do ministra finansów
w sprawie świadczenia usług najmu krótkoterminowego przez fundacje rodzinne
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 30-08-2024
Szanowny Panie Ministrze,
ustawą z dnia 26 stycznia 2023 roku (Dz. U. 2023.326 ze zm.) wprowadzono do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej. Celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. Realizacja celów fundacji rodzinnej umożliwia zatem zabezpieczenie majątku rodziny (w tym przedsiębiorstwa rodzinnej firmy) i kontrolę nad nim, a następnie płynną sukcesję tego majątku.
W art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej wprowadzono zamknięty katalog możliwej aktywności gospodarczej fundacji rodzinnej. Może ona prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ośmiu obszarów wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją naruszenia tej normy jest wysoki, sankcyjny podatek dochodowy. W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, stawka CIT wynosi 25% dochodu fundacji rodzinnej z takiej działalności (art. 24r ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Mając na uwadze, że wszystkie pozostałe przychody fundacji rodzinnej są zwolnione z podatku dochodowego (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), to prowadzenie przez fundacje rodzinne niedozwolonej działalności pozbawione jest ekonomicznego sensu i jest sprzeczne z ideą przepisów o fundacji rodzinnej. Dlatego też interpretacja pojęć określonych w zamkniętym katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych zagadnień dotyczących funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej, taka fundacja może wykonywać działalność gospodarczą m.in. w zakresie najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie. Wskazany przepis jest bardzo precyzyjny – fundacja rodzinna może prowadzić w sposób zorganizowany, zarobkowy i ciągły działalność w zakresie najmu, dzierżawy, czy też udostępnienia mienia na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej (np. leasingu, użyczenia, użytkowania, czy też umowy nienazwanej). Obserwując praktykę powstawania i funkcjonowania fundacji rodzinnych (a częściowo fundacji rodzinnych w organizacji) można stwierdzić, że wiele fundacji rodzinnych powstaje głównie lub wyłącznie w celu gromadzenia nieruchomości oraz zarządzania dochodem pasywnym z tych nieruchomości - właśnie przez najem, dzierżawę lub inne umowy związane z udostępnieniem mienia.
W ostatnich latach jedną z najpopularniejszych form udostępnienia nieruchomości jest najem krótkoterminowy. Nic zatem dziwnego, że również fundacje rodzinne są często zainteresowane taką formą udostępnienia swoich nieruchomości. Na przeszkodzie stają jednak interpretacje indywidualne wydawane przez dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W ostatnim czasie organ ten prezentuje jednolite stanowisko wskazujące, że najem krótkoterminowy nie jest najmem (sic!). W uzasadnieniu swojego stanowiska dyrektor KIS podnosi, że przy najmie krótkoterminowym brakuje charakterystycznych cech stosunku najmu, takich jak zawarcie pisemnej umowy, podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego, stałość podmiotu, któremu udostępniana jest nieruchomość oraz obejmowanie dłuższych okresów czasowych.
Wskazane czynniki mają się jednak nijak do definicji umowy najmu, którą znaleźć można w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 659 § 1 k.c., przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Wskazany przepis wymienia wszystkie elementy niezbędne do zakwalifikowanie umowy jako najem. Jeżeli zatem istotą danego stosunku prawnego jest oddanie rzeczy do używania przez oznaczony czas w zamian za umówiony czynsz i jednocześnie nie jest to inny rodzaj umowy uregulowany przepisami, to mamy do czynienia z najmem. I to niezależnie od nazwy takiego stosunku prawnego. Żaden przepis nie wymaga, aby elementem przedmiotowo istotnym najmu był protokół odbiorczy, minimalny czas trwania umowy, czy stałość stron.
Istotą najmu krótkoterminowego jest oddanie nieruchomości do używania na czas oznaczony wynoszący od 1 dnia do kilku tygodni. Jest to zatem klasyczny przykład umowy najmu opisanej w kodeksie cywilnym. Jednakże nawet gdyby przyjąć abstrakcyjne założenie, że “najem krótkoterminowy nie jest najmem”, to z pewnością jest on umową zakładającą “udostępnienie mienia na innej podstawie” niż najem. Dlatego też stanowisko dyrektora KIS opisanej w niniejszej interpelacji jest całkowicie oderwane od wykładni językowej wskazanych powyżej przepisów. Potwierdzają to pierwsze wyroki sądów administracyjnych, które uchylają podobne interpretacje indywidualne (por. wyrok WSA w Gdańsku z 19.06.2024 r. sygn. I SA/Gd 219/24).
Zgodnie z art. 8 ustawy o działach administracji rządowej sprawy realizacji dochodów i wydatków budżetu państwa, jak również ochrony interesów Skarbu Państwa - z wyjątkiem spraw, które na mocy odrębnych przepisów przypisane są innym działom należą do działu “finanse publiczne”. Ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych podlega szef Krajowej Administracji Skarbowej, do którego zadań należy z kolei nadzór nad działalnością dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej). Jest to organ wydający wskazane powyżej interpretacje indywidualne.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen