Interpelacja w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej

Interpelacja w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej Interpelacja nr 341 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej Zgłaszający: Dorota Olko, Daria Gosek-Popiołek, Paulina Matysiak, Joanna Wicha, Maciej Konieczny Data wpływu: 25-12-2023 Szanowny Panie Ministrze, 20 sierpnia 2021 r. wśród zmian wprowadzonych w rozporządzeniu MSWiA z 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych znalazło się wprowadzenie do § 3 tego aktu ustępów 2a i 2b. Ustępy te stały się prawną podstawą push-backów - czyli zawracania do linii granicy państwowej osób, które nie należą do żadnej z kategorii podmiotów uprawnionych do przekroczenia granicy, a znalazły się na przejściu granicznym, na którym ruch graniczny został zawieszony lub ograniczony, lub poza przejściem. Rzecznik praw obywatelskich zwracał uwagę na wątpliwości, czy przepisy te nie naruszają art. 56 ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. RPO nie był w ocenie tych przepisów osamotniony. Raport specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. praw człowieka migrantów z 21 kwietnia 2023 r. wezwał Polskę m.in. "do dokonania przeglądu ustawodawstwa i położenia kresu procedurze push-backów" oraz „do pełnego poszanowania zakazu zbiorowego wydalania i do przestrzegania zasady non-refoulement". W opublikowanym 7 kwietnia 2023 r. raporcie Europejskiej Rady ds. Uchodźców i Wygnańców (ECRE) pt. „Poszukiwanie schronienia w Polsce: Badanie faktów w sprawie dostępu do azylu i warunków przyjmowania osób ubiegających się o azyl" wskazano, że traktowanie na granicy polsko-białoruskiej osób ubiegających się o ochronę międzynarodową budzi poważne pytania co do skuteczności zabezpieczeń proceduralnych mających chronić takie osoby przed wydaleniem. Sformułowano rekomendacje do polskiego rządu w zakresie dostępu do terytorium i do procedury udzielenia ochrony międzynarodowej. Zaapelowano m.in. o dogłębne zbadanie wszelkich zarzutów dotyczących stosowania „push-backów", umożliwienie organizacjom międzynarodowym i eksperckim organizacjom praw człowieka prowadzenia systematycznego monitoringu granic, a przede wszystkim o uchylenie rozporządzenia MSWiA z 13 marca 2020 r. W związku z powyższymi wątpliwościami, na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. 2018 poz. 1799), zwracamy się z następującymi pytaniami: Czy ministerstwo ma wiedzę o liczbie push-backów przeprowadzonych przez Straż Graniczną i inne służby RP od 21 sierpnia 2021 r.? Jeżeli ministerstwo dysponuje taką wiedzą, prosimy o udostępnienie tej liczby. Czy w ministerstwie trwają lub są planowane prace nad zmianami w rozporządzeniu, żeby usunąć wątpliwości dotyczące legalności stosowanych procedur? Czy w ministerstwie trwają lub są planowane prace dotyczące zmian w zakresie polityki azylowej? Z wyrazami szacunku

Odpowiedź na interpelację w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej Odpowiedź na interpelację nr 341 w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 29-01-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 341 Pani Poseł Doroty Olko oraz grupy Posłów [1] w sprawie stosowania push-backów na granicy polsko-białoruskiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie pragnę wskazać, że Straż Graniczna do 5 lipca 2023 r. nie prowadziła oddzielnej ewidencji osób zawróconych do linii granicy państwowej na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych [2] , ujmując je w łącznej kategorii „zapobieżenia” [3] , publikowanej pod adresem: https://dane.gov.pl/pl/dataset/3121 . Jednocześnie informuję, że od 5 lipca 2023 r. do 16 stycznia 2024 r. na odcinku granicy z Republiką Białorusi odnotowano 6 070 osób zawróconych na podstawie z § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. Warto w tym miejscu podkreślić, że porównanie aktualnych danych dotyczących zawracania cudzoziemców do linii granicy do danych z 2023 r. wskazuje na tendencję spadkową. W okresie od 13 grudnia 2023 r. do 3 stycznia 2024 r. do linii granicy (na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. ) zawrócono 64 cudzoziemców, natomiast 21 osób zostało objętych postanowieniami o opuszczeniu terytorium RP (na podstawie art. 303b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [4] ). Ponadto, 249 osób samodzielnie zawróciło na terytorium Białorusi. Powyższe oznacza znaczący spadek w porównaniu do analogicznego okresu w 2023 r., kiedy liczba osób objętych postanowieniami o opuszczeniu terytorium RP wyniosła 112 (spadek o 81%), a łączna liczba osób zawróconych do linii granicy lub które samodzielnie zawróciły na terytorium Białorusi wyniosła 777. Należy zaznaczyć, że zawrócenie cudzoziemców do linii granicy jest podejmowane przez Straż Graniczną w ostateczności i wynika z wymogów ochrony bezpieczeństwa kraju oraz państw strefy Schengen. Ponadto, przedmiotowe procedury stosuje się wyłącznie wobec osób, które przekroczyły granicę wbrew przepisom prawa oraz nie wyrażają chęci ubiegania się w Polsce o ochronę międzynarodową. Cudzoziemcy ujawnieni na terytorium Polski po nielegalnym przekroczeniu granicy państwowej każdorazowo otrzymują wsparcie. Służby graniczne udzielają pomocy medycznej (w formie pomocy doraźnej, wzywania karetek, hospitalizacji), udostępniają produkty niezbędne do życia (leki, żywność, wodę, artykuły higieniczne, odzież, koce), prowadzą akcje ratowania życia (akcje poszukiwawczo-ratownicze prowadzone z lądu, wody i powietrza przy współudziale innych służb, m.in: Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, straży pożarnej, Sił Zbrojnych RP). Straż Graniczna od pewnego czasu ma zorganizowaną sieć pomocy humanitarnej, aby w razie potrzeby szybko i skutecznie udzielać pomocy cudzoziemcom nielegalnie przekraczającym granicę, w której działa razem z organizacjami takimi jak, Polski Czerwony Krzyż czy Caritas. Chęć nawiązania współpracy zadeklarowała również organizacja Lekarze Bez Granic. Bardzo ważnym działaniem jest również planowane zobowiązanie Straży Granicznej do powołania, w oddziałach znajdujących się bezpośrednio przy granicy, zespołów poszukiwawczo-ratowniczych, co jest jednym z postulatów organizacji pozarządowych oraz lokalnej społeczności. W Polsce od 3 lat mamy do czynienia ze sztucznie kreowaną presją migracyjną. Problem instrumentalnego wykorzystywania i kreowania presji migracyjnej dostrzegają wszystkie Państwa Członkowskie, czego dowodem są m.in. zapisy z posiedzenia Rady Europejskiej z 15 grudnia 2023 r. Niewątpliwie sytuacja na granicy polsko-białoruskiej wymaga wzmożonych środków monitorowania w kontekście powtarzającego się masowego napływu migrantów. Priorytetem w polityce państwa musi być skuteczne zapobieganie próbom tworzenia szlaku migracyjnego przez Polskę do innych krajów Europy zachodniej. Jednocześnie aktualnie prowadzone są prace nad nowelizacją rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. Wypracowane rozwiązania muszą zostać poprzedzone analizami prawnymi i technicznymi, tak aby umożliwiały skuteczne działanie w zakresie ochrony granicy, ale jednocześnie pozwalały na indywidualną ocenę sytuacji każdego cudzoziemca, który znalazł się na terytorium RP. Należy podkreślić, że zagadnienia poruszone w interpelacji Państwa Posłów stanowią priorytet dla obecnego Kierownictwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z punktu widzenia konieczności zapewnienia bezpieczeństwa państwa – przy jednoczesnym respektowaniu praw przysługujących cudzoziemcom oraz przestrzeganiu zasad ochrony praw człowieka, wynikających z ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych. Jednocześnie należy wskazać, że aktualnie Polska nie posiada kompleksowej strategii migracyjnej, co zdecydowanie utrudnia podejmowanie odpowiedzialnych działań, uwzględniających bezpieczeństwo państwa, konkurencyjność polskiej gospodarki, ochronę praw człowieka oraz stosowanie się do porozumień międzynarodowych, których Polska jest stroną. W związku z powyższym podjęto prace nad przygotowaniem strategii migracyjnej Polski, w celu właściwego zaprojektowania działań z zakresu odpowiedzi państwa na procesy migracyjne i obecność cudzoziemców. Powyższe prace obejmą również nowelizację regulacji prawnych obowiązujących w tym obszarze. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Pani Darii Gosek-Popiołek, Pani Pauliny Matysiak, Pani Joanny Wichy, Pana Macieja Koniecznego [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 1403, dalej rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. [3] zapobieżenie dotyczy osoby próbującej dokonać nielegalnego przekroczenia granicy, wobec której udało się zapobiec temu przekroczeniu bezpośrednio na granicy (np. podczas próby pokonywania zapory technicznej), ale wobec tej osoby nie udało się podjąć żadnych czynności karno-administracyjnych (np. osoba powróciła na stronę sąsiednią) lub taką osobę pouczono i zawrócono zgodnie § 3 ust. 2a i 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. ). [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 519, z późn. zm.