Interpelacja w sprawie przepisów dotyczących organizacji odbioru odpadów komunalnych w samorządach

Interpelacja w sprawie przepisów dotyczących organizacji odbioru odpadów komunalnych w samorządach Interpelacja nr 4432 do ministra klimatu i środowiska w sprawie przepisów dotyczących organizacji odbioru odpadów komunalnych w samorządach Zgłaszający: Włodzimierz Tomaszewski Data wpływu: 22-08-2024 Wobec wątpliwości przedstawianych przez niektóre samorządy w zakresie odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących organizacji odbioru odpadów komunalnych wnoszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy samorządowe zakłady budżetowe zgodnie z obowiązującymi przepisami mają prawo samodzielnie wykonywać usługi odbioru odpadów komunalnych? Czy powołanie spółki komunalnej na gruncie obowiązujących przepisów to jedyna możliwość, dzięki której samorządy mogą odbierać odpady komunalne z wykorzystaniem posiadanych zasobów? Czy samorządowe zakłady budżetowe mogą wykonywać usługi odbioru odpadów komunalnych jako podwykonawca? W przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie jakie wymogi w zakresie udziału w przetargu i późniejszej umowy powinien spełnić wykonawca oraz samorząd, by używanie zasobów komunalnych spełniało wymogi dyscypliny wydatkowania środków publicznych, w szczególności oszczędności i celowości? Czy przepisy ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 1996 r. Nr 132, poz. 622) należy traktować jako lex specialis w stosunku do zapisów ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236)? Uzasadnienie Zgodnie z art. 6d ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 1996 r. Nr 132, poz. 622) wójt, burmistrz lub prezydent miasta jest obowiązany zorganizować przetarg na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości albo przetarg na odbieranie i zagospodarowanie tych odpadów. W przedstawionej materii zrodził się potencjalny konflikt z zapisami ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236 ). Zgodnie z art. 1 ust. 2 gospodarka komunalna obejmuje bowiem przede wszystkim zadania o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych. Na gruncie wskazanych przepisów może być ona prowadzona przez jednostki samorządu terytorialnego m.in. w formie samorządowego (gminnego) zakładu budżetowego . Niemniej ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wymaga zorganizowania przetargu w celu wykonywania wyżej wskazanych zadań (art. 6d ust. 1 u.c.p.g), wykluczając jakąkolwiek inną formułę odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości, w tym gminną jednostkę organizacyjną, bez organizowania przetargu. Dostrzec można istotny konflikt z art. 2 i art. 3 ustawy o gospodarce komunalnej , które zakładają, że jednostki samorządu terytorialnego obciążające je zadania z zakresu gospodarki komunalnej (a taki charakter mają zadania związane z gospodarowaniem odpadami komunalnymi) wykonują bądź samodzielnie (w tym poprzez swoje gminne jednostki organizacyjne), bądź poprzez zlecenie innym podmiotom, jednak w tym drugim przypadku tylko w określonych trybach, w szczególności w trybie zamówienia publicznego, choć nie tylko (art. 3 ustawy o gosp. komun.). Oznacza to, że te szczególne tryby powierzenia wykonywania zadania nie dotyczą sytuacji, w której jest ono wykonywane przez gminne jednostki organizacyjne. Wobec powyższego zachodzą poważne wątpliwości nie tylko dotyczące tego, czy konstrukcja przyjęta w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oznacza brak możliwości wykonywania odbioru odpadów komunalnych w systemie gminnym przez gminne jednostki organizacyjne, ale także czy obowiązujący stan prawny nie godzi w bezpieczeństwo (ciągłość) sprawowania wyżej wskazanych obowiązków przez gminy. Sprawa nie wydaje się do końca oczywista, w szczególności biorąc pod uwagę kontekst art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zobowiązującego gminy w sposób bezwzględny do wykonywania wskazanych w niej zadań. Zagrożeniem wydają się sytuacje, w których mimo zorganizowania przetargu nie wyłoniono podmiotu świadczącego niezbędne usługi. Na władze samorządowe spada w takich okolicznościach odpowiedzialność za potencjalne nieprawidłowe interpretacje i stosowanie przepisów, których geneza leży po stronie ustawodawcy . Przepisy te pozostawiają bowiem dwa wykluczające się scenariusze – organizowanie przetargu aż do skutku lub podjęcie realizacji tych zadań samodzielnie. Wyżej wskazaną interpretację rozszerzyć należy także o rozważania, czy gmina może nie organizować przetargu i powierzyć wykonywanie w ramach systemu gminnego zadania odbierania odpadów swojemu zakładowi budżetowemu . Na taką możliwość wskazywać mogłoby zastosowanie ustawy o gospodarce komunalnej jako podstawowej w kategorii wykonywania zadań własnych, mających na celu zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej. W przeciwnym wypadku ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach należy traktować jako lex specialis . Tworzy to formułę dokładnie odwrotną, wykluczającą możliwość samodzielnego wykonywania zadania przez gminę. Dodatkowym zagadnieniem, jakie należy rozważyć, jest wątpliwość, czy samorządowy zakład budżetowy może stać się podwykonawcą dla firmy wyłonionej w drodze przetargu o wywóz śmieci, a jeśli tak, to jakie są szczegółowe wymogi i warunki takiego procederu . Innymi słowy – jakie należy spełnić w takim przypadku warunki, aby zagwarantować zachowanie dyscypliny wydatkowania finansów publicznych (art. 44 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych). W tym miejscu nasuwa się wątpliwość, czy nie dopuszcza się do sytuacji, gdy podmiot mający wykonywać tak podstawową i ważną dla społeczeństwa usługę jak odbiór odpadów, nie jest wyłaniany wyłącznie w celu spełnienia obowiązku przeprowadzenia przetargu , a usługi w kluczowym i niezbędnym zakresie wykonuje się poprzez zakłady budżetowe jako podwykonawców, co w szerszej skali finansowej zdaje się przeczyć idei celowości oraz oszczędności wydatkowania środków publicznych. Jednocześnie w przypadku niedających się do jednoznacznego wyjaśnienia wątpliwości w interpretacji przepisów wnoszę o potraktowanie niniejszej interpelacji poselskiej jako przyczynku do podjęcia prac nad zmianą ustaw tak, aby zakończyć konflikt prawny i ekonomiczny przedstawiony w niniejszym stanie faktycznym, a jednocześnie wyposażyć samorządy w racjonalne i skuteczne regulacje efektywnej realizacji zadań w zakresie gospodarki odpadami. Wobec powyższego wnoszę o odpowiedź na przedstawione na wstępie pytania i wyczerpujące wyjaśnienie obowiązującego stanu prawnego oraz o informacje o ewentualnych inicjatywach zmian legislacyjnych.