do ministra finansów
w sprawie przystępowania przez fundacje rodzinne do zagranicznych podmiotów transparentnych podatkowo
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 16-09-2024
Szanowny Panie Ministrze,
ustawą z dnia 26 stycznia 2023 roku (Dz. U. 2023.326 ze zm.) wprowadzono do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej. Celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. Realizacja celów fundacji rodzinnej umożliwia zatem zabezpieczenie majątku rodziny (w tym przedsiębiorstwa rodzinnej firmy) i kontrolę nad nim, a następnie płynną sukcesję tego majątku.
W art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej (dalej - „ustawa”) wprowadzono zamknięty katalog możliwej aktywności gospodarczej fundacji rodzinnej. Może ona prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ośmiu obszarów wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją naruszenia tej normy jest wysoki, sankcyjny podatek dochodowy. W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, stawka CIT wynosi 25% dochodu fundacji rodzinnej z takiej działalności (art. 24r ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Mając na uwadze, że wszystkie pozostałe przychody fundacji rodzinnej są zwolnione z podatku dochodowego (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), to prowadzenie przez fundacje rodzinne niedozwolonej działalności pozbawione jest ekonomicznego sensu i jest sprzeczne z ideą przepisów o fundacji rodzinnej. Dlatego też interpretacja pojęć określonych w zamkniętym katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych zagadnień dotyczących funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej, taka fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach.
Wskazany przepis umożliwia zatem przystępowanie (i uczestnictwo) przez fundacje rodzinne nie tylko do polskich spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni i podmiotów o podobnym charakterze. Możliwe jest także przystępowanie (i uczestnictwo) do zagranicznych spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni i podmiotów o podobnym charakterze. Trzeba podkreślić, że wskazany przepis w żaden sposób nie ogranicza podmiotów zagranicznych do jakich może przystępować fundacja rodzinna. Są to zatem wszelkie zagraniczne spółki handlowe (regulowane zwykle zagranicznymi kodeksami spółek handlowych lub ich odpowiednikami), a także wszelkie rodzaje zagranicznych funduszy inwestycyjnych, spółdzielni i podmiotów o podobnym charakterze (do polskich spółek handlowych, spółdzielni, czy funduszy inwestycyjnych). Tak szerokie określenie podmiotów zagranicznych, do których może przystępować fundacja rodzinna, wyraźnie wskazuje na wolę ustawodawcy w zapewnieniu fundacjom rodzinnym maksymalnej swobody w zakresie uczestnictwa w zagranicznych podmiotach – niezależnie od ich formy prawnej czy opodatkowania. Gdyby bowiem ustawodawca chciał wprowadzić jakiekolwiek dodatkowe warunki dla takich podmiotów, to zastrzegłby to w treści omawianego przepisu lub w jednym z kolejnych.
Pomimo wyraźnej treści przepisu, w rozstrzygnięciach dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej ukształtował się pogląd, który zwraca uwagę na fakt, że „spółki handlowe do których może przystąpić fundacja rodzinna są podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych i podlegają opodatkowaniu podatkiem CIT. Również spółka jawna do której przystąpi fundacja staje się podatnikiem CIT, o czym stanowi art. 1 ust. 7 u.p.d.o.p., zgodnie z którym: Niezależnie od postanowień ust. 3 pkt 1a, przepisy ustawy mają zastosowanie do spółek jawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, których wspólnikiem jest co najmniej jedna fundacja rodzinna. (...) Podsumowując powyższe, spółki handlowe do których może przystąpić fundacja rodzinna charakteryzują się tym, że są podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych. Tym samym takie podmioty są rozliczane na poziomie spółki, a nie wspólników. Zatem przez pojęcie "podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą", o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej należy uznawać jedynie spółki, które są podatnikami podatku dochodowego”. Organ wprowadza zatem pozanormatywny wymóg, niewyrażony w żadnym przepisie, aby zagraniczny podmiot nie był transparentny podatkowo w kraju siedziby. Trzeba bowiem raz jeszcze podkreślić, co zauważa też sam dyrektor KIS, że żaden przepis ustawy o fundacji rodzinnej nie ogranicza katalogu spółek, funduszy, czy podobnych podmiotów tylko do podmiotów będących podatnikami podatku dochodowego.
Na nieprawidłowość stanowiska dyrektora KIS wskazuje jednak nie tylko wykładnia językowa, ale i systemowa. W sytuacji, gdy wolą ustawodawcy jest ograniczenie stosowania pewnych przepisów wyłącznie do podatników CIT, to takie postanowienie jest wprowadzane wprost do ustawy. Tak jest np. w przypadku katalogu podatników polskiego podatku dochodowego od osób prawnych, gdzie w art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT wprost wskazano, że przepisy tej ustawy stosuje się także do „spółek niemających osobowości prawnej mających siedzibę lub zarząd w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego tego innego państwa są traktowane jak osoby prawne i podlegają w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania”. Zatem skoro ustawodawca chciałby ograniczyć możliwość przystępowania przez fundacje rodzinne do podmiotów będących podatnikami podatku dochodowego, to zastrzegłby to wyraźnie w treści przepisu – tak jak to zrobiono w przepisach podatkowych.
Taką interpretację potwierdza m.in. wyrok WSA w Łodzi z 9.04.2024 r. sygn. I SA/Łd 114/24, w którym wskazano: „Spółkami handlowymi w rozumieniu k.s.h. są spółki osobowe (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna) oraz spółki kapitałowe (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, prosta spółka akcyjna, spółka akcyjna). Oznacza to, że dla oznaczenia danej spółki jako spółki handlowej ich podatkowy status nie ma żadnego znaczenia. Sąd podkreśla, że gdyby celem ustawodawcy byłoby wskazanie innych kryteriów zwolnienie z CIT, to znalazłoby to odzwierciedlenie regulacji ustawowej, tj. w ustawie o fundacjach rodzinnych lub ustawie o CIT. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Powyższe oznacza, że dyrektor KIS dokonał wykładni przepisów, która zawęża stosowanie zwolnienia podatkowego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.”
Zgodnie z art. 8 ustawy o działach administracji rządowej sprawy realizacji dochodów i wydatków budżetu państwa, jak również ochrony interesów Skarbu Państwa - z wyjątkiem spraw, które na mocy odrębnych przepisów przypisane są innym działom należą do działu „finanse publiczne”. Ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych podlega szef Krajowej Administracji Skarbowej, do którego zadań należy z kolei nadzór nad działalnością dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej). Jest to organ wydający wskazane powyżej interpretacje indywidualne.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy w Pańskiej ocenie przedstawiona powyżej linia interpretacyjna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej jest prawidłowa?
Czy podjął Pan jakiekolwiek działania mające na celu zmianę praktyki interpretacyjnej dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej?
Czy planowane jest wydanie interpretacji ogólnej prawa podatkowego dotyczącej opisanego w interpelacji zagadnienia?
Czy planowane są jakiekolwiek zmiany legislacyjna prowadzące do usunięcia wyżej opisanych wątpliwości interpretacyjnych?
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen