Interpelacja w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy

Interpelacja w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy Interpelacja nr 3638 do ministra edukacji w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy Zgłaszający: Franciszek Sterczewski Data wpływu: 02-07-2024 Szanowna Pani Ministro, w związku z niepokojącymi sygnałami organizacji pozarządowych, które od kilkunastu miesięcy alarmowały o tzw. znikających dzieciach z Ukrainy, na początku kwietnia sekretarz stanu Ministerstwa Edukacji Narodowej Joanna Mucha ogłosiła na konferencji prasowej, że w najbliższym czasie na uczniów - obywateli Ukrainy (przybyłych na terytorium RP po 24.02.2022 r., wchodzących w zakres podmiotowy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa) zostanie nałożony obowiązek szkolny (w wyniku zmiany przepisów, przewidujących możliwość zwolnienia z niego, w przypadku nauki w systemie ukraińskim). Wobec tego do polskich szkół od września br. miałoby dołączyć ok. 50-60 tys. obywateli Ukrainy, którzy mimo przebywania na terytorium Rzeczypospolitej, nie uczęszczali do polskich szkół. Co za tym idzie, nie da się ocenić stopnia ich znajomości języka polskiego, ani tym bardziej realiów polskich szkół. W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora z dnia 9 maja 1996 r. (Dz.U.2022.1339) zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy w związku z tak dużym napływem uczniów - obywateli Ukrainy do polskich szkół, ministerstwo opracowało plan działań lub rozwiązań, które należałoby wdrożyć w celu zapewnienia tej grupie odpowiednich, zrozumiałych warunków kształcenia? 2. Czy w najbliższym czasie ministerstwo planuje zwiększyć nakłady finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego w celu tworzenia oddziałów przygotowawczych w szkołach? 3. Jakie konkretnie ustalenia poczyniono w temacie obowiązku szkolnego dla uczniów - obywateli i obywatelek Ukrainy na wspólnym spotkaniu ministrów edukacji Polski i Ukrainy, które odbyło się 28 marca 2024 r.? Czy strona ukraińska przedstawiła stronie polskiej dokładne statystyki dotyczące uczniów - obywateli i obywatelek Ukrainy uczących się dotychczas w systemie ukraińskim, a przebywających jednocześnie na terytorium RP? 4. W jaki sposób ministerstwo planuje zachęcać dyrektorów szkół do zatrudniania tzw. nauczycieli wspomagających, o których mowa w art. 165 ust. 8 ustawy Prawo oświatowe? 5. Czy ministerstwo zamierza opracować program antydyskryminacyjny/edukacyjny do wykorzystania przez placówki oświatowe dla polskich uczniów i uczennic dotyczące obecności obywateli/obywatelek innych państw w polskim systemie edukacji? Z poważaniem Franciszek Sterczewski

Odpowiedź na interpelację w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy Odpowiedź na interpelację nr 3638 w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Joanna Mucha Warszawa, 30-07-2024 Szanowny Panie Pośle, w odpowiedzi na zamieszczone w interpelacji pytania, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji. 1. „Czy w związku z tak dużym napływem uczniów-obywateli Ukrainy do polskich szkół, ministerstwo opracowało plan działań lub rozwiązań, które należałoby wdrożyć w celu zapewnienia tej grupie odpowiednich, zrozumiałych warunków kształcenia?“ Rozwiązania dotyczące kształcenia dzieci obywateli Ukrainy przybywających do Polski od 24 lutego 2022 r. określają przepisy: ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2094), ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw (Dz. U. z 2023 r. poz. 2301). Rozwiązania przewidziane w ww. aktach prawnych będą kontynuowane. Jednocześnie, w związku z tym, że od 1 września 2024 r. uczniowie z Ukrainy zobowiązani będą do uczęszczania do szkół w Polsce, spodziewany jest wzrost liczby uczniów w szkołach. Mając na uwadze powyższe, w roku szkolnym 2024/2025 planuje się przywrócić w przepisach powszechnie obowiązujących [1] rozwiązanie, które umożliwi organom prowadzącym przedszkola i szkoły podstawowe zwiększenie liczebności oddziałów przedszkolnych i klas I-III szkół podstawowych, tj. modyfikację przepisów § 5 ust. 1 i 2 oraz 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli [2] . W przedszkolu i oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej liczba dzieci może być zwiększona o nie więcej niż 3 dzieci będących obywatelami Ukrainy. W oddziale klas I-III szkoły podstawowej liczba uczniów może być zwiększona o nie więcej niż 4, 3 lub 2 uczniów będących obywatelami Ukrainy, w zależności od tego, czy w oddziale klas I-III szkoły podstawowej liczba uczniów wynosi nie więcej niż 25 lub czy do oddziału klasy I, II lub III szkoły podstawowej, w okresie od rozpoczęcia do zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, zostanie przyjęty z urzędu uczeń zamieszkały w obwodzie tej szkoły (wówczas liczba ta ulega modyfikacji odpowiednio, jeżeli oddział, do którego dołącza obywatel Ukrainy już funkcjonował ze zwiększoną liczbą uczniów, do 3 uczniów przy 26 uczniach w oddziale albo do 2 uczniów przy 27 uczniach w oddziale). Taka organizacja pracy oddziału będzie mogła zostać utrzymana do zakończenia etapu edukacyjnego, który rozpoczęło dziecko (obywatela Ukrainy) przyjęte do oddziału. Ponadto, przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [3] , w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, umożliwiają: tworzenie innych lokalizacji prowadzenia dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych podporządkowane organizacyjnie szkołom lub przedszkolom; zawieranie porozumień przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące szkoły w celu kierowania przez organ wykonawczy jednostki uczniów prowadzonej przez siebie szkoły do oddziału przygotowawczego zorganizowanego w szkole tego samego typu prowadzonej przez inną jednostkę samorządu terytorialnego; przydzielenie nauczycielowi, za jego zgodą, godzin ponadwymiarowych w wymiarze wyższym niż 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć; wyłączenie zastosowania przepisów o zawieszeniu prawa do świadczeń kompensacyjnych w przypadku osób, które podjęły pracę w charakterze pomocy nauczyciela lub nauczyciela w szkole, w której utworzono dodatkowy oddział dla dzieci z Ukrainy. 2. Czy w najbliższym czasie ministerstwo planuje zwiększyć nakłady finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego w celu tworzenia oddziałów przygotowawczych w szkołach? W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, w ustawie z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przewidziano możliwość wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego z Funduszu Pomocy. Środki zostały zaplanowane w funduszu w taki sposób, aby zapewnić finansowanie na spodziewaną większą od września 2024 r. liczbę uczniów w związku ze zmianami w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy. Wsparcie finansowe udzielane z Funduszu Pomocy jednostkom samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami z Ukrainy będzie kontynuowane również w 2025 r. Transfery na to zadanie ze środków finansowych Funduszu Pomocy, za okres od 24 lutego 2022 r. do końca maja 2024 r. – w miesięcznych ratach – zostały już przekazane do samorządów. Kolejne – będą dokonywane analogicznie, tj. również w miesięcznych ratach. Łączna wysokość środków finansowych naliczonych na podstawie danych za okres od 24 lutego 2022 r. do końca czerwca 2024 r., z przeznaczeniem na realizację zadań oświatowych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, wynosi ponad 5,7 mld zł. Wysokość środków finansowych przekazanych z Funduszu Pomocy w roku budżetowym: 2022 – 1 591 573 873 zł, 2023 – 2 625 586 446 zł. Wsparciem objęte zostały także zadania do tej pory niefinansowane z subwencji oświatowej – dofinansowanie wychowania przedszkolnego dzieci w wieku 2,5-5 lat oraz dofinansowanie dowożenia uczniów. Środki przekazywane samorządom w celu wsparcia uczniów z Ukrainy są naliczone zgodnie z algorytmem, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w danym roku budżetowym na podstawie danych wykazanych w systemie informacji oświatowej, o którym mowa w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej [4] . W algorytmicznym podziale części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w 2024 r. uwzględniono – w odniesieniu do uczniów oddziałów przygotowawczych – wagę P 56 = 0,400, co oznacza w warunkach roku 2024 dodatkową kwotę w wysokości ok. 3,6 tys. zł. 3. Jakie konkretnie ustalenia poczyniono w temacie obowiązku szkolnego dla uczniów – obywateli i obywatelek Ukrainy na wspólnym spotkaniu ministrów edukacji Polski i Ukrainy, które odbyło się 28 marca 2024 r.? Czy strona ukraińska przedstawiła stronie polskiej dokładne statystyki dotyczące uczniów – obywateli i obywatelek Ukrainy uczących się dotychczas w systemie ukraińskim, a przebywających jednocześnie na terytorium RP? Pani Barbara Nowacka, Minister Edukacji RP, i pan Oksen Lisovyi, Minister Edukacji i Nauki Ukrainy, w czasie polsko-ukraińskich konsultacji międzyrządowych w Warszawie w dniu 28 marca 2024 r., potwierdzili gotowość do kontynuowania współpracy w dziedzinie edukacji. Podkreślili konieczność zapewnienia wszystkim obywatelom Ukrainy możliwości uczęszczania do szkół w Polsce, a także nauki przez nich komponentu ukraińskiego. Wg informacji przekazanych Ministerstwu Edukacji Narodowej przez Ambasadę Ukrainy w Warszawie (dane opracowane przez państwową instytucję naukową Instytut Analityki Edukacyjnej dla Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy na podstawie informacji departamentów oświaty obwodowych administracji państwowych Ukrainy), w roku szkolnym 2023/2024 w szkołach funkcjonujących w ukraińskim systemie oświaty z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość uczyło się 69 398 dzieci i młodzieży przybyłych z Ukrainy. 4. W jaki sposób ministerstwo planuje zachęcać dyrektorów szkół do zatrudniania tzw. nauczycieli wspomagających, o których mowa w art. 165 ust. 8 ustawy - Prawo oświatowe? Stosownie do przepisów art. 165 ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [5] , osoby niebędące obywatelami polskimi, podlegające obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, mają prawo do pomocy udzielanej przez osobę władającą językiem kraju pochodzenia, zatrudnioną w charakterze pomocy nauczyciela przez dyrektora szkoły. Pomocy tej udziela się nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy. Od 1 września 2024 r. w szkole będzie mógł być zatrudniony także asystent międzykulturowy, który będzie udzielał ww. uczniom pomocy w kontaktach ze środowiskiem szkolnym oraz współdziałał z ich rodzicami oraz ze szkołą. O zatrudnieniu w szkole asystenta międzykulturowego oraz osoby władającej językiem kraju pochodzenia decyduje, w porozumieniu z organem prowadzącym, dyrektor szkoły, który stwierdzi potrzebę udzielenia uczniom przybyłym z zagranicy wsparcia w takiej formie. 5. Czy ministerstwo zamierza opracować program antydyskryminacyjny/edukacyjny do wykorzystania przez placówki oświatowe dla polskich uczniów i uczennic dotyczące obecności obywateli/obywatelek innych państw w polskim systemie edukacji? Od 1 września 2019 r. obowiązkowo realizowany program wychowawczo-profilaktyczny szkoły jest opracowywany na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem nowych substancji psychoaktywnych. Zatem, to środowisko szkolne decyduje o działaniach wychowawczych i profilaktycznych realizowanych w danej szkole na podstawie diagnozy, adekwatnie do potrzeb występujących w danym środowisku szkolnym. Tematyka profilaktyki zachowań problemowych w szkole, w tym przeciwdziałanie agresji i przemocy jest w polskim systemie oświaty wpisana właśnie w działania programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. Jego celem jest m.in. zapobieganie zachowaniom agresywnym oraz ich eskalacji i przeradzaniu się w proces przemocy. Są to działania uniwersalne, skierowane do wszystkich uczestników życia szkolnego – uczennic i uczniów oraz nauczycieli i rodziców. Z natury powinny mieć charakter długofalowy, ponieważ tworzą podstawy całego szkolnego systemu przeciwdziałania agresji i przemocy, a od nich zależy powodzenie podejmowanych interwencji. Obecnie istotą programu wychowawczo-profilaktycznego powinny być działania wpisujące się w obszar ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa w sytuacjach nadzwyczajnych, skierowane do uczniów, ich rodziców i nauczycieli oraz innych pracowników szkoły. Jeżeli w szkole są uczniowie z Ukrainy i występuje konieczność modyfikacji działań profilaktycznych, wtedy dyrektor szkoły ma możliwość modyfikacji programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły o treści i działania wychowawcze skierowane do uczniów i działania profilaktyczne skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców, w zależności od wyników przeprowadzonej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka [6] . Głównym celem jego realizacji jest kształtowanie właściwych postaw tolerancyjnych i wspierających uczniów oraz przyjaznego klimatu szkoły. Regulacje dotyczące organizacji szkoły oraz zasad bezpieczeństwa uczniów określa statut szkoły [7] . Dyrektor odpowiadający za bezpieczeństwo uczniów powinien stworzyć skuteczne mechanizmy eliminowania zagrożeń na terenie szkoły. Statut szkoły powinien być zgodny z prawami oświatowego, tym w Konwencją o prawach dziecka. W poszukiwaniu rozwiązań i sposobów na nauczanie w wielokulturowej klasie jest pomocna kontynuacja szkoleń i doskonalenie nauczycieli w zakresie wsparcia w rozwiązywaniu sytuacji trudnych, konfliktowych. Dodatkowo informuję, że w szkole lub placówce są ustalane i przestrzegane procedury dotyczące bezpieczeństwa, w tym sposobów działania w sytuacjach trudnych i kryzysowych [8] . Natomiast nadzór pedagogiczny w szkole sprawuje dyrektor szkoły, a nad szkołami mającymi siedzibę na obszarze danego województwa – właściwy terytorialnie kurator oświaty, którzy nadzorują także przestrzeganie praw dziecka, ucznia i człowieka oraz upowszechniają te prawa. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Joanna Mucha Sekretarz Stanu [1] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2094) wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 59 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.). [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2736. [3] Art. 51, 55, 56, 56a, 58. [4] Dz. U. z 2021 r. poz. 584 i 619 [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [6] Art. 26 ustawy - Prawo oświatowe. [7] Art. 98 ust 1 pkt 4-7 ustawy - Prawo oświatowe. [8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówek (Dz. U. z 2020 r. poz. 2198).