Interpelacja w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej

Interpelacja w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej Interpelacja nr 3656 do ministra spraw zagranicznych w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej Zgłaszający: Grzegorz Adam Płaczek Data wpływu: 03-07-2024 Dnia 3 lipca 2024 roku Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu składam niniejszą interpelację za pośrednictwem Pana Marszałka do prezesa Rady Ministrów, pana Donalda Tuska, w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej, w związku z niepokojącym stwierdzeniem premiera w tej sprawie na konferencji prasowej, która odbyła się w dniu 2 lipca 2024 roku z udziałem kanclerza Niemiec, pana Olafa Scholza oraz pana premiera Donalda Tuska, zorganizowanej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM). Szanowny Panie Premierze, w związku z pana wypowiedzią na konferencji prasowej z kanclerzem Niemiec, panem Olafem Scholzem, która miała miejsce 2 lipca 2024 roku, pragnę zwrócić uwagę na pewne niejasności dotyczące kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej. W szczególności zaniepokoiły mnie pana słowa: „ Ja nie jestem w żadnym stopniu rozczarowany tą propozycją, tym dobrym gestem ze strony kanclerza i rządu niemieckiego, ponieważ nie ma takich gestów, które by usatysfakcjonowały Polki i Polaków. Nie ma takiej sumy pieniędzy, która by zrównoważyła to wszystko, co stało się w czasie II wojny światowej. I tutaj między nami też nie ma sporu. W sensie prawnym problem reparacji został opisany w traktatach i decyzjach rządowych, ale są różne konsekwencje i różne wnioski można wyciągać z tego, co tak naprawdę to oznacza. Dla mnie jest ważne, że dzisiaj usłyszałem słowa i deklarację, które potwierdzają, powszechne przekonanie w Polsce, że wymuszone historią zrzeczenie się reparacji nie zmienia faktu, o którym też otwarcie mówi pan kanclerz – także przed chwilą – ile tragicznych strat w ludziach, w majątku, w terytoriach Polska poniosła wskutek napaści Niemiec na Polskę. “ W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania: Jakie są okoliczności rzekomego zrzeczenia się przez Polskę reparacji wojennych? Proszę o wskazanie konkretnych dokumentów, które to potwierdzają. Kiedy dokładnie miało miejsce to rzekome zrzeczenie się reparacji? W jaki sposób oraz z kim zostało to uzgodnione? Czy podczas spotkania z kanclerzem Niemiec Olafem Scholzem doszło do jakichkolwiek uzgodnień dotyczących zrzeczenia się przez Polskę roszczeń reparacyjnych? Jakie jest oficjalne stanowisko pana premiera w sprawie reparacji wojennych? W świetle powyższych wątpliwości ważne jest, aby obywatele Polski mieli pełną jasność co do działań i stanowiska rządu w tej kwestii. Reparacje wojenne są sprawą o ogromnym znaczeniu historycznym, moralnym i finansowym dla naszego kraju, dlatego też wszelkie informacje na ten temat powinny być przedstawione w sposób transparentny i jednoznaczny. Z poważaniem Grzegorz Płaczek Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej Odpowiedź na interpelację nr 3656 w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 26-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, w związku z interpelacją nr 3656 Pana Posła Grzegorza Płaczka w sprawie stanowiska Polski w kwestii reparacji wojennych za straty poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej, uprzejmie wyjaśniam co następuje: W odniesieniu do pytań nr 1, 2 i 3 należy stwierdzić, że według Umowy Poczdamskiej „polskie żądania reparacyjne” dotyczące zrekompensowania strat poniesionych podczas II wojny światowej miały być zaspokojone z części reparacji przypadających ZSRR. W dniu 22 sierpnia 1953 r. na mocy porozumienia ZSRR-NRD postanowiono przerwać pobieranie reparacji, natomiast stosowną decyzję w tej kwestii rząd PRL podjął 23 sierpnia 1953 r., wydając oświadczenie o zrzeczeniu się reparacji wojennych. Na gruncie prawa międzynarodowego takie jednostronne oświadczenie państwa jest uznawane za wiążące i powoduje skutki prawne. Sprawę rozliczeń z tytułu dostaw reparacyjnych w stosunkach polsko–radzieckich zamknięto ostatecznie podpisując „Protokół końcowy” z 1957 r. Choć ocena polityczna sposobu rozwiązania sprawy odszkodowań wojennych dla Polski po II wojnie światowej, a także ocena oświadczenia rządu PRL z 23 sierpnia 1953 r. i „Protokołu końcowego” z 4 lipca 1957 r. są jednoznacznie negatywne, na płaszczyźnie prawa międzynarodowego ewaluacja zaistniałej sytuacji musi być dokonana w świetle późniejszej praktyki państwowej. Pobieranie świadczeń reparacyjnych było stopniowo ograniczane od końca lat 40. XX w., natomiast podpisując protokół z 1957 r. Polska uznała realizację zobowiązań wynikających dla ZSRR z Umowy Poczdamskiej za zakończoną. Praktyka polska wskazywała więc, że kwestię pobierania świadczeń reparacyjnych uważano za zakończoną. Takie stanowisko było co do zasady potwierdzane w późniejszych negocjacjach dwustronnych (np. negocjacjach nad Układem z 7 grudnia 1970 r.) oraz wielostronnych (np. negocjacjach nad Traktatem 2+4). Aktem prawnym, który należy traktować jako zamykający, choć nie w formie wyraźnej a dorozumianej, kwestie roszczeń naprawczych wobec Niemiec, w zakresie, w jakim zostały one objęte ustaleniami jałtańsko – poczdamskimi, był Traktat o ostatecznym uregulowaniu w odniesieniu do Niemiec, tzw. Traktat 2+4, podpisany 12 września 1990 r., który zastąpił traktat pokojowy z Niemcami. Różnego rodzaju roszczenia osób indywidualnych, które szczególnie wymagały rozwiązań ze względów moralnych i humanitarnych, regulowano w relacjach polsko – niemieckich w drodze zawierania umów dwustronnych oraz porozumień politycznych (także wielostronnych) i w ten sposób tworzono podstawy do wypłaty świadczeń. Jako przykład można tu wymienić funkcjonowanie Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie i świadczenia, które realizowała ona wobec polskich obywateli ze środków niemieckich. Powyższe stanowisko było konsekwentnie prezentowane przez kolejne rządy RP, w tym rząd Prawa i Sprawiedliwości, którego Minister Spraw Zagranicznych RP Anna Fotyga w odpowiedzi z dnia 28 listopada 2006 r. na interpelację Posła na Sejm RP Janusza Dobrosza z dnia 28 września 2006 r. pisała m.in.: „(…) rząd polski wielokrotnie stwierdzał, że problem realizacji uprawnień reparacyjnych Polski od Niemiec jest zamknięty”. W odniesieniu do pytania nr 4 i 5 uprzejmie informuję, że kwestia uzyskania od strony niemieckiej należnego zadośćuczynienia za straty poniesione przez Polskę i jej obywateli w czasie II wojny światowej pozostaje niezmiennie ważną kwestią na każdym szczeblu bilateralnych spotkań politycznych. Przypominam, że Prezes Rady Ministrów RP D. Tusk podczas swojej wizyty w Berlinie (12.02.2024) wyraźnie wskazał, że kwestia moralnego, finansowego i materialnego zadośćuczynienia nigdy nie została wobec Polski zrealizowana. Prezes Rady Ministrów wyraził przy tym życzenie, aby niezbędna po stronie niemieckiej refleksja historyczna i decyzje, które mogłyby Polskę usatysfakcjonować, służyły przyszłości oraz wspólnemu bezpieczeństwu. Przebywając ze swą pierwszą wizytą - jako szef polskiej dyplomacji - w Berlinie (30.01.2024) Minister Spraw Zagranicznych RP R. Sikorski podniósł publicznie temat należnych Polsce świadczeń, wyrażając oczekiwanie, że strona niemiecka przedstawi kreatywną formułę dla zadośćuczynienia za straty wojenne dla ofiar II wojny światowej. Podczas niedawnej wizyty w Warszawie (2.07.2024), w związku z polsko-niemieckimi konsultacjami międzyrządowymi, Kanclerz Niemiec Olaf Scholz przypomniał o niemieckiej winie za zbrodnie II wojny światowej i zobowiązaniu do upamiętnienia polskich ofiar. Premier Donald Tusk podkreślił, że gesty pojednania ze strony Niemiec, w tym deklaracje dotyczące upamiętnienia i współodpowiedzialności za bezpieczeństwo kontynentu, są ważne, choć nie zadośćuczynią strat wojennych Polski. Wyraził potrzebę szukania rozwiązań, które usatysfakcjonują Polskę, prowadzonych w duchu wzajemnego zrozumienia. Biorąc powyższe pod uwagę, pragnę zapewnić Pana Posła, że Rząd Rzeczpospolitej Polskiej nie ustaje w staraniach, aby zostały one uwieńczone właściwą reakcją Rządu Republiki Federalnej Niemiec, czyniącą zadość wymogom sprawiedliwości i prawdy. Aktualne relacje polsko-niemieckie kładą szczególny nacisk na współpracę w obszarze bezpieczeństwa i dialog o przeszłości bez konfrontacji politycznej, co z pewnością przyczyni się do budowy zaufania i przyniesie konkretne efekty w przyszłości. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu