Odpowiedź Minister Dariusz Wieczorek
26.06.2024
Odpowiedź na interpelację w sprawie transferu wiedzy i technologii między sektorem nauki a przedsiębiorstwami
Odpowiedź na interpelację nr 3219
w sprawie transferu wiedzy i technologii między sektorem nauki a przedsiębiorstwami
Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek
Warszawa, 26-06-2024
Szanowny Panie Pośle,
poniżej przekazuję odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji nr 3219:
1. Jakie konkretne działania podejmuje rząd, aby promować i ułatwiać transfer wiedzy oraz technologii między sektorem nauki a małymi i średnimi przedsiębiorstwami?
Należy podkreślić, że szkoły wyższe działają jako samodzielne i niezależne jednostki organizacyjne (osoby prawne), a z punktu widzenia zasad ich organizacji i funkcjonowania mają charakter samorządny i korporacyjny. Wymaga zaznaczenia, iż ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zawiera rozwiązania zgodne z konstytucyjną zasadą autonomii szkół wyższych w zakresie samodzielnego decydowania o rozwiązaniach przyjmowanych w różnych sferach jej działania. Zgodnie z art. 9 ust. 5 ww. ustawy organa władzy publicznej mogą podejmować rozstrzygnięcia dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach.
Obecne regulacje stwarzają członkom wspólnoty akademickiej możliwość udziału i wpływu na rozstrzygnięcia podejmowane w uczelniach w obszarze naukowym, dydaktycznym czy administracyjnym. Zgodnie z nadrzędną zasadą autonomii uczelni pracownicy uczelni, doktoranci i studenci, przez swoich przedstawicieli w poszczególnych gremiach, decydują o kształcie rozwiązań i organizacji uczelni.
Jednocześnie, mając na względzie, że część regulacji ustawy wymaga ponownej weryfikacji po prawie sześciu latach jej stosowania, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego aktualnie zbiera postulaty i propozycje dotyczące nowelizacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które będą podlegały dalszym analizom. Ewentualne zmiany przepisów będą rozważane pod kątem zapewniania demokratycznego udziału organów uczelni w podejmowaniu decyzji związanych z funkcjonowaniem uczelni.
Ponadto, polski rząd podejmuje konkretne kroki w celu promowania i ułatwiania transferu wiedzy i technologii między sektorem nauki, a małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP). Oto kilka kluczowych inicjatyw i programów:
· Zachęty podatkowe na badania i rozwój
Rząd oferuje różne ulgi podatkowe zachęcające do prowadzenia działalności badawczo- rozwojowej. Obejmują one:
- ulgę podatkową na badania i rozwój: firmy mogą odliczyć kwalifikujące się wydatki na badania i rozwój od dochodu podlegającego opodatkowaniu;
- obniżone stawki podatkowe od dochodów pochodzących z własności intelektualnej (IP) opracowanej w ramach działalności badawczo-rozwojowej.
· Regionalna Inicjatywa Doskonałości
Celem programu „Regionalna Inicjatywa Doskonałości” (RID) jest umocnienie znaczenia działalności uczelni w dyscyplinach lub grupach dyscyplin naukowych lub artystycznych, dla których w danym regionie ogłaszany jest konkurs w ramach programu.
Uczelnie akademickie w sposób zrównoważony traktują misję dydaktyczną i badawczą. Przez prowadzenie badań naukowych w obszarach budujących ich rozpoznawalność w skali krajowej i międzynarodowej oraz tych uwzględniających specyfikę regionalną, stanowią swoiste centra innowacji, wiedzy i kompetencji w regionach i często decydują o ich potencjałach rozwojowych. Rolą tych uczelni jest m.in. kształcenie wykwalifikowanych kadr niezbędnych dla funkcjonowania i rozwoju społeczeństwa, gospodarki oraz administracji publicznej.
W I konkursie RID wyróżniono 11 regionów: 6 obejmujących poszczególne województwa oraz 5 obejmujących po dwa sąsiadujące województwa.
Określając grupy dyscyplin, dla których w danym regionie ogłoszono konkurs, uwzględniono, zgodnie ze Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), stanowiącą kluczowy dokument strategiczny państwa polskiego w zakresie szeroko rozumianej polityki rozwoju, różnorodność i specyfikę poszczególnych województw, wyrażoną w postaci regionalnych inteligentnych specjalizacji jako instrumentu wspomagającego osiągnięcie celów Regionalnych Strategii Innowacji dla poszczególnych województw, a także ich powiązania z katalogiem dyscyplin naukowych, w których uczelnie mogą ubiegać się o finansowanie zgodnie z wymogami określonymi w art. 397 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 i 1008).
Przykłady działań w programie RID:
1. Finansowanie staży w przedsiębiorstwie drogowym, odbywanych w celu podniesienia kompetencji pracowników Politechniki Świętokrzyskiej oraz weryfikacji opracowanych innowacyjnych rozwiązań technologicznych w warunkach rzeczywistych (program RID 2019-2023).
2. Stworzenie przestrzeni do współpracy z biznesem i wspieranie działań promocyjnych budujących i kreujących markę nauk rolniczych na Politechnice Bydgoskiej im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich (program RID 2024-2027).
3. Pokrycie wynagrodzeń stażowych członków dwóch dyscyplin w przedsiębiorstwach regionu, kosztów szkoleń eksperckich i branżowych, finansowanie tzw. Miniprojektów dla doktorantów i studentów na badania związane z innowacyjną gospodarką regionu na Politechnice Opolskiej (program RID 2019-2023).
4. Stworzenie systemu wsparcia organizacji spotkań i innych form wymiany doświadczeń uwzględniających czynny udział przedsiębiorców na Uniwersytecie Rolniczym im. Hugona Kołłątaja w Krakowie (program RID 2024-2027).
· Programy europejskie
- KPO : Ministerstwo stara się aktywnie wspierać rozwój polskiej gospodarki poprzez inwestycje w rozbudowę potencjału badawczego, zwłaszcza w obszarach cyfryzacji i zielonej gospodarki. Wspieramy projekty infrastruktury badawczej, promując efektywne zarządzanie nią w kontekście przedsiębiorczości, komercjalizacji i transferu wiedzy do gospodarki. Budżet tych działań w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności to ponad 1,68 mld zł.
- POIR: W ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój realizowany był w okresie od 01.01.2016 r. -31.12.2023 r. projekt pozakonkursowy POIR pn. Wsparcie zarządzania badaniami naukowymi i komercjalizacją wyników prac B+R w jednostkach naukowych i przedsiębiorstwach. Podstawowym celem projektu była promocja osiągnięć naukowych, zwiększenie ich wpływu na rozwój innowacyjności oraz wzmocnienie współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym, a otoczeniem gospodarczym poprzez zwiększenie potencjału kadrowego sektora B+R w wyniku wsparcia Inkubatorów Innowacyjności – Centrów Transferu Technologii na uczelniach i w instytutach badawczych, spółek celowych oraz konsorcjum tych podmiotów. Koncepcja projektu zakładała realizację jego celów poprzez ogłoszenie konkursu dla Centrów Transferu Technologii, spółek celowych czy instytutów badawczych i przyznaniu dofinansowania w ramach programu Ministra „Inkubator Innowacyjności +”. Uruchomienie programu nastąpiło 19.08.2016 r. Osiągnięte w ramach programu efekty oraz wskaźniki, okazały się być dużo większe od zakładanych na etapie prac koncepcyjnych nad wnioskiem o dofinansowanie, co spowodowało, że projekt został wydłużony oraz zwiększono jego wartość. 22.01.2019 r. w związku z przyznanymi dodatkowymi środkami uruchomiony został Program pn. „Inkubator Innowacyjności 2.0” z planowanym terminem zakończenia 31.03.2020 r. W związku z dużym zainteresowaniem programem, 14.05.2020 r. dokonano kolejnego wydłużenia wsparcia Centrów Transferu Technologii oraz Spółek Celowych z terminem do 31.12.2022 r. Nastąpił również wzrost wartości projektu do 134 658 752,37 zł. 05.06.2020 r. został uruchomiony kolejny Programu pn. „Inkubator Innowacyjności 4.0”, którego zakończenie miało nastąpić 31.12.2022 r. jednak termin realizacji projektu został wydłużony do 31.12.2023 r. Wzrosła również wartość projektu do kwoty 147 881 009,11 zł. 21.08.2023 r. dokonano kolejnego zwiększenia budżetu projektu do ostatecznej wartości projektu 162 141 434,37 zł.
Przedmiotem ww. Programu było wsparcie podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki w realizacji projektów mających na celu zastosowanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych w sferze gospodarczej lub społecznej, polegających na:
1) inicjowaniu oraz wzmacnianiu współpracy między środowiskiem naukowym a otoczeniem gospodarczym, w tym poszukiwaniu podmiotów zainteresowanych wdrożeniem wyników badań naukowych i prac rozwojowych, przez promocję oferty technologicznej oraz udział w wystawach i targach typu „science to business”;
2) przygotowaniu projektów komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, zawierających w szczególności analizy potencjału rynkowego tych wyników oraz analizy ich gotowości wdrożeniowej, a także wycenie praw własności intelektualnej;
3) zarządzaniu portfelem technologii obejmującym w szczególności:
a) monitorowanie i analizy wyników badań naukowych lub prac rozwojowych pod względem ich użyteczności praktycznej;
b) analizy potrzeb rynku, służące wyborowi tematów badań naukowych lub prac rozwojowych i badanie stanu techniki przed rozpoczęciem tych badań lub prac;
c) prowadzenie bazy danych o realizowanych projektach badawczych, osiągniętych rezultatach i możliwości ich zastosowania w sferze gospodarczej lub społecznej;
d) analizy możliwości uzyskania ochrony patentowej oraz możliwości komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych przed ich opublikowaniem;
4) prowadzeniu prac przedwdrożeniowych, w tym dodatkowych testów laboratoryjnych lub dostosowania wynalazku do potrzeb zainteresowanego nabywcy;
5) wskazaniu Brokerów Innowacji pełniących rolę pośredników działających w określonych obszarach wiedzy, odpowiedzialnych za nawiązanie współpracy między środowiskiem naukowym a otoczeniem gospodarczym, prowadzącej do zastosowania wyników badań naukowych i prac rozwojowych w sferze gospodarczej lub społecznej.
Inkubator Innowacyjności 4.0 był największym Programem wspierającym transfer technologii w ramach realizacji projektu, zarówno pod względem ilości uczestników, jak i wartości.
- FENG : W obecnej perspektywie finansowej wsparcie komercjalizacji planowane jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG). Celem projektu „Science4Business – Nauka dla biznesu” jest zwiększenie efektywności działań organizacji badawczych w zakresie współpracy z biznesem, w tym poprzez komercjalizację wyników zrealizowanych badań naukowych i prac rozwojowych.
W ramach projektu zostaną zrealizowane zadania takie jak:
1) „Inkubator Rozwoju” skierowany do organizacji badawczych w celu zwiększenia efektywności organizacji badawczych w zakresie współpracy z biznesem i komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych. Przedmiotem zadania „Inkubator Rozwoju” jest prowadzenie przez Partnerów badań przemysłowych i eksperymentalnych prac rozwojowych, identyfikacja rozwiązań o potencjale komercjalizacyjnym i ich dalszy rozwój, poszerzanie wiedzy o roli transferu technologii w nauce i gospodarce w macierzystych organizacjach badawczych oraz nawiązywanie współpracy z otoczeniem gospodarczym poprzez transfer know-how z sektora szkolnictwa wyższego do gospodarki.
2) Kadry transferu technologii polegające na prowadzeniu cyklu specjalistycznych szkoleń dla pracowników organizacji badawczych, zaangażowanych w transfer technologii.
3) Portal innowacji, który będzie bazą technologii, usług i infrastruktury organizacji badawczych, w której prezentowana będzie ich oferta technologiczna.
Innym działaniem ułatwiającym transfer wiedzy oraz technologii między sektorem nauki a MŚP jest Priorytet 1. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027. Zakres projektu określa Wnioskodawca (przedsiębiorca) w zależności od własnych potrzeb. Wsparcie może być udzielone na realizację kompleksowych projektów obejmujących prowadzenie prac badawczo rozwojowych, wdrożenie wyników przeprowadzonych badań, rozbudowę infrastruktury badawczej, transformację cyfrową lub zieloną przedsiębiorstwa oraz internacjonalizację przedsiębiorstwa i podnoszenie kompetencji kadr. W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw wniosek o dofinansowanie obowiązkowo musi obejmować co najmniej jeden z dwóch rodzajów modułów tj. prowadzenie prac badawczo-rozwojowych (moduł B+R) lub wdrożenie wyników prac badawczo rozwojowych (moduł wdrożenie innowacji).
· Sieć Badawcza Łukasiewicz
Sieć Badawcza Łukasiewicz, działając w formule Science is Business, nawiązuje kontakty z przedsiębiorcami i oferuje rozwiązania, pomagające usprawnić biznes oraz rozwijać i wdrażać innowacyjne technologie. Sieć Badawcza Łukasiewicz składa się obecnie z Centrum Łukasiewicz oraz 23 instytutów badawczych. Głównym celem sieci jest prowadzenie prac badawczych kluczowych z punktu widzenia polityki państwa oraz komercjalizacja ich wyników. Istotną rolę w prowadzeniu wyspecjalizowanej współpracy pełnią również instytuty badawcze podległe poszczególnym członkom Rady Ministrów.
- Wyzwania Łukasiewicza
Flagowy produkt SBŁ skierowany do biznesu: przedsiębiorstwo może bezpłatnie, wypełniając prosty formularz, zgłosić do Łukasiewicza potrzebę np. pomocy w znalezieniu innowacyjnego pomysłu lub rozwiązania problemu technologicznego, a naukowcy Łukasiewicza w ciągu 15 dni zaproponują warianty rozwiązania problemu.
- Programy Łukasiewicza
Działania mające na celu realizację takich projektów badawczych, które mają realną szansę na wdrożenie do biznesu współpracującego z Łukasiewiczem w okresie nie dłuższym niż 2 lata.
· Doktorat Wdrożeniowy
Program został wprowadzony w roku 2017, a jego celem jest tworzenie warunków do rozwoju współpracy podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki z otoczeniem społeczno-gospodarczym, prowadzonej w ramach szkół doktorskich i polegającej na kształceniu doktorantów we współpracy z zatrudniającymi ich przedsiębiorcami albo innymi podmiotami, której efektem będzie wdrożenie w tych podmiotach wyników prowadzonej przez doktorantów działalności naukowej. Program zakłada wspólne (przedsiębiorca-szkoła doktorska) kształcenie doktorantów na bazie wspólnie określonej agendy badawczej. Koszy kształcenia są pokrywane przez budżet państwa. „Doktorat wdrożeniowy” skierowany jest do osób rozpoczynających studia w szkole doktorskiej i prowadzony jest w systemie dualnym: doktorant, skoncentrowany na rozwiązaniu konkretnego problemu technologicznego ważnego z punktu widzenia przedsiębiorstwa, realizuje projekt w dwóch miejscach – w przedsiębiorstwie, gdzie jest zatrudniony na pełny etat oraz na uczelni lub w instytucie badawczym, który prowadzi szkołę doktorską. Taki sposób realizacji doktoratu przyczynia się do rozwoju kontaktów pomiędzy jednostką naukową, a otoczeniem społeczno-gospodarczym, intensyfikacji badań naukowych o potencjale komercyjnym, a także umożliwia zdobycie przez przyszłego naukowca doświadczeń w zakresie działalności B+R. Efektem programu jest wdrożenie w firmach wyników prowadzonej przez doktorantów działalności naukowej.
Program ma na celu wsparcie projektów badawczych, które realnie wpłyną na innowacyjność gospodarki, zwiększą potencjał naukowy Polski, wpłyną na dalszy rozwój naukowy polskich badaczy.
Do udziału w programie uprawnione są podmioty prowadzące szkoły doktorskie:
- uczelnie akademickie;
- instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk;
- instytuty badawcze;
- międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych ustaw, działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.
Program jest pomyślany tak, aby każda ze stron biorąca w nim udział, czyli uczelnia bądź instytut, przedsiębiorstwo i doktorant – wyniosła z niego wymierne korzyści. Uczelnia lub instytut uzyskuje środki finansowe na dofinansowanie kosztów wykorzystania infrastruktury badawczej na potrzeby badań prowadzonych przez uczestników programu, ma możliwość realizowania projektów B+R wspólnie z przedsiębiorcami, dostęp do infrastruktury tych przedsiębiorstw oraz bierze udział w badaniach zorientowanych na komercjalizację ich wyników. Przedsiębiorstwa natomiast nawiązują relację z uczelnią lub instytutem, która może być przydatna dla prowadzenia prac B+R, w tym dostęp do ich infrastruktury badawczej, oraz wzmacniają swoją konkurencyjność i efektywność, wdrażają rozwiązania wypracowane w toku badań naukowych, rozwijają kadrę naukową oraz mają możliwość odliczenia od podstawy opodatkowania co najmniej 100% kosztów osobowych związanych z zatrudnieniem doktoranta (w ramach ulgi B+R). Doktorant natomiast ma dostęp do laboratoriów, opiekę naukową, zdobywa doświadczenie zawodowe przy jednoczesnym kształceniu w szkole doktorskiej oraz otrzymuje wyższe stypendium w ramach programu „Doktorat wdrożeniowy”.
Do końca 2023 r. w ramach wszystkich 7 edycji programu udział wzięło ponad 1 800 doktorantów, w tym z ramach ostatniej, 7. Edycji – 167 doktorantów.
· Ośrodki innowacji i parki technologiczne
Polska utworzyła liczne ośrodki innowacji i parki technologiczne mające na celu wspieranie współpracy między instytucjami badawczymi i przedsiębiorstwami, są to np.:
- Poznański Park Naukowo-Technologiczny;
- Wrocławski Park Technologiczny;
- Krakowski Park Technologiczny.
Obiekty te zapewniają infrastrukturę, możliwości nawiązywania kontaktów i usługi wsparcia biznesowego dla MŚP i startupów.
2. Czy rząd planuje wprowadzenie specjalnych programów wsparcia finansowego lub ulg podatkowych dla przedsiębiorstw współpracujących z instytucjami naukowymi?
Jak opisano powyżej istnieją liczne programy wsparcia finansowego (współpraca z Siecią Badawczą Łukasiewicz, Doktorat Wdrożeniowy, Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki) oraz ulga podatkowa na działalność B+R dla przedsiębiorstw współpracujących z instytucjami naukowymi.
3. Jakie mechanizmy są w miejscu, aby monitorować i oceniać skuteczność transferu technologii między nauką a biznesem?
Transfer technologii między nauką a biznesem jest monitorowany w ramach danych zbieranych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce – POL-on (realizowanym przez Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy). Jest to system informatyczny, który zbiera dane na temat systemu nauki i szkolnictwa wyższego w całej Polsce. Dane są analizowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, m.in. przy ewaluacji jakości działalności naukowej.
Zgodnie z art. 267 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, podstawowymi kryteriami ewaluacji są:
1. kryterium I – poziom naukowy lub artystyczny prowadzonej działalności naukowej;
2. kryterium II – efekty finansowe badań naukowych i prac rozwojowych;
3. kryterium III – wpływ działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.
W ramach kryterium I ocenia się osiągnięcia naukowe wskazane w § 8 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 661), czyli artykuły naukowe, monografie naukowe, rozdziały w monografiach naukowych i redakcje naukowe tych monografii, przyznane patenty na wynalazki, prawa ochronne na wzory użytkowe, wyłączne prawa hodowców do odmian roślin oraz osiągnięcia artystyczne. W przypadku dyscyplin artystycznych – rodzaje osiągnięć podlegających ocenie w kryterium I określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia. W kryterium II, uwzględniane są projekty, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, a także przychody z tytułu komercjalizacji wyników badań naukowych lub prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami oraz przychody z tytułu usług badawczych świadczonych na zlecenie podmiotów nienależących do systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Oceny w tym kryterium nie przeprowadza się dla dyscyplin artystycznych. Natomiast w zakresie kryterium III, zgodnie z § 23 ust. 3 rozporządzenia, podmioty zobowiązane są przedstawić do oceny przynajmniej 2 opisy wpływu prowadzonej działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki (ich liczba zależy od liczby osób prowadzących w podmiocie działalność naukową w danej dyscyplinie). Mając na uwadze powyższe, należy wyjaśnić, że ocena jakości działalności naukowej podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki przeprowadzana jest wyłącznie na podstawie naukowych kryteriów i reguł oceny, uwzględnia równocześnie specyfikę prowadzenia działalności naukowej w ramach dziedzin naukowych oraz porównywalność wyników osiąganych przez podmioty w ramach dyscyplin. W celu uwzględnienia różnorodności dziedzin naukowych i metodologii badawczych wprowadzono wyżej opisane wielowymiarowe kryteria oceny obejmujące zarówno ilościowe (np. liczba publikacji), jak i jakościowe aspekty (np. wpływ badań na społeczeństwo). W proces ewaluacji przeprowadzonej w 2022 r. zaangażowano ok. 1000 ekspertów – specjalistów z różnych dyscyplin naukowych i artystycznych, zapewniając tym samym obiektywizm oceny oraz różnorodność perspektyw i doświadczeń. Warto zatem podkreślić, że dzięki wszystkim ww. działaniom, ocena osiągnięć naukowych nie może być identyfikowana jako jednostronna, ale jako proces zróżnicowany i kompleksowo uregulowany.
4. Czy istnieją plany na stworzenie platform lub sieci współpracy, które mogłyby łączyć naukowców z przedsiębiorstwami zainteresowanymi wykorzystaniem wyników ich badań?
Przykładem istniejącego rozwiązania łączącego naukowców z biznesem są Wyzwania Łukasiewicza. Sieć Badawcza Łukasiewicz w prosty sposób łączy przedsiębiorców z naukowcami. Przedsiębiorca, który szuka innowacyjnego rozwiązania dla swojej firmy, może „rzucić wyzwanie” Sieci Badawczej Łukasiewicz. To klient (przedsiębiorca) definiuje problem. Zespoły naukowców Łukasiewicza zastanawiają się, czy można go rozwiązać poprzez opracowanie nowej technologii. Jeśli tak, klient otrzymuje propozycję, z określonym modelem finansowania, określa się również jak dzielić własność intelektualną. Jeśli dochodzi do porozumienia, tworzone jest rozwiązanie. W 2023 roku Łukasiewicz otrzymał 922 wyzwania od 851 firm.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zleciło budowę portalu „Ludzie Nauki”, który ma za zadanie propagować wiedzę o nauce polskiej poprzez popularyzację sylwetek polskich naukowców. Portal realizowany jest przez Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy i jest dostępny w domenie gov.pl dla każdego bez konieczności logowania. Cały czas portal jest wzbogacany o nowe dane, osiągnięcia, prace badawcze. Już teraz można wyszukać naukowców, którzy przypisani są do określnej dyscypliny nauki, zajmują się badaniami lub osiągnęli szczególne kompetencje w wybranej dziedzinie. Informacje, na podstawie których tworzony jest portal są potwierdzone przez instytucje akademickie i naukowe. Sami naukowcy mogą wzbogacać swoje profile o dane kontaktowe i aktualny dorobek. Po osiągnięciu pełnej funkcjonalności portalu będzie on stanowić także wsparcie procesu rekrutacji do instytucji naukowych oraz rozwoju integracji biznesu z nauką.
Innymi istniejącymi serwisami są „Inventorum” (uruchomiony w 2015 roku) i „Pstryk!” (uruchomiony w 2018 roku). „Inventorum” to system aktywnie rekomendujący, który dostarcza użytkownikom najbardziej odpowiednie dla nich informacje o innowacjach, potencjalnych partnerach, ekspertach, patentach, projektach czy konferencjach. To system, który za pomocą inteligentnych algorytmów, łączy naukowców z przemysłem i biznesem. Rekomendacje są proponowane na podstawie danych zawartych w profilu użytkownika oraz profilach jego przedsiębiorstw i instytucji naukowych. Nowoczesne narzędzia wyszukiwania i prezentacji umożliwiają łatwy dostęp do informacji na dowolnym urządzeniu elektronicznym. Serwis „Pstryk!” umożliwia przedsiębiorcom znalezienie instytucji lub osób, które potrafią odpowiedzieć na ich zapotrzebowanie technologiczne lub naukowo- badawcze. Elementy serwisu to:
- Wsparcie przedsiębiorców w zwiększeniu potencjału innowacyjnego i konkurencyjności;
- Dostarczanie kontaktów do specjalistów;
- 24 godziny robocze odpowiedzi na zgłoszone zapotrzebowanie.
Ponadto w ramach rozpoczętego 26 kwietnia 2024 r. naboru na Partnerów do realizacji zadania nr 1 „Inkubator Rozwoju”, projektu pn. „Science4Business – Nauka dla Biznesu” dofinansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki, Priorytet II: Środowisko sprzyjające innowacjom, planowana jest realizacja zadania nr 3 „Portal Innowacji”. Zadanie to polegać ma na stworzeniu bazy technologii, usług i infrastruktury badawczej dla organizacji badawczych i otoczenia gospodarczego.
Realizacja zadania nr 3 polegać będzie na uruchomieniu ogólnopolskiego Portalu innowacji skierowanego do przedsiębiorców, zawierającego ofertę technologiczną, usługową i infrastrukturalną organizacji badawczych, będzie służyła wsparciu m.in. transferu oraz komercjalizacji technologii powstających na uczelniach i w instytutach, jak również wzmacnianiu potencjału instytucji otoczenia biznesu. W bazie dostępne będą również materiały i wzory dokumentacji wykorzystywanej w procesach związanych z transferem technologii oraz dostęp do szkoleń. Efektem tych działań będzie zwiększenie możliwości wykorzystywania w gospodarce zaawansowanych technologii wytworzonych w organizacjach badawczych. Dzięki ww. działaniom wprowadzenie na rynek innowacyjnych rozwiązań będzie obarczone mniejszym ryzykiem, a tym samym stanie się atrakcyjniejsze dla potencjalnych inwestorów. Portal innowacji będzie gromadził w jednym miejscu ofertę technologiczną i badawczą polskiej nauki dla innowacyjnych przedsiębiorstw.
Ważnym elementem projektu będzie również wspieranie technologii ekoinnowacyjnych oraz wykluczenie z możliwości wsparcia projektów, które nie wpisują się w zasadę Do Not Significant Harm (art. 17 rozporządzenia 2020/852).
5. Jakie są główne wyzwania i bariery, z którymi borykają się przedsiębiorstwa oraz instytucje naukowe w procesie transferu wiedzy i technologii, i jak rząd planuje je rozwiązać?
Proces transferu wiedzy i technologii w Polsce stoi przed kilkoma wyzwaniami i barierami, które mają wpływ zarówno na firmy, jak i instytucje naukowe. Należą do nich:
· Niewystarczający poziom współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym a biznesem:
Plan naprawczy: polski rząd promuje współpracę poprzez inicjatywy takie jak klastry innowacji, partnerstwa i konsorcja. Programy finansowania, centra transferu technologii czy centra innowacji również są tworzone w celu ułatwienia tej współpracy.
· Niewystarczające finansowanie i inwestycje:
Plan naprawczy: zwiększenie poziomu inwestycji w badania i rozwój poprzez fundusze krajowe i unijne. Programy takie jak Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki zapewniają dotacje i pożyczki na projekty innowacyjne.
· Badania prowadzone przez instytucje naukowe nie zawsze są zgodne z potrzebami rynku, co po części prowadzi do niskich wskaźników komercjalizacji:
Plan naprawczy: zachęcanie do prowadzenia badań ukierunkowanych na rynek poprzez partnerstwa publiczno-prywatne czy programy takie jak Doktorat Wdrożeniowy.
· Niedobór wykwalifikowanego personelu z doświadczeniem zarówno w zakresie badań i rozwoju, jak i procesów komercjalizacji:
Plan naprawczy: inwestowanie w programy edukacyjne i szkoleniowe w celu budowania kompetencji w zakresie zarządzania innowacjami i transferu technologii, a także promowanie edukacji STEM.
Uczelnie w Polsce w oparciu o przepisy konstytucyjne korzystają z dużej autonomii. Jednak zgodnie z regulacjami dot. szkolnictwa wyższego, kierunki studiów powinny odpowiadać zapotrzebowaniu na rynku pracy. Dlatego istnieją przykłady programów łączące zapotrzebowanie na kompetencje na rynku oraz ofertę uczelni:
W obecnej perspektywie w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego 2021- 2027 (FERS) zaplanowane są inicjatywy:
1. „Kształcenie na potrzeby gospodarki – Umiejętności w szkolnictwie wyższym” (trwa ocena wniosków).
Celem naboru konkurencyjnego jest wsparcie rozwoju kierunków studiów kształcących przyszłe kadry na potrzeby gospodarki i rynku pracy, a także rozwój kwalifikacji lub kompetencji kadry zaangażowanej w realizację procesu kształcenia na kierunku lub kierunkach objętych wsparciem. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty obejmujące kompleksowy program wsparcia realizowany na kierunku lub kierunkach studiów, umożliwiający dostosowanie kwalifikacji lub kompetencji studentów danego kierunku lub kierunków studiów do potrzeb gospodarki i rynku pracy, a także rozwój kwalifikacji lub kompetencji kadry zaangażowanej w realizację procesu kształcenia na kierunku lub kierunkach objętych wsparciem, w celu dostosowania oferty podmiotów systemu szkolnictwa wyższego do potrzeb rozwoju gospodarki oraz zielonej i cyfrowej transformacji.
Budżet konkursu: 500 mln zł.
2. „Kształcenie na potrzeby branż kluczowych”.
Celem naboru konkurencyjnego jest wsparcie rozwoju kierunków studiów kształcących przyszłe kadry na potrzeby wskazanych w założeniach naboru branż kluczowych dla rozwoju gospodarki, tj. energetyka odnawialna, rolnictwo i przemysł spożywczy, przemysł lotniczo-kosmiczny, transport. Dofinansowanie udzielane jest na realizację kompleksowych programów wsparcia skierowanych do studentów i kadry prowadzącej dydaktykę na kierunkach studiów objętych projektem. Nabór został rozstrzygnięty – wybrano 23 projekty.
Budżet konkursu: 200 mln zł.
3. Kierunki zamawiane.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego stara się inspirować uczelnie do tworzenia nowych kierunków studiów, które będą odpowiedzią na zapotrzebowania rynku pracy, ale też przyczynią się do rozwoju polskiej gospodarki.
Rolą resortu nauki jest takie stymulowanie rozwoju szkolnictwa wyższego – zamawianie nowych kierunków, tworzenie nowych programów, efektywne finansowanie – aby oferta kształcenia odpowiadała wyzwaniom współczesnego i przyszłego świata. Konieczność przygotowania kadr, które będą gotowe sprostać nowym wyzwaniom gospodarczym i technologicznym, pojawia się także w związku z kryzysem energetycznym i poszukiwaniem nowych źródeł energii.
6. W jaki sposób rząd zamierza zwiększyć świadomość i kompetencje małych i średnich przedsiębiorstw w zakresie korzyści płynących z współpracy z sektorem naukowym?
Centra Transferu Technologii, działające przy jednostkach akademickich, są tworzone w celu komercjalizacji bezpośredniej, polegającej na sprzedaży wyników działalności naukowej lub know-how związanego z tymi wynikami albo oddawaniu do używania tych wyników lub know-how, w szczególności na podstawie umowy licencyjnej, najmu oraz dzierżawy (ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, Dz. U.2018, poz. 1668, rozdz. 6). Jednocześnie Centra Transferu Technologii (CTT) odgrywają kluczową rolę w zwiększaniu świadomości i kompetencji małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w zakresie korzyści płynących ze współpracy z sektorem naukowym. Centra te działają jako pośrednicy, wypełniając lukę między środowiskiem akademickim a przemysłem.
- CTT organizują warsztaty, seminaria i sesje szkoleniowe, które koncentrują się na innowacjach, transferze technologii i współpracy badawczo-rozwojowej. W wydarzeniach tych często biorą udział eksperci zarówno ze środowiska akademickiego, jak i przemysłu, którzy dzielą się swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami;
- Usługi doradcze i konsultacyjne: CTT oferują spersonalizowane usługi doradcze dla MŚP, pomagając im zidentyfikować potencjalne obszary współpracy z instytucjami badawczymi i doradzając w zakresie najlepszych strategii innowacji i wdrażania technologii;
- Audyty innowacji: przeprowadzanie audytów innowacyjności w celu oceny potrzeb technologicznych MŚP i dostarczanie zaleceń dotyczących sposobów zwiększenia ich możliwości badawczo-rozwojowych;
- Usługi kojarzenia partnerów: CTT ułatwiają nawiązywanie kontaktów między MŚP a instytucjami badawczymi poprzez organizowanie spotkań matchmakingowych, sesji networkingowych i wydarzeń brokerskich, podczas których potencjalni partnerzy mogą się spotkać i zbadać możliwości współpracy;
- Dostęp do zaplecza badawczego: zapewnienie MŚP dostępu do zaawansowanych obiektów badawczych, laboratoriów i sprzętu, na które nie mogłyby sobie pozwolić niezależnie;
- Programy inkubacji i akceleracji: oferowanie programów inkubacji i akceleracji, które wspierają rozwój i komercjalizację innowacyjnych technologii.
7. Czy rząd przewiduje rozwijanie partnerstw międzynarodowych, które mogłyby wspierać transfer technologii i wiedzy między polskimi przedsiębiorstwami a zagranicznymi instytucjami naukowymi?
Resort nauki i szkolnictwa wyższego organizuje w różnych formułach spotkania wspierające inicjowanie lub rozwój współpracy polskiego środowiska akademickiego z partnerami zagranicznymi, a także promujące możliwości pozyskania międzynarodowych grantów i stypendiów przyznawanych m.in. w ramach Europejskiego Programu Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych (COST), NATO SPS, Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego we Florencji (EUI), Europejskiego Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL), Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (EMBO), Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki, Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu oraz UNESCO. W resorcie nauki i szkolnictwa wyższego organizowane są również spotkania z przedstawicielami państw oraz organizacji i instytucji międzynarodowych na szczeblu ministerialnym i departamentalnym służące rozwojowi współpracy dwustronnej i wielostronnej w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki. W ramach rozwoju tej współpracy są także zawierane i realizowane umowy międzynarodowe i porozumienia dotyczące współpracy akademickiej i naukowej.
Partnerstwa międzynarodowe wspierające transfer technologii i wiedzy między polskimi przedsiębiorstwami a zagranicznymi instytucjami naukowymi są rozwijane m.in. w ramach programu Horyzont Europa. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju kompleksowo wspiera polskie jednostki naukowe i firmy w procesie aplikowania.
Horyzont Europa to Program Ramowy Unii Europejskiej na rzecz badań i innowacji skierowany głównie do naukowców i przedsiębiorców, z budżetem ponad 95 mld euro na lata 2021–2027. W ramach tej puli środków Komisja Europejska cyklicznie ogłasza konkursy tematyczne w trzech tzw. filarach programu: „Doskonała nauka”, „Wyzwania globalne i europejska konkurencyjność przemysłowa”, „Innowacyjna Europa”. O granty trzeba starać się w konkurencyjnym międzynarodowym środowisku. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju kompleksowo wspiera polskie jednostki naukowe i firmy w procesie aplikowania.
Ten program ma bezprecedensową ofertę dla przedsiębiorstw ze wszystkich branż i na każdym etapie: od start-upów, przez małe i średnie przedsiębiorstwa, po duże, dojrzałe technologicznie firmy. Stwarza on przedsiębiorcom wielką szansę współpracy z najlepszymi zagranicznymi partnerami oraz możliwość wejścia na rynki zagraniczne. Otwiera przed przedsiębiorstwami zupełnie nowe możliwości rozwoju, ponieważ oprócz nawet kilkumilionowych grantów – w euro – ma bogaty wachlarz instrumentów wspierających rozwój firmy oraz wejście na rynek innowacyjnych produktów.
Obecnie obowiązujący Program Ramowy Horyzont Europa z perspektywą na lata 2021-2027 to największy w historii Unii Europejskiej program w zakresie badań naukowych i innowacji, dysponujący budżetem 95,5 mld euro. Do głównych celów programu należą: doskonalenie bazy naukowej, wzmacnianie innowacyjności i konkurencyjności europejskich podmiotów naukowych i gospodarczych oraz odpowiedź na globalne wyzwania, przed którymi stoi Europa (m.in. w zakresie postępu technologicznego, cyfryzacji i zmian klimatycznych). Wśród polskich beneficjentów programu Horyzont 2020, poprzednika Horyzontu Europa, największą grupę (ponad połowę – 56%) stanowiły instytucje naukowe – zarówno uczelnie, jak i instytuty badawcze. Na drugim miejscu wśród beneficjentów z Polski znalazł się przemysł oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (ponad 25% uczestników). Horyzont Europa to dla polskich jednostek okazja do kontynuowania dobrej passy i sięgania po nowe fundusze na badania i innowacje realizowane w międzynarodowych zespołach, w tym we współpracy z biznesem, ponieważ małe i duże przedsiębiorstwa są uprawnione do udziału w konkursach ogłaszanych w ramach II Filaru.
Ponadto realizowana jest współpraca z zagranicznymi partnerami, w ramach współpracy dwustronnej:
· Stany Zjednoczone Ameryki Północnej
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o współpracy naukowo-technicznej, podpisana w Waszyngtonie dnia 23 kwietnia 2018 r (M.P. 2019 poz. 186).
Porozumienie stanowi podstawę dla wszelkich projektów i wspólnych przedsięwzięć realizowanych przez naukowców z obu krajów. Do istotnych korzyści wynikających z uregulowania współpracy w formie umowy międzynarodowej należy m.in. możliwość rozwijania kontaktów między naukowcami na różnych etapach ich karier. Bezpośrednie kontakty, udział w konferencjach i spotkaniach eksperckich czy też wspólne prowadzenie badań naukowych mają kluczowe znaczenie dla budowania szerokiego partnerstwa między Polską i USA.
Umowa umożliwia nawiązanie bliższej współpracy między polskimi i amerykańskimi agencjami rządowymi dystrybuującymi fundusze na badania naukowe, a przede wszystkim na wypracowanie mechanizmów współfinansowania polsko-amerykańskich projektów badawczych.
· Niemcy
1. Wspólna Deklaracja Intencji z 2018 r. dotycząca dwustronnej i europejskiej współpracy w dziedzinie badań i rozwoju.
2. Polsko-niemieckie konkursy na projekty badawcze: głównym celem tej współpracy (po stronie polskiej koordynowanej przez NCBR) było wsparcie transferu technologii do MŚP i start-upów w wybranych obszarach gospodarki:
- 2 konkursy poświęcone zagadnieniom dotyczącym problematyki zrównoważonego rozwoju, zdrowia, zmian klimatu i starzenia się społeczeństwa europejskiego;
- konkurs w obszarze Digitalization of the Economy;
- konkursy we współpracy z Berlinem i Brandenburgią – miały na celu wspieranie współpracy bilateralnej w zakresie badań, rozwoju i innowacji pomiędzy Polską a krajami związkowymi Berlinem i Brandenburgią, ze szczególnym ukierunkowaniem na rozwój współpracy pomiędzy jednostkami naukowymi i MŚP.
W ramach współpracy wielostronnej:
· Europejski Program Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych (COST)
MNISW od 1991 r. aktywnie angażuje się w działalność organizacji COST – Europejskiego Programu Współpracy w Dziedzinie Nauki i Technologii (European Cooperation in Science and Technology). Jest to europejski program wspierający multilateralną współpracę pomiędzy badaczami, inżynierami naukowcami oraz przedstawicielami małych i średnich przedsiębiorstw z Europy.
· współpraca w ramach:
1. Europejskiego Laboratorium Biologii Molekularnej;
2. Europejskiej Konferencji Biologii Molekularnej.
Dzięki przynależności do ww. organizacji Polska ma dostęp do zasad transferu technologii i tworzenia firm typu spin-off, a także do wiedzy i doświadczeń tych organizacji oraz innych państw – partnerów w ramach tej współpracy.
Jednocześnie jednym z priorytetów resortu nauki i szkolnictwa wyższego będzie również zwiększenie stopnia umiędzynarodowienia polskiego systemu szkolnictwa wyższego i nauki, a także promocja polskiej nauki za granicą. Umiędzynarodowienie w wymiarze akademickim jest kluczowym warunkiem podniesienia jakości kształcenia, uzyskiwania przez studentów kompetencji niezbędnych do funkcjonowania we współczesnym zglobalizowanym świecie, skutecznego dążenia do doskonałości w badaniach i zdecydowanego zwiększenia rozpoznawalności w świecie osiągnięć polskiej nauki.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje szereg działań, aby zachęcić polskie środowisko akademickie do mobilności i nawiązywania współpracy z zagranicznymi partnerami. Umiędzynarodowienie jest nie tylko instrumentem służącym podnoszeniu jakości kształcenia w polskich uczelniach oraz budowaniu pozycji polskiego systemu szkolnictwa wyższego na międzynarodowym rynku edukacyjnym, ale również koniecznym warunkiem skutecznego dążenia do doskonałości w badaniach naukowych i zdecydowanego zwiększenia rozpoznawalności w świecie osiągnięć polskiej nauki.
Z poważaniem
Dariusz Wieczorek
Minister Nauki