Interpelacja w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie

Interpelacja w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie Interpelacja nr 4079 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie Zgłaszający: Barbara Bartuś Data wpływu: 26-07-2024 W listopadzie ubiegłego roku zwróciła się do mnie kobieta z gminy Grybów błagając o pomoc w sprawie oszustwa, którego padła ofiarą. Dzień wcześniej, w piątek, w godzinach popołudniowych odebrała telefon, od osoby podającej się za pracownika banku Pekao SA. Dzwoniący podał swoje dane, stanowisko oraz numer identyfikatora, które polecił zanotować, twierdząc, że informacja ta będzie potrzebna w śledztwie dotyczącym kradzieży jej danych osobowych. Rozmówca poinformował ją, że na jej koncie pojawiła się prośba o udzielenie kredytu w kwocie przekraczającej 100 tys. zł. Z tego powodu dzwoni, aby zweryfikować, czy złożony wniosek był dokonany przez nią. Gdy zaprzeczyła, poinformował ją, że aby zapobiec zaciągnięciu pożyczki musi złożyć wniosek anulujący kredyt oraz że w oszustwo mogą zaangażowani być pracownicy banku. Kobieta została kilkukrotnie zastraszona. Usłyszała, że jeżeli zaszkodzi toczącemu się śledztwu o kradzież jej danych osobowych, poniesie odpowiedzialność karną. Dowiedziała się również, że w powiecie, w którym mieszka było już kilka prób wyłudzenia kredytu, dlatego jej milczenie jest takie ważne. Kobieta przekonana, że ratuje swoje środki finansowe, postępowała zgodnie z instrukcjami telefonicznymi. Podążając za wskazówkami fałszywego pracownika banku Pekao SA, w aplikacji PeoPay, przeszła przez wniosek kredytowy w ramach KLIK i wykorzystała możliwą kwotę pożyczki gotówkowej myśląc, że anuluje w ten sposób fałszywy wniosek kredytowy, podobno wzięty wcześniej na jej dane osobowe. Następnie ciągle rozmawiając (jeśli rozmowa się przerywała natychmiast ponownie oddzwaniali, nie dając jej możliwości kontaktu z innymi osobami) i przyjmując instrukcje od oszustów w oddziale banku wypłaciła w gotówce 100 tys. złotych, a następnie zgodnie ze wskazówkami dokonała wpłat blikiem w bankomatach Narodowego Banku Polskiego, będąc przekonana, że spłaca fałszywą pożyczkę. Oszuści konieczność wpłat w ww. bankomatach tłumaczyli tym, iż trzeba wykluczyć fałszywość wpłacanych banknotów. Po ostatniej wpłacie rozmówca poinformował pokrzywdzoną, że na jej koncie będą trwały prace serwisowe zmierzające do ochrony jej danych osobowych oraz że skontaktują się z nią, gdy prace dobiegną końca. Ze względu na brak kontaktu z ich strony oszukana kobieta dzwoniła na numery, z których miała połączenia - zgłaszały się prywatne osoby, nie mające związku ze sprawą i nic nie wiedzące o zaciągniętym kredycie. Wtedy dopiero kobieta zrozumiała, że została oszukana. Padła ofiarą oszustów, którzy cały proceder przygotowali i przeprowadzili perfekcyjnie, nie dając poszkodowanej możliwości jakiejkolwiek reakcji, poza tym, że post factum sprawa została zgłoszona Policji. Wspomniana kobieta obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, co może rzutować na przyszłość jej, i jej rodziny. Przed tym tragicznym wydarzeniem wszystkie oszczędności włożyła wraz z mężem, w rozpoczęcie budowy wymarzonego domu. Ich sytuacja materialna jest bardzo ciężka, tym bardziej, iż kobieta spodziewa się pierwszego dziecka. Uzyskiwane przez nich dochody nie wystarczają ,,na życie”, a tym bardziej na spłatę tak wysokiego kredytu. Małżonkowie szukali pomocy na Policji, w prokuraturze i u adwokatów. Bank odrzucił kilkukrotne próby odwoływania się od negatywnej decyzji dotyczącej umorzenia kredytu, obciążając winą tylko jedną stronę. W ostatnim czasie w mediach bardzo często pojawiają się informacje o kolejnych osobach, które zostały oszukane. W skali kraju problem wyłudzeń kredytów przez osoby podające się za pracowników banków wciąż narasta, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa ekonomicznego obywateli. Zbyt liberalne podejście banków przy udzielaniu kredytów przy niewystarczających zabezpieczeniach może prowadzić do sytuacji, w których klienci są narażeni na poważne ryzyko finansowe i oszustwa. Banki powinny ścisłe współpracować z Policją i innymi organami ścigania, aby szybko reagować i pomagać w wyjaśnieniu sytuacji oraz podejmować odpowiednie kroki w celu ochrony klienta. Jest to tym bardziej zasadne, iż bank powinien sprawdzić zdolność kredytową klienta przed udzieleniem mu kredytu. Tymczasem w opisanym przypadku kredyt został udzielony „od ręki”. W mojej opinii bank nie dopełnił obowiązku należytej staranności udzielając kredyt kobiecie bez należytego sprawdzenia jej zdolności kredytowej, związku z tym nie może unikać odpowiedzialności za zaistniałą sytuację. Ponieważ sama w przeszłości byłam ofiarą próby oszustwa bankowego, wiem więc z własnego doświadczenia, jak ważne są skuteczne i szybkie działania ze strony organów ścigania w takich przypadkach. Uważam, iż powinny być podejmowane szeroko zakrojone działania prewencyjne Policji w celu uświadomienia i ostrzegania Polaków przed tego typu zagrożeniami, poprzez liczne kampanie informacyjne i ostrzegawcze. Biorąc powyższe pod uwagę, zwracam się do Pana Ministra z pytaniami: Jakie działania zostały podjęte przez Policję po zgłoszeniu przestępstwa w Komisariacie w Grybowie przez pokrzywdzoną dnia 3 listopada 2023 roku? Jakie procedury w tym przypadku zostały podjęte, aby sprawa została rzetelnie wyjaśniona? Czy istnieją specjalne procedury dla szybszego przetwarzania zgłoszeń związanych z oszustwami bankowymi? Czy Policja sprawdziła rachunki bankowe, na które zostały przelane środki finansowe? Dlaczego po zgłoszeniu przestępstwa nie zostały zatrzymane pieniądze przed przekazaniem na konto bankowe oszustów? Jaki jest standardowy czas reakcji Policji na zgłoszenia dotyczące oszustw bankowych? Czy istnieją różnice w czasie reakcji w zależności od kwoty oszustwa lub innych okoliczności? Jakie są zasady współpracy między Policją a bankami (instytucjami finansowymi) w sprawach związanych z oszustwami? Czy istnieją formalne porozumienia między Policją, a bankami w celu przeciwdziałania oszustwom bankowym? Jakie działania prewencyjne podejmuje Policja w zakresie edukacji społecznej na temat oszustw bankowych? Czy Policja prowadzi kampanie informacyjne dotyczące sposobów rozpoznawania i unikania oszustw bankowych? Jakie sankcje prawne są stosowane wobec osób odpowiedzialnych za wyłudzenie kredytów i jak wygląda wykrywalność oraz skuteczność działania Policji w przypadku oszustw bankowych? Jakie wsparcie oferuje Policja ofiarom oszustw bankowych i czy istnieją specjalne jednostki lub zespoły w Policji zajmujące się wsparciem ofiar oszustw? Czy w przypadku opisanej kobiety ministerstwo może zaoferować jakąkolwiek pomoc lub wsparcie w tak bardzo trudnej sytuacji życiowej?

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie Odpowiedź na interpelację nr 4079 w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 20-09-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 4079 Pani Poseł Barbary Bartuś w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie, w oparciu o stanowisko Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam co następuje. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji [1] , do podstawowych zadań tej formacji należy m.in. wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców, jak również inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi. Funkcjonariusze, niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, podejmują czynności w niezbędnym zakresie, bez względu na rodzaj popełnionego przestępstwa oraz wysokość wyrządzonej szkody. Istotne znaczenie w sprawach dotyczących oszustw popełnianych na szkodę klientów banków ma czas, w jakim pokrzywdzony powiadomi organy ścigania o zaistniałym zdarzeniu. Skuteczność niektórych czynności jest bowiem uzależniona od okresu, jaki upłynął od popełnienia przestępstwa, a także od sposobu działania sprawcy. Natomiast kwestie dotyczące blokowania środków na rachunkach bankowych pozostają we właściwości banków. Z kolei odnosząc się do zasad współpracy pomiędzy Policją a bankami uprzejmie informuję, że podstawowym aktem prawnym regulującym współpracę banków z organami ścigania jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe [2] . Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wszystkie informacje dotyczące czynności bankowych są objęte tajemnicą bankową. Na etapie prowadzonego postępowania przygotowawczego, stosownie do przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego [3] , uprawnionym do uzyskania informacji objętych tajemnicą bankową jest przede wszystkim sąd, a w określonych sytuacjach również prokurator. Z informacji przekazanych przez Komendę Główną Policji wynika, że w priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021-2025, ujęte zostało zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych m.in. w obszarze cyberzagrożeń. Realizacja powyższego zadania wiąże się w szczególności z opracowaniem i wdrażaniem przez jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych, itd.). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, przedmiotowe inicjatywy podlegają ciągłej modyfikacji i są dostosowywane do aktualnych zagrożeń społecznych. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, m.in. takimi jak: władze samorządowe, instytucje finansowe czy stowarzyszenia działające na rzecz bezpieczeństwa. Przeciwdziałanie oszustwom popełnianym na tzw. legendę oraz zapewnienie bezpieczeństwa osób w cyberprzestrzeni są jednym z wiodących działań profilaktycznych ukierunkowanych na podnoszenie świadomości społecznej, które polegają na zapoznaniu ze sposobami postępowania sprawców oszustw, także tych związanych z rozwojem technologii informatycznych. Policja prowadzi bieżącą współpracę z sektorem bankowym, z zachowaniem tajemnicy bankowej wynikającej z ustawy Prawo bankowe, z której zwolnić może sąd. W celu rozpowszechniania informacji dotyczących oszustw popełnianych na tzw. legendę (w tym oszustw na pracownika banku) Komenda Główna Policji we współpracy z Telewizją Puls oraz Fundacją „Pod Dębem”, zainaugurowała kampanię pn. #ZnamTeNumery. Celem działań realizowanych w ramach kampanii jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie osobom starszym oraz ich najbliższym niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się spotkać. Ponadto, Policja podjęła współpracę z Pionem Nadzoru Bankowego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, która polega na międzyinstytucjonalnym przedsięwzięciu prewencyjnym, mającym na celu przeciwdziałanie oszustwom. Zainicjowano działania mające na celu zapobieganie zjawisku oszustw popełnianych na tzw. legendę oraz podniesienie gotowości sektora bankowego poprzez zachowanie czujności pracowników bezpośrednio obsługujących klientów, pozwalającą udaremnić tego typu przestępstwa. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, na podstawie informacji i doświadczeń zebranych od przedstawicieli banków, Policji oraz pracowników Urzędu, opracował poradnik przeznaczony dla pracowników banków, zawierający zestaw dobrych praktyk i wypracowanych zasad współpracy. Jednocześnie informuję, że wykrywalność przestępstw dotyczących oszustw w sektorze bankowym w latach 2021-2023 utrzymywała się na poziomie 60-70%. Policja nie gromadzi danych na temat sankcji, jakie są orzekane w sądach wobec oskarżonych o oszustwa bankowe. Odpowiadając na pytanie dotyczące wsparcia dla ofiar oszustw bankowych pragnę wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka [4] , organ prowadzący postępowanie przygotowawcze informuje pokrzywdzonego o możliwości uzyskania pomocy psychologicznej świadczonej przez podmioty, które uzyskały na przedmiotowy cel środki finansowe z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Lista podmiotów, w których ofiara może uzyskać pomoc jest dostępna w każdej jednostce organizacyjnej Policji na terenie kraju. Natomiast odnosząc się do zdarzenia opisanego w wystąpieniu Pani Poseł uprzejmie informuję, że Prokuratura Rejonowa w Gorlicach nadzoruje postępowanie o czyn z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1990 r. Kodeks karny [5] (sygn. akt 4146.0.Ds.833.2024.D). W związku z powyższym, właściwa do udzielenia informacji w przedmiotowym zakresie jest wskazana wyżej jednostka organizacyjna prokuratury. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm. [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2488, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 37, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2015 r. poz. 21 [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 17, z późn. zm.