Interpelacja w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności
Interpelacja nr 374
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności
Zgłaszający: Adrian Witczak
Data wpływu: 27-12-2023
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji RP, art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 i 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się do Pani Ministry z interpelacją w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Zgłosili się do mnie przedstawiciele powiatowych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i zwrócili uwagę na szereg problemów związanych z planowanym od dnia 1 stycznia 2024 roku wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym.
Ustawa była procedowana z naruszeniem standardów dotyczących konsultacji społecznych, w tym konsultacji z zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności, co może spowodować wiele problemów organizacyjnych i prawnych. Pierwsze spotkania konsultacyjne organizowane były przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dopiero, gdy projekt ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) był już procedowany. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez organizacje osób z niepełnosprawnościami rozporządzenie wykonawcze, tj. rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581), jest źle przygotowane, a organizacje zarzucają, że nie było z nimi konsultowane. Proponują, aby opóźnić wejście w życie tego zadania, czyli uchylić art. 65 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, aby dać czas na korektę tego rozporządzenia i czas zespołom na wdrożenie tego zadania w sposób rzetelny. Organizacje obawiają się, że wejście w życie przepisów na obecnie zapisanych w ustawie zasadach może spowodować chaos, który wywoła negatywne reakcje społeczne.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo rozważy wystąpienie z projektem uchylającym art. 65 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, aby dać czas na korektę rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581) i czas zespołom na wdrożenie tego zadania w sposób rzetelny?
Czy ministerstwo zdaje sobie sprawę, że w województwie łódzkim jest niewielu chętnych członków na specjalistów dokonujących oceny poziomu potrzeby wsparcia? Pierwsze szkolenia kandydatów odbyły się w listopadzie i grudniu br., a w dniu 21.12.2023 r. miały odbyć się szkolenia online przypominające w siedzibie wojewódzkich zespołów dla osób, które odbyły szkolenia, ale muszą być do tego czasu powołane, co nie jest możliwe, ponieważ następuje właśnie zmiana wojewodów, ponadto nie ma jednoznacznie ustalonych stawek dla specjalistów, co powinno być określone w zarządzeniu o powołaniu członków zespołu. Jak ministerstwo zamierza zareagować, by rozwiązać ten problem?
Organizacje zgłaszają również problem braku precyzyjnego określenia, czy osoba - członek składu orzekającego, który ma być powołany jako specjalista do oceny ustalania poziomu potrzeby wsparcia, posiadająca kilka specjalności do orzekania, może w tych samych specjalnościach być powołana jako specjalista do ustalania poziomu potrzeby wsparcia, czy też może być powołania w jednej głównej specjalności. Czy ministerstwo zna ten problem i czy zamierza podjąć kroki w tej sprawie?
Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności informują także, że pracownicy etatowi wojewódzkich zespołów - członkowie składów, którzy też mają być powołani jako specjaliści dokonujący ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, otrzymali informację, iż będą otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie, poza etatem, natomiast brak regulacji prawnej w tym zakresie może uniemożliwić takie rozwiązanie. Czy ministerstwo zna ten problem i jakie kroki zamierza podjąć w tej sprawie?
Postępowanie administracyjne z zasady jest dwuinstancyjne, w tym przypadku wojewódzki zespół będzie działał jako I i II instancja – skład ustalający wyda decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, która może być zaskarżona poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wówczas sprawę rozpatruje inny skład osobowy, ale tego samego organu. Od tej decyzji będzie przysługiwało prawo do złożenia odwołania do rejonowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – sąd musi powołać biegłych zgodnie ze specjalnościami osób, które decyzje wydały, np. pedagog, psycholog, doradca zawodowy, fizjoterapeuta, pielęgniarka. Organizacje osób z niepełnosprawnościami pytają, czy ministerstwo ma wiedzę, czy sądy mają odpowiednich biegłych.
Jak ministerstwo zamierza rozwiązać problem braków kadrowych w zakresie pracowników obsługi administracyjnej nowego zadania (środki finansowe zostały przekazane, ale przynajmniej w Łodzi nadal nie zostały ogłoszone nabory, choć zostały przygotowane opisy stanowisk)?
Dodatkowe obciążenie pracowników obsługi administracyjnej dotyczy przepisów, które dopuszczają możliwość składania wniosków o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nawet wówczas, gdy orzeczenie, na podstawie którego ma być wydana decyzja, jest nieprawomocne, lub razem z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co powoduje konieczność zawieszenia postępowania – przy dużej liczbie wniosków, jakiej się można spodziewać (kilka tysięcy jednorazowo), jest to niemożliwe do zrealizowania bez wpływu na terminowe wykonywanie zadań dotychczasowych i nowych, tym bardziej że decyzja o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia może być wydana również na podstawie orzeczeń ZUS, KRUS, MON, MSWiA. Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności postulują zmianę przepisów w tym zakresie – wnioski składane tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia i bezpośrednio do wojewódzkiego zespołu, a nie również za pośrednictwem powiatowych zespołów. Jak ministerstwo odnosi się do tego postulatu?
Nadal nie ma systemu elektronicznego, za pośrednictwem którego mogą być składane wnioski o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Późne jego wprowadzenie spowoduje dodatkowe problemy. Czy znany jest termin, od kiedy ma ruszyć wspomniany system elektroniczny?
Kwestionariusz samooceny zawarty w projekcie rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem ma aż 11 stron. Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności postulują jego uproszczenie i skrócenie. Czy ministerstwo zamierza podjąć kroki w tej sprawie?
Z informacji uzyskiwanych z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wynika, że wnioski wraz z kwestionariuszami osoby niepełnosprawne będą mogły pobierać i składać w powiatowych zespołach do spraw orzekania o niepełnosprawności, natomiast w żadnym przepisie nie jest uregulowany sposób przyjmowania, weryfikacji i przekazywania tych wniosków do wojewódzkich zespołów. Nie jest również uregulowany sposób finansowania realizacji tego zadania przez powiatowe zespoły. Czy ministerstwo zamierza uzupełnić regulacje w tym zakresie?
Z informacji uzyskiwanych z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wynika, iż posiedzenia zespołów określających poziom wsparcia będą mogły odbywać się w siedzibach PZOON. Jak wynika z dotychczasowych przepisów, powiatowe zespoły funkcjonują w strukturach powiatów. Nie ma również wskazania, w jaki sposób będą finansowane koszty funkcjonowania tych posiedzeń w budynkach administracji samorządowej. Do dnia dzisiejszego nie uzgodniono z powiatami zasad funkcjonowania wyżej wymienionych składów na terenie powiatów. Czy ministerstwo ma świadomość tego problemu i czy zamierza w tej kwestii podjąć działania?
Z wyrazami szacunku
Adrian Witczak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
29.01.2024
Odpowiedź na interpelację w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności
Odpowiedź na interpelację nr 374
w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń
Warszawa, 29-01-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 374 wniesioną w dniu 10 stycznia 2024 roku przez Pana Posła Adriana Witczaka w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień:
Rozważając wskazaną w treści interpelacji propozycję uchylenia art. 65 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w celu znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581) należy wziąć pod rozwagę skutki prawne wprowadzenia postulowanej regulacji, w szczególności w sytuacji, gdy derogowany przez ustawodawcę przepis nie tylko przyznaje jednostce prawa podmiotowe, lecz również ma korzystny wpływ na jej sytuacje prawną.
Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia składa się od dnia 1 stycznia 2024 roku. Na dzień 26 stycznia 2024 roku do zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wpłynęło 58 062 wniosków. Uchylenie art. 65 przywołanej ustawy oraz rozpoczęcie prac legislacyjnych nad nowelizacją przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia miałoby niewątpliwie niekorzystny wpływ na sytuację prawną i finansową wnioskodawców. Mając na uwadze, iż są to osoby w bardzo trudnej sytuacji życiowej, zazwyczaj całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji i wymagające wsparcia ze strony Państwa, aktualnie nie przewiduje wystąpienia z inicjatywą ustawodawczą wprowadzającą przepis uchylający art. 65 przywołanej na wstępie ustawy.
Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w listopadzie i grudniu 2023 przeprowadziło w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Krakowie szkolenia prezentujące formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44. W szkoleniu przeprowadzonym w listopadzie 2023 roku w Poznaniu uczestniczyło 18 osób skierowanych przez Przewodniczącą Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim. Liczbę uczestników na szkoleniu należy uznać za porównywalną z liczbą uczestników skierowanych na szkolenie przez przewodniczących innych wojewódzkich zespołów orzekających, np. z województwa wielkopolskiego udział w szkoleniu wzięło 10 osób, z województwa pomorskiego 7 osób, z województwa śląskiego 9 osób, z województwa świętokrzyskiego 16 osób. Dodatkowo w grudniu 2023 roku przeprowadzone zostało szkolenie online dla pozostałych osób zgłoszonych przez przewodniczących wojewódzkich zespołów orzekających.
Test sprawdzający dla członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia, przeprowadzony w grudniu 2024 roku, zaliczyło z wynikiem pozytywnym 28 członków Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim, tym samym uzyskując, w myśl § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia uprawnienia do ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
W lutym 2024 roku zaplanowane zostały szkolenia dla skierowanych przez przewodniczących wojewódzkich zespołów orzekających specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia powołanych na członków wojewódzkich zespołów. Na szkolenie zostało skierowanych przez Przewodniczącą Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim 15 specjalistów.
Odnosząc się do podniesionych w treści interpelacji wątpliwości, czy 28 specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz 15 osób, które potencjalnie te uprawnienia mogą nabyć zaspokoi potrzeby wojewódzkiego zespołu orzekającego w Łodzi w zakresie terminowego prowadzenia postępowania o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, to wskazać należy, że podstawę dokonania takiego szacunku stanowić może informacja o liczbie złożonych do zespołu wniosków o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, liczbie godzin jakie specjaliści przeznaczą na wykonywanie czynności związanych z wyznaczeniem do składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia oraz czy czynności te wykonywane będą w siedzibie organu orzekającego, czy w miejscu wskazanym przez osobę niepełnosprawną.
Zasady i tryb powoływania oraz wymogi kwalifikacyjne członka wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności ustającego poziom potrzeby wsparcia uregulowane zostały w § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Ustęp 1 powołanego przepisu stanowi, że wojewoda, na wniosek przewodniczącego wojewódzkiego zespołu, powołuje i odwołuje członka wojewódzkiego zespołu, ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Aby osoba mogła wykonywać zadania członka wojewódzkiego zespołu orzekającego ustalającego poziom potrzeby wsparcia winna spełnić wymogi kwalifikacyjne wskazane w ust. 2 oraz odbyć szkolenie przeprowadzone przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, zgodnie z programem opracowanym na podstawie minimów programowych i złożyć z wynikiem pozytywnym test sprawdzający w zakresie objętym szkoleniem (§ 27 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia).
Należy wskazać, że treść § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia stanowi o powołaniu danej osoby na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia bez jednoczesnego wskazania w jakim konkretnym charakterze (w odniesieniu do których konkretnych kwalifikacji zawodowych, „specjalności”) osoba uprawniona jest do ustalania poziomu potrzeby wsparcia. W przypadku gdy osoba powołana na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia spełnia kryteria kwalifikacyjne objęte normą § 2 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do więcej niż jednego zawodu, to należy przyjąć, iż może ona zostać wyznaczona na członka składu orzekającego ustalającego poziom potrzeby wsparcia w zakresie każdego z zawodów do którego nabyła kwalifikacje, z zastrzeżeniem § 3 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym do składu ustalającego nie można wyznaczyć specjalistów do spraw ustalania poziomu wsparcia będących osobami wykonującymi te same zawody.
Reasumując, z przytoczonych przepisów wynika, że do kategorii członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia powinny zaliczać się osoby, które posiadają kwalifikacje zawodowe wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz spełniły warunki wskazane w § 27 ust. 1 tego rozporządzenia. Tylko wymienione w tych przepisach kryteria kwalifikacyjne mają znaczenie normatywne dla oceny spełnienia przez daną osobę niezbędnych wymogów do pełnienia funkcji członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia.
Tryb powoływania i kryteria kwalifikacyjne członków powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności realizujących zadania dotyczące wydawania orzeczeń o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności oraz wskazaniach do ulg i uprawnień regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857).
Ustawodawca w obu wskazanych powyżej rozporządzeniach zastosował co prawda analogiczny wymóg niektórych kwalifikacji zawodowych przewidziany dla członka zespołu orzekającego o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności oraz dla członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia, nie oznacza to jednak wprowadzenia automatyzmu polegającego na powoływaniu na członka składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia powołanego już do zespołu członka orzekającego w sprawach o wydanie orzeczenia posiadającego kwalifikacje zawodowe, wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Jeżeli jednak przewodniczący wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności zamierza wystąpić do wojewody z wnioskiem o powołanie na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia członka wojewódzkiego zespołu posiadającego kwalifikacje wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, to może to uczynić.
W świetle wskazanych powyżej przepisów prawa regulujących tryb powoływania oraz kryteria kwalifikacyjne członków zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia postawiony w pkt 3 interpelacji zarzut dotyczący braku precyzyjnego określenia zasad powoływania członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia nie znajduje uzasadnienia. W treści interpelacji nie wskazane ponadto zostało jakie organizacje zgłosiły przedstawiony problem, skoro dotyczy on okoliczności właściwych dla danej jednostki organizacyjnej urzędu wojewódzkiego związanych z realizowanymi przez nią zadaniami w zakresie dokonywania „naboru” osób spełniających kryteria kwalifikacyjne dla realizowania zadań członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia.
Odnosząc się natomiast do podjęcia odpowiednich kroków w przedstawionej sprawie, to działania Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych skierowane zostaną na intensyfikację szkoleń członków wojewódzkich zespołów, w szczególności przewodniczących, nie tylko w zakresie przepisów prawa regulujących zasady i tryb postępowania przy wydawaniu decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, ale również w zakresie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
Kwestia zasad ustalania i wypłaty „dodatkowego” wynagrodzenia pracownika urzędu wojewódzkiego, w tym za pracę ponadnormatywną leży w gestii dyrektora generalnego urzędu wojewódzkiego. Środki finansowe z budżetu państwa na działalność wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności zostały przekazane wojewodom, a sposób ich dystrybucji podlega ich decyzjom.
Podstawą prawną powołania biegłego sądowego jest art. 157 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. z 2023 r. poz. 215 ze zm.) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Potrzeba skorzystania z opinii biegłych w postępowaniu cywilnym wynika stąd, że dla rozstrzygnięcia sprawy obok znajomości przepisów prawnych niezbędne są określone wiadomości fachowe z różnych dziedzin nauki, techniki, sztuki, rzemiosła czy obrotu gospodarczego. Jednakże o tym, czy do rozstrzygnięcia sprawy niezbędne są takie wiadomości specjalne, decyduje wyłącznie sąd z tego powodu, iż powołanie biegłego stanowi prawo sądu.
Mając na względzie powyższe, w przypadku wniesienia odwołania od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia decyzja o powołaniu biegłego sądowego posiadającego wiadomości specjalne w określonej dziedzinie będzie należała do sądu.
Należy dodatkowo wskazać, że w każdym sądzie okręgowym znajduje się do wglądu lista biegłych sądowych ustanowionych przez prezesa tego sądu okręgowego.
Przeprowadzenie naboru pracowników urzędów wojewódzkich realizowane jest co do zasady zgodnie z obowiązującą w danym urzędzie wojewódzkim procedurą naboru pracowników uregulowaną w regulaminie naboru kandydatów na wolne stanowiska pracy. O konieczności przeprowadzenia naboru pracowników do realizacji zadań dotyczących wydawania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewodowie zostali poinformowani pismem Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych niezwłocznie po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierających (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.). O powyższym byli ponadto poinformowani przewodniczący i sekretarze wojewódzkich zespołów orzekających na spotkaniu z kierownictwem Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych zorganizowanym w celu przygotowania organów orzekających do realizacji nowych zadań orzeczniczych.
Aktualnie, poza informacją zawartą w interpelacji wniesionej przez Pana Posła przewodniczący wojewódzkich zespołów orzekających nie sygnalizowali utrudnień dotyczących zrekrutowania kandydatów do pracy i przeprowadzenia ich naboru. Tym niemniej podjęte zostaną pilne działania dotyczące zbadania okoliczności wskazanych przez Pana Posła, a dotyczących trudności w przeprowadzeniu naboru kandydatów na stanowiska pracy w wojewódzkim zespole orzekającym usytuowanym w strukturze Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi.
Pragnę z całą mocą podkreślić, iż nadrzędnym priorytetem działań Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych jest działanie na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym szczególnej dbałości o regulacje prawne ułatwiające im załatwianie spraw. Temu właśnie celowi służy umożliwienie osobie zainteresowanej albo jej opiekunowi złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności łącznie z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Po zakończeniu postępowania przeprowadzonego przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności, a następnie przez wojewódzkim zespołem orzekającym osoba zainteresowana otrzymuje orzeczenie, a w następnej kolejności decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia bez konieczności dwukrotnego składania wniosku. Taki sposób przeprowadzenia postępowania być może jest bardziej pracochłonny dla zespołów orzekających o niepełnosprawności, ale należy zważyć na cel, dla którego organy te zostały powołane – wypełniania zadań administracji publicznej na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym osób, których rodzaj i zakres niepełnosprawności znacznie utrudnia, a niejednokrotnie wręcz uniemożliwia samodzielne rozeznanie w przepisach prawa regulujących zasady postępowania administracyjnego. Analogicznemu celowi służy możliwość złożenia wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności, którego siedziba usytuowana jest w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej lub w bliskiej jego odległości.
Przedstawiony w interpelacji postulat zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności dotyczący zmiany przepisów regulujących zasady i tryb postępowania o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może zostać zrealizowany, a to z tego powodu, iż stoi w jawnej sprzeczności z wynikającą z art. 7-12 ustawy z dnia14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.) zasadą służebności organów administracji publicznej, a w analizowanej sprawie służebności organów powołanych dla tej grupy obywateli, do których wskazana służebność winna być w szczególny i bezwarunkowy sposób kierowana.
Wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia są składane do wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności elektronicznie przez portal Emp@tia. Do dnia 26 stycznia 2024 roku drogą elektroniczną przekazanych zostało 4 919 wniosków.
„Kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem” stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (Dz. U. z 2023 r. poz. 2732) jest narzędziem, za pomocą którego osoba wnioskująca o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia ma możliwość samodzielnego dokonania analizy swojego funkcjonowania i określenia zakresu wsparcia jakiego wymaga. Jest to pierwsze narzędzie opracowane dla celów dokonania samooceny trudności w funkcjonowaniu przez osobę zainteresowaną, przy pomocy którego może wypowiedzieć się na temat doznawanych dysfunkcji i utrudnień w różnych sferach. Opracowane zostało z uwzględnieniem kryteriów zawartych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) oraz uwzględnia uwagi i postulaty osób niepełnosprawnych dotyczące braku możliwości wypowiedzenia się na temat doznawanych trudności związanych z codziennym funkcjonowaniem i pełnieniem ról społecznych, w tym w szczególności w sytuacji zbierania wywiadu przez lekarzy i pozostałych specjalistów na okoliczność wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawność. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom „Kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem” opracowany został w taki sposób, aby osoba ubiegająca się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia mogła określić w sposób subiektywny, bez presji czasu, co sprawia jej największe trudności i w konsekwencji mogło przyczynić się do adekwatnego ustalenia poziomu wsparcia w prowadzonych postępowaniu na okoliczność wydania decyzji.
Aktualnie osoby niepełnosprawne wnioskujące o wydanie przedmiotowej decyzji nie zgłaszają uwag dotyczących długości kwestionariusza i poświęconego czasu na jego wypełnienie. Odnosząc się natomiast do liczby stron, to mogłaby ona zostać znacznie zmniejszona przez zmianę. układu graficznego Kwestionariusza Samooceny, ale mogłoby to mieć wpływ na mniejszą jego czytelność i łatwość wypełnienia.
W projekcie ustawy budżetowej na rok 2024 przewidziane zostały środki finansowe na działalność zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności w wysokości 461 471 tys. złotych, w tym na działalność powiatowych zespołów orzekających w wysokości 233 516 tys. złotych oraz 20 000 tys. złotych w rezerwie celowej co powinno zaspokoić potrzeby finansowe organów orzekających.
Stosownie do dyspozycji art. 4c ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r, o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ustalenia poziomu wsparcia potrzeby wsparcia dokonuje się, za zgodą osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w miejscu jej stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941), na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, albo w siedzibie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności albo w miejscu przez niego wyznaczonym, spełniającym warunki, o których mowa w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240). W cytowanym przepisie ustawodawca wskazuje, iż ustalenia poziomu potrzeby wsparcia dokonuje się w miejscu wyznaczonym przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, spełniającym warunki dostępności, co nie jest tożsame z siedzibą powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu