stycznia 2023 roku (Dz. U. 2023.326 ze zm.) wprowadzono do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej. Celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. Realizacja celów fundacji rodzinnej umożliwia zatem zabezpieczenie majątku rodziny (w tym przedsiębiorstwa rodzinnej firmy) i kontrolę nad nim, a następnie płynną sukcesję tego majątku.
W art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej (dalej - „ustawa”) wprowadzono zamknięty katalog możliwej aktywności gospodarczej fundacji rodzinnej. Może ona prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ośmiu obszarów wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją naruszenia tej normy jest wysoki, sankcyjny podatek dochodowy. W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, stawka CIT wynosi 25% dochodu fundacji rodzinnej z takiej działalności (art. 24r ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Mając na uwadze, że wszystkie pozostałe przychody fundacji rodzinnej są zwolnione z podatku dochodowego (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), to prowadzenie przez fundacje rodzinne niedozwolonej działalności pozbawione jest ekonomicznego sensu i jest sprzeczne z ideą przepisów o fundacji rodzinnej. Dlatego też interpretacja pojęć określonych w zamkniętym katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych zagadnień dotyczących funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 wskazanej ustawy, fundacja rodzinna może prowadzić działalność w zakresie nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze. Celem tego przepisu jest umożliwienie prowadzenia przez fundację rodzinną działalności inwestycyjnej – w celu realizacji zadań fundacji rodzinnej związanych z ochroną rodzinnego majątku.
Papierami wartościowymi są m.in. obligacje (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi), a jednym z rodzajów obligacji są obligacje skarbowe emitowane przez Skarb Państwa. Jednakże zamknięty katalog podmiotów mogących nabywać obligacje skarbowe zawarto w art. 101 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z tym przepisem skarbowy papier oszczędnościowy jest skarbowym papierem wartościowym oferowanym do sprzedaży:
1) osobom fizycznym;
2) stowarzyszeniom, innym organizacjom społecznym i zawodowym oraz fundacjom wpisanym do rejestru sądowego, a w przypadku nierezydentów - również wpisanym do innego rejestru urzędowego, o ile warunki emitowania tak stanowią.
Wskazany katalog nie wymienia fundacji rodzinnych. Oznacza to, że fundacje rodzinne nie mogą nabywać obligacji skarbowych. Mając jednak na uwadze istotę fundacji rodzinnej, jej cele oraz wyraźną treść art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy wydaje się, że wskazany stan prawny stanowi raczej przeoczenie, a nie celowy zabieg ustawodawcy.
Kolejną formą inwestycji, coraz bardziej popularną w ciągu ostatniej dekady, są waluty wirtualne (tzw. kryptowaluty). Posiadają one, podobnie jak papiery wartościowe, typowe cechy inwestycyjne. I często w celach inwestycyjnych są nabywane. Jednakże waluty wirtualne nie są:
prawem majątkowym (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy);
papierem wartościowym, instrumentem pochodnym lub prawem o podobnym charakterze (art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy);
zagranicznym środkiem płatniczym (art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy).
Wobec tego fundacja rodzinna nie może inwestować w waluty wirtualne, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Jednak i w tym wypadku trudno doszukać się jakiegokolwiek uzasadnienia dla niedopuszczalności takiej formy inwestycji przez fundację rodzinną.
Zgodnie z art. 8 ustawy o działach administracji rządowej sprawy realizacji dochodów i wydatków budżetu państwa, jak również ochrony interesów Skarbu Państwa - z wyjątkiem spraw, które na mocy odrębnych przepisów przypisane są innym działom należą do działu „finanse publiczne”.
W związku z tym proszę o odpowiedź na pytanie:
Czy planowane są jakiekolwiek zmiany legislacyjne prowadzące do umożliwienia fundacjom rodzinnym inwestycji w waluty wirtualne oraz obligacje skarbowe?
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen