Interpelacja w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym

Interpelacja w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym Interpelacja nr 324 do ministra nauki w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym Zgłaszający: Urszula Pasławska Data wpływu: 21-12-2023 Szanowny Panie Ministrze, działając zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się z interpelacją poselską o natychmiastowe wstrzymanie likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym (gm. Mrągowo), jednego z nielicznych w Europie miejsc zajmujących się hodowlą i badaniem zwierząt jeleniowatych. Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie Górnym istniała od 1984 roku i była rentowna przez cały czas istnienia. Pracownicy zajmowali się badaniami naukowymi oraz hodowlą zwierząt jeleniowatych, w ostatnim czasie ok. 550 danieli, jeleni szlachetnych oraz jeleni wschodnich. Prowadzili także szeroką działalność edukacyjną dla szkół z całej Polski. W lipcu br. prof. Marek Konarzewski, prezes PAN, podjął jednak decyzję o zamknięciu stacji poprzez „przekształcenie w hodowlę drzew jabłoni“ i wcieleniu nieruchomości w zarząd Ogrodu Botanicznego w Warszawie. Pracownicy otrzymali wypowiedzenia z pracy. Decyzja jest niezrozumiała i nieracjonalna z wielu powodów. W największym skrócie: alternatywną możliwością było przekazanie stacji w zarząd Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w nieodległym Olsztynie. Po drugie, stacja była rentowna m.in. dzięki pobieraniu symbolicznych opłat od wycieczek szkolnych. Po trzecie, w tym miejscu nie prowadzono hodowli drzew owocowych, nie wiadomo więc, czy w ogóle możliwa byłaby zmiana profilu na botaniczną. Natychmiast podjęłam więc interwencje w celu ratowania stacji w Kosewie. Wystąpiłam m.in. do PAN z apelem o wstrzymanie likwidacji. Prezes M. Konarzewski odpisał mi, że powodem decyzji jest fakt, iż stacja zajmowała się hodowlą dziczyzny, co absolutnie nie jest prawdą. Interweniowałam również w Najwyższej Izbie Kontroli i Ministerstwie Edukacji i Nauki. Wszystko wskazywało jednak na to, że decyzja PAN jest ostateczna. Teraz jednak zmienił się rząd, zmieniły się priorytety i okoliczności. Zwracam się zatem do Pana o podjęcie szybkich działań wstrzymujących likwidację stacji PAN w Kosewie. Nadmieniam, że wolę przejęcia wyrażał wspomniany już Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie, który prowadzi działalność o zbliżonym profilu. Proszę również o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy w najbliższym czasie podejmie Pan interwencję w celu wstrzymania likwidacji stacji badawczej PAN w Kosewie? 2. Ile pieniędzy z budżetu państwa otrzymała PAN w 2015 roku, ile w latach: 2021, 2022 oraz 2023, a jaki jest plan dofinansowania PAN w roku 2024? 3. Czy podejmie Pan działania w celu wyjaśnienia rzeczywistych przyczyn decyzji o likwidacji stacji w Kosewie oraz planu przeznaczenia należących do niej nieruchomości w celu wyjaśnienia, czy mogły być przeznaczone na sprzedaż lub wydzierżawione?

Odpowiedź na interpelację w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym Odpowiedź na interpelację nr 324 w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 16-01-2024 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. z 2020 r. poz. 1796) (dalej: „ustawa o PAN” ) pomocnicze jednostki naukowe Akademii tworzy, łączy, dzieli, reorganizuje i likwiduje Prezydium Akademii na wniosek Prezesa Akademii, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Stacja Badawcza im. Profesora Andrzeja Malczewskiego w Kosewie Górnym jest placówką badawczą likwidowanego Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Prezydium Polskiej Akademii Nauk, po dokonaniu szczegółowej oceny kondycji finansowej i potencjału badawczego Instytutu, na posiedzeniu w dniu 24 stycznia 2023 r. podjęło uchwałę nr 4/2023 w sprawie likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk, z siedzibą w Warszawie. Instytut w ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2017-2020, przeprowadzonej przez Ministerstwo Edukacji i Nauki otrzymał kategorię C. Podjęcie uchwały o likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego PAN było poprzedzone ocenami okresowymi przeprowadzonymi przez Radę Kuratorów Wydziału II Nauk Biologicznych i Rolniczych PAN w latach 2012, 2016 i 2020 oraz zostało uzgodnione z Ministerstwem Edukacji i Nauki. W dniu 11 lipca 2023 r. Prezes PAN powołał komisję ds. zagospodarowania mienia Stacji Badawczej w Kosewie Górnym (Decyzja Nr 40/2023 Prezesa Polskiej Akademii Nauk), będącej komórką organizacyjną Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w likwidacji. W dniu 16 sierpnia br. Komisja przedstawiła obszerny raport, w którym podała szereg alternatywnych rozwiązań. W rekomendacjach podano: „Komisja, …, rekomenduje przekazanie w całości majątku pozostałego po likwidowanym Instytucie Parazytologii, a znajdującego pod opieką Stacji Badawczej w Kosewie Górnym w zarząd Polskiej Akademii Nauk Ogrodowi Botanicznemu – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie. … Kierunek prowadzonej na tym terenie działalności powinien w większym stopniu uwzględniać walory i potencjał przyrodniczy tego terenu i powinien przygotować warunki do zintegrowania terenów znajdujących się obecnie w dzierżawie (głównie tereny w Baranowie). Długoterminowym celem tych działań powinno być dążenie do przygotowania wysokiej jakości terenów przyrodniczych o charakterze ekstensywnego gospodarstwa łąkarskiego. Działania te powinny prowadzić do stworzenia przyrodniczo-kulturowego rdzenia przyszłego Mazurskiego Parku Narodowego. Zdaniem Komisji zadanie to w najlepszym stopniu może być zrealizowane pod egidą Polskiej Akademii Nauk i może stać się ważnym narzędziem promującym Akademię jako instytucję aktywnie (na bazie majątku znajdującego się w jej zarządzie) prowadzącą działania zmierzające do zwiększenia potencjału różnorodności biologicznej naszego kraju, aktywnie uczestniczącej w procesie mitygacji zmian klimatycznych oraz w praktyce przyczyniającą się do ochrony gleb oraz zwiększenia potencjału retencyjnego obszarów rolnych.” Komisja nie rekomendowała likwidacji stada zwierząt. W oparciu o raport Komisji, Prezes PAN podjął decyzję o przekazaniu terenu Stacji Badawczej wraz z mieniem ruchomym, nieruchomym oraz inwentarzem żywym (nie wchodzi w skład mienia w księgach rachunkowych) w zarządzanie Ogrodowi Botanicznemu - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN. Akademia będzie dbała o dobrostan zwierząt w stacji agroekologicznej i nie zamierza ich uśmiercać. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że stado w warunkach wielkopowierzchniowej hodowli zagrodowej powiększa swoją liczebność o ok. 20% rocznie. Po jesiennym rykowisku, do zagród zimowych może powrócić nawet ponad 600 szt. zwierząt. Oczywistym jest, że stado musi być redukowane o roczne przyrosty naturalne oraz być może o część stada bazowego. W tym celu są prowadzone rozmowy z nadleśnictwami Lasów Państwowych oraz z hodowcami jeleniowatych. Nadwyżki stada będą zbywane lub przekazywane jedynie zarejestrowanym i sprawdzonym podmiotom, w warunkach humanitarnych. Ponadto pragnę zauważyć, że wszelkie okoliczności budzące niepokoje społeczne pojawiły się kilka miesięcy po uzgodnieniu uchwały nr 4/2023 w sprawie likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie posiada kompetencji do wstrzymania przedmiotowej likwidacji. W kwestii finansowania Polskiej Akademii Nauk proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia: Polska Akademia Nauk - jako korporacja, finansowana jest w ramach odrębnej części budżetowej, tj. cz. 67- PAN. W roku 2015 Akademia wydatkowała kwotę 77.877 tys. zł, co stanowiło 99,8% przyznanych środków w kwocie 78.061 tys. zł, natomiast w latach 2021-2022 kwoty wydatkowane wyniosły odpowiednio: w roku 2021 - 88.580 tys. zł (96,5% przyznanych środków w kwocie 89.639 tys. zł) w roku 2022 - 110.281 tys. zł (99,4% przyznanych środków w kwocie 110.894 tys. zł). W zakresie roku 2023 Ministerstwo nie dysponuje jeszcze rocznym rozliczeniem dotacji przekazanych Akademii, niemniej z zaplanowanych na rok 2023 środków w kwocie 110 894 tys. zł, zgodnie z zapotrzebowaniem, Akademii przekazano kwotę 110 599 tys. zł, tj. 99,7% planu. Kwota wydatków zaplanowanych w części 67-PAN, zgodnie z projektem ustawy budżetowej na rok 2024, wynosi 122.083 tys. zł. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że Stacja Badawcza w Kosewie Górnym funkcjonowała w strukturze Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk, który jako podmiot wpisany do rejestru instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk, posiadał osobowość prawną i działał we własnym imieniu oraz na własny rachunek. Finansowanie Instytutu Parazytologii PAN z budżetu państwa w roku 2015 realizowane było w ramach przekazywanych dotacji : na utrzymanie potencjału badawczego (dotacja statutowa) - kwota 3.842.240 zł na badania naukowe lub prace rozwojowe oraz zadania z nimi związane, służące rozwojowi młodych naukowców oraz uczestników studiów doktoranckich - kwota 25.400 zł Natomiast w latach 2021-2023 z uwagi na zmiany wprowadzone ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce Instytut finansowany był w ramach subwencji dla podmiotów szkolnictwa wyższego i nauki na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego. Wysokość subwencji w poszczególnych latach wyniosła: w roku 2021 - 3.762.400 zł w roku 2022 - 3.837.700 zł w roku 2023 - 2.399.700 zł Ponadto w roku 2023 Instytutowi Parazytologii PAN umorzono niepodatkową należność budżetu państwa (subwencję pobraną w nadmiernej wysokości) w kwocie 573.850 zł . Z uwagi na likwidację Instytutu Parazytologii z dniem 31.12.2023 r., podmiot utracił prawo do finansowania w roku 2024. Z wyrazami szacunku, Dariusz Wieczorek Minister Nauki