Interpelacja w sprawie zasad finansowania szkół podstawowych

Interpelacja w sprawie zasad finansowania szkół podstawowych Interpelacja nr 4552 do ministra edukacji w sprawie zasad finansowania szkół podstawowych Zgłaszający: Dominik Jaśkowiec Data wpływu: 02-09-2024 Wielce Szanowna Pani Ministro! Od dłuższego czasu samorządy w całej Polsce zwracają uwagę na nieprawidłowe i nieprzystające do dzisiejszej rzeczywistości rozwiązania zawarte w: ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych oraz w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Szczególnie nieprawidłowe rozwiązania znajdują się w ustawie Prawo oświatowe oraz ustawie o finansowaniu zadań oświatowych, a których wprowadzenie w życie, zdaniem samorządów, zdemolowało system oświaty w Polsce i doprowadziło do wielu negatywnych rozwiązań bardzo niekorzystnie wpływających na poziom kształcenia w Polsce oraz finanse gmin. Przepisy prawa oświatowego zawarte w wielu aktach prawnych są często niespójne, a zakładają zmniejszanie różnic w warunkach kształcenia, wychowania i opieki między poszczególnymi regionami kraju, a zwłaszcza ośrodkami wielkomiejskimi i wiejskimi, w konsekwencji doprowadziły właśnie do powstania tych różnic, szczególnie na obszarach gmin wiejskich i małych gmin miejskich, gdzie nie jest możliwe stworzenie oddziałów z optymalną liczbą uczniów dającą możliwość osiągania efektów dydaktycznych oraz efektu ekonomicznego. Jeszcze bardziej spotęgowała ten problem likwidacja gimnazjów i konieczność reorganizacji systemu oświaty w wielu gminach w oderwaniu od warunków miejscowych. Równocześnie poprzez przepisy ustawy Prawo oświatowe i ustawy o finansowaniu zadań oświatowych stworzono taki system finansowania oświaty, w którym nałożono nowe bardzo kosztowne obowiązki finansowe na gminy, bez zabezpieczenia środków finansowych na ten cel. Jest to ewidentne złamanie przepisu art. 167 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że: „Jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań”. Jeżeli chodzi o te zadania, to przypomnieć tu choćby można wprowadzenie przepisem art. 31 ustawy Prawo oświatowe obowiązku przyjęcia do przedszkoli 3-letnich dzieci, bez zabezpieczenia pełnych kosztów ich utrzymania. W tym przypadku kwota dotacji ma charakter czysto symboliczny i nie pokrywa realnych kosztów utrzymania dzieci 3-letnich w przedszkolach. Podobna sytuacja występuje w przypadku wprowadzenia obowiązku finansowania z budżetu gminy wczesnego wspomagania ucznia w przedszkolu i szkole. Najbardziej niepokoi wzrastająca gwałtownie liczbowo i kosztowo liczba zindywidualizowanych ścieżek kształcenia, na realizację których samorządy nie otrzymują żadnych środków finansowych. Również ustalenie maksymalnej liczebności oddziałów w klasach I-III na 25 dzieci na etapie rekrutacji dzieci, bez baczenia na warunki miejscowe i brak możliwości zastosowania marginesów tolerancji, spowodowało duży wzrost kosztów utrzymania szkół. Przypomnieć tu także należy wprowadzenie nowych zasad finansowania tzw. małych szkół, przekazanych do prowadzenia osobom fizycznym i prawnym, które w 2018 r. na podstawie przepisów art. 25 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych uzyskały prawo do dodatkowych środków z budżetu gminy, poprzez ustalenie wysokiego wskaźnika zwiększającego otrzymywaną dotąd dotację. Także wprowadzenie kolejnego przepisu pozwalającego na wprowadzenie nowych zasad przeliczania dotacji dla „małych szkół” i kolejne sięgnięcie do budżetów gmin wstrząsnęło finansami gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, gdzie liczba małych szkół jest bardzo duża. Niestety, ustalona w myśl tych przepisów wysokość dotacji (kosztem budżetu gminy) jest nieadekwatna (za wysoka) do zadań nałożonych na małe szkoły i przyjętego systemu organizacyjnego tych szkół. Przyjęty model finansowania małych szkół powoduje, że w wielu gminach wiejskich i miejsko-wiejskich funkcjonują szkoły z oddziałami I-III liczącymi ogółem zaledwie 13-16 uczniów, gdzie prowadzi się nauczanie zintegrowane, bo w stworzonym systemie finansowym dotacja dla tak maleńkiej szkoły w pełni wystarcza na pokrycie płac nauczyciela czy nauczycieli i utrzymanie szkoły. Natomiast w szkołach większych, powyżej 50 uczniów, w tym systemie dotacji, pojawia się taka ilość środków finansowych, która nie tylko daje możliwość utrzymania szkoły, doskonałego wyposażenia tych szkół, ustalenia wysokich wynagrodzeń nauczycieli, ale też uzyskiwania gigantycznych płac osób prowadzących takie szkoły. Gminy wskazują, że wysokość płac osób prowadzących te maleńkie szkoły jest o co najmniej 100% wyższa od płacy dyrektora dużej szkoły liczącej około 400 uczniów. To rozwiązanie jest absolutnie niesprawiedliwe społecznie, rodzi lokalne konflikty, a gminom nie daje możliwości prowadzenia właściwej polityki oświatowej i płacowej. W konsekwencji, system finansowania małych szkół powoduje, że społeczność lokalna jest zdecydowanie przeciwna likwidacji takich maleńkich szkół, bowiem sprzyjające rozwiązania prawne (wskaźnik zwiększający dotację i sposób naliczania dotacji) sugerują, że to państwo zabezpiecza finansowo funkcjonowanie takich szkół, a środków na ten cel jest wystarczająca ilość. Trudno zatem się dziwić, że gminy w tych warunkach nie są w stanie zlikwidować żadnej małej szkoły, a jeżeli to czynią to robią to w warunkach konfliktu społecznego. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami: Czy w Ministerstwie Edukacji Narodowej toczą się prace nad zmianą ustawy Prawo oświatowe, ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, ustawy Karta Nauczyciela i ustawy o systemie oświaty oraz przepisami wykonawczymi do tych ustaw? Czy minister edukacji przewiduje podjęcie w trybie pilnym prac nad zmianą zasad finansowania oświaty? Czy przewidziane są zmiany w systemie finansowania małych szkół? Czy przewiduje się ustalenie minimalnej liczby dzieci w klasie (np. 12), po to aby obligatoryjnie zracjonalizować sieć szkół w gminach i pomóc gminom w przeprowadzeniu racjonalizacji sieci? Czy Ministerstwu Edukacji Narodowej znane są efekty nauczania dzieci w małych liczebnie klasach (do 10 dzieci), ich adaptacji w środowiskach większych i występujących z tego powodu problemów psychologicznych (np. komunikacja interpersonalna)?

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasad finansowania szkół podstawowych Odpowiedź na interpelację nr 4552 w sprawie zasad finansowania szkół podstawowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 13-09-2024 Szanowny Panie Pośle, obecnie Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który dotyczy również finansowania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zadań oświatowych. Więcej na ten temat przeczytać można pod poniższym adresem: https://www.gov.pl/web/finanse/rada-ministrow-przyjela-projekt-ustawy-o-dochodach-jednostek-samorzadu-terytorialnego Ministerstwo Finansów przygotowało propozycje zmian w finansowaniu JST w dialogu z samorządami i organizacjami zrzeszającymi jednostki samorządu terytorialnego Nowa ustawa pozwoli na wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie ich dochodów własnych. Nowa ustawa wzmocni finansowo wszystkie samorządy. Każdy samorząd będzie miał zagwarantowane wyższe dochody niż obecnie. Odnosząc się do zapytania w sprawie prac nad zmianą ustawy – Karta Nauczyciela uprzejmie informuję, że Minister Edukacji mając na uwadze wnioski kierowane przez środowiska oświatowe o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących organizacji i warunków pracy nauczycieli - dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji - powołała Zespół ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli, który zajmuje się zgłaszanymi postulatami. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli. W ramach Zespołu powołane zostały grupy robocze: Grupa robocza ds. wynagrodzeń nauczycieli. Grupa robocza ds. awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli. Grupa robocza ds. odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli. Grupa robocza ds. emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych. Grupa robocza ds. kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli. Odnosząc się do kwestii finansowania małych szkół należy zauważyć, że ich wyższe finansowanie jest związane z wyższymi kosztami kształcenia. Większa część kosztów prowadzenia placówki to płace nauczycieli (ponad 80%), a poziom zatrudnienia nauczycieli praktycznie nie zależy od wielkości klasy i szkoły. System naliczania subwencji na ucznia powoduje, że szkoły z większą liczebnością uczniów zyskują w stosunku do małych szkół przy podobnym poziomie zatrudnienia. Dlatego niezbędne było wprowadzenie w ramach subwencji oświatowej dodatkowego finansowania skierowanego do małych szkół. Możliwość przekazania „małej szkoły” liczącej do 70 uczniów do prowadzenia osobie prawnej niebędącej JST lub osobie fizyczne na podstawie umowy, została wprowadzona przepisem art. 5 ust. 5g dodanym ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 56, poz. 458; weszła w życie 22 kwietnia 2009 r.). Na podstawie obowiązującego wówczas art. 80 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty , takie szkoły otrzymywały na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia odpowiedniego typu i rodzaju szkół w wysokości równej wydatkom bieżącym przewidzianym na jednego ucznia w szkołach tego samego typu i rodzaju prowadzonych przez tę jednostkę samorządu terytorialnego, pomniejszonym o kwotę dotacji przewidzianej do wykorzystania, o której mowa w art. 22ae ust. 3 tej ustawy, na ucznia, nie niższej jednak niż kwota przewidziana na jednego ucznia szkoły publicznej danego typu i rodzaju w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego. Z uwagi na problemy interpretacyjne związane z brakiem definicji „rodzaju szkoły”, we współpracy z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego, w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 754) wprowadzono zamiast uzależnienia naliczania dotacji na podstawie wydatków bieżących dla szkół od „rodzaju szkoły”, odniesienie do kwoty przewidzianej w subwencji oświatowej. W przypadku szkół publicznych kwota wynikająca z kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej jest zwiększana tzw. wskaźnikiem zwiększającym. Co do zasady taka konstrukcja znacznie uprościła system określania wysokości dotacji, a także wyeliminowała pojawiające się wątpliwości i rozbieżności w systemie udzielania dotacji. Należy podkreślić, że wskaźnik zwieszający naliczany jest w stosunku do szkół podstawowych i uwzględnia wydatki bieżące gminy na szkoły podstawowe prowadzone przez gminę dotującą położone na takim samym terenie co szkoła dotowana (w przypadku gmin miejsko-wiejskich dodatkowo z podziałem na wieś i miasto do 5 tysięcy mieszkańców oraz miasta powyżej 5 tysięcy mieszkańców, a także z podziałem na szkoły specjalne i niebędące specjalnymi). Oznacza to, że w wielu przypadkach – jeżeli w sposób uzasadniony był ustalany „rodzaj szkoły” dotowanej pod rządami ustawy o systemie oświaty – dotacja naliczana na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych odpowiada wysokości dotacji na taką szkołę sprzed obowiązywania tej ustawy. Należy także podkreślić, że gmina samodzielnie podejmowała i podejmuje decyzję o przekazaniu szkoły do prowadzenia na podstawie umowy, o której aktualnie mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737). Umowa ta musi określać w szczególności: w przypadku szkoły podstawowej - wskazanie, czy szkole ustala się obwód; tryb przejęcia szkoły przez jednostkę samorządu terytorialnego w przypadkach, o których mowa w art. 9 ust. 5 i 6 ustawy – Prawo oświatowe; warunki korzystania z mienia przejętej szkoły; tryb kontroli przestrzegania warunków umowy; warunki i tryb rozwiązania umowy za wypowiedzeniem. Z inicjatywy członków Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, powstał zespół roboczy, który zajmuje się założeniami do zmiany ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych . Kwestie poruszone w tym zakresie w interpelacji są jednymi z tematów analizowanych w ramach prac ww. zespołu. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu