Interpelacja w sprawie zmian w systemie dochodów JST

Interpelacja w sprawie zmian w systemie dochodów JST Interpelacja nr 3833 do ministra finansów w sprawie zmian w systemie dochodów JST Zgłaszający: Małgorzata Gromadzka Data wpływu: 11-07-2024 Biłgoraj, 9.07.2024 r. Szanowny Panie Ministrze, w nawiązaniu do zaprezentowanych przez Ministerstwo Finansów propozycji zmian w systemie dochodów JST zaprezentowane zostały uwagi do ww. dokumentu z punktu widzenia gminy miejskiej Hrubieszów zlokalizowanej w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, bezpośrednio przy granicy polsko-ukraińskiej. W pierwszej kolejności obawy budzi fakt, że udział w P1T/CIT na rok budżetowy (n) ustala się, mnożąc należny danej kategorii JST wskaźnik udziału % przez zwaloryzowane dochody podatników z roku bazowego (n-2) odpowiednio zamieszkałych (PlT)/mających siedzibę na obszarze danej jednostki (CIT). Z powyższego sposobu wyliczenia udziału gminy wynika ewidentnie uprzywilejowana pozycja JST położonych na obszarach lepiej uprzemysłowionych, gdzie funkcjonuje więcej przedsiębiorstw i jednocześnie jest większa liczba osób pracujących niż prowadzących np. działalność rolniczą, a więc bogatsze samorządy bardziej skorzystają na proponowanych zmianach. Jednym z efektów zmian w sposobie ustalenia dochodów JST z tytułu udziału w PIT/CIT wskazanych w prezentacji jest „zwiększenie motywacji JST do wspierania rozwoju gospodarczego na swoim terenie, bo im większe dochody podatników na terenie danej jednostki, tym wyższe dochody z PIT/CIT”. Należy zauważyć, że motywacja po stronie JST na pewno jest, ale działalność samorządu w tym zakresie często nie przynosi oczekiwanych skutków z uwagi na niezależne od samorządu uwarunkowania. Ponadto w projektowanym systemie założono, że potrzeby oświatowe w 2025 r. są równe sumie subwencji oświatowej z 2024 r. i dotacji przedszkolnej z 2024 r. dla każdej JST. Należy zauważyć, że subwencja oświatowa i dotacja przedszkolna na przestrzeni lat były niewystarczające do realizacji zadań oświatowych. W przypadku naszego miasta środki te w latach 2021–2023 wystarczały na nieco ponad 50% wydatków na oświatę. Podobna sytuacja będzie zapewne w 2024 r. Oznacza to, że JST nadal będą dokładać z własnych budżetów do zadań oświatowych ogromne środki. Waga obszaru wydatkowego oświaty przyjmowana do wyliczenia 1PW (szkoły i przedszkola łącznie) to 36%. Jest to więc największy obszar wydatków, który gmina będzie musiała nadal w dużej skali dofinansowywać. Hrubieszów należy do grupy miast, które w szczególny sposób zostały dotknięte problemami utraty wielu funkcji miejskich w ciągu ostatnich 20 lat. Zgodnie z analizą opracowaną przez ekspertów PAN miasto znajduje się w czołówce na liście miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Oprócz niekorzystnych trendów demograficznych prowadzących do utraty wielu funkcji rozwojowych miasta Hrubieszów, boryka się również z szeregiem barier o charakterze strukturalnym, związanych głównie ze słabo funkcjonującą gospodarką lokalną, która nie zapewnia wystarczającej liczby atrakcyjnych miejsc pracy oraz nie pozwala generować wystarczających dochodów (w tym podatkowych) na potrzeby rozwoju miasta i jego społeczności lokalnej. Głównej przyczyny słabości lokalnej gospodarki należy upatrywać w jej niekorzystnej strukturze, co przejawia się przede wszystkim w znacznym niedorozwoju sektora przemysłowego. W sektorze przetwórstwa przemysłowego (sekcja C PKD) działa tylko 5,5% zarejestrowanych firm, przy czym tylko kilka to firmy średnie, zatrudniające powyżej 50 osób. Na terenie miasta nie działa ani jedna firma duża zatrudniająca więcej niż 250 osób. Brak znaczących firm produkcyjnych wpływa niekorzystnie na całą gospodarkę miasta, nie pozwala bowiem na czerpanie z licznych korzyści, jakie zwykle występują przy okazji funkcjonowania firm przemysłowych (np. większa wartość dodana na poziomie lokalnym; napływ nowej wiedzy i technologii; lokalne łańcuchy dostaw i sieci kooperacji itp.). Z racji swojej historii i peryferyjnego położenia Hrubieszów nie ma w obecnym czasie realnych możliwości poprawy uprzemysłowienia swojej gospodarki. Rozwój przedsiębiorczości ogranicza również sąsiedztwo obszarów chronionych, m.in. Natura 2000 oraz obecnie trwający konflikt na terenie Ukrainy. Atrakcyjność inwestycyjna miasta Hrubieszów jest mocno ograniczona również z powodu barier, na których likwidację nie ma wpływu. Taką barierą jest obowiązek ponoszenia znacznych kosztów wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej, co potwierdzają rozmowy z potencjalnymi inwestorami, którzy zainteresowani są lokowaniem inwestycji dot. głównie branży rolno-spożywczej oraz logistycznej. Powyższy problem dotyczy głównie południowo-wschodniego obszaru województwa lubelskiego, gdzie zlokalizowane są wysokiej klasy gleby, również w zurbanizowanej części miast. Takim miastem jest Hrubieszów, który leży przy granicy polsko-ukraińskiej i znajduje się zaledwie 18 km od przejścia granicznego z Ukrainą w Zosinie (5 km w linii prostej przez Bug) i w odległości 34 km (przez DW 844) od przejścia granicznego w Dołhobyczowie. Ponadto na terenie miasta znajduje się polsko-ukraińskie kolejowe przejście graniczne Hrubieszów–Włodzimierz Wołyński obsługiwane przez PKP Linię Hutniczą Szerokotorową sp. z o.o. Mimo to Hrubieszów nie jest w stanie wykorzystać potencjału z tym związanego m.in. z powodu niekorzystnych regulacji fiskalnych. Biorąc powyższe pod uwagę, projektując nowy system finansów JST, należy zwrócić szczególną uwagę na samorządy będące w trudnej sytuacji w oparciu o przytoczone argumenty. Premiowanie w systemie samorządów lepiej rozwiniętych pogłębi dysproporcję w rozwoju JST w Polsce i zaprzepaści przez najbliższe lata szansę nadrobienia zaległości cywilizacyjnych przez samorządy w szczególny sposób dotknięte problemami społeczno-gospodarczymi. Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając w ramach wykonywania mandatu posła na Sejm RP, kieruję niniejszą interpelację oraz zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie: Czy w pracach nad nowym systemem finansów JST została przeprowadzona wnikliwa analiza uwarunkowań społecznych i gospodarczych jednostek i czy te uwarunkowania będą brane pod uwagę np. poprzez dodatkowe wsparcie samorządów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji finansowej?