Interpelacja w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą

Interpelacja w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą Interpelacja nr 3138 do ministra spraw zagranicznych w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą Zgłaszający: Daniel Milewski Data wpływu: 02-06-2024 Szanowny Panie Ministrze, wzmacnianie pozycji środowisk polonijnych przez podnoszenie efektywności ich działania, wzrost aktywności w życiu publicznym w krajach zamieszkania oraz popularyzowanie wiedzy o przysługujących im prawach to niezwykle istotne zadanie rządu RP. Podstawowe znaczenie ma ochrona praw mniejszości polskich oraz praw obywateli RP niezależnie od kraju zamieszkania. Należy wspierać nowoczesne formy wewnętrznego komunikowania się Polonii i Polaków za granicą. Kluczowe jest współdziałanie wszystkich grup w ramach krajów zamieszkania obejmujące organizacje polonijne, młodzież i wybitne postaci o znaczeniu opiniotwórczym. W związku z powyższym zwracam się uprzejmie z prośbą o odpowiedź na następujące pytania: Jakie konkretne działania podejmuje rząd w celu wzmacniania pozycji środowisk polonijnych? W jaki sposób rząd wspiera wzrost aktywności Polonii i Polaków za granicą w życiu publicznym w krajach zamieszkania? Czy istnieją programy edukacyjne lub informacyjne dotyczące praw przysługujących Polonii i Polakom za granicą? Jeśli tak, to jakie są ich główne cele i zakres? Jakie środki podejmuje rząd w celu ochrony praw mniejszości polskich i obywateli RP zamieszkujących za granicą? Czy istnieją plany wprowadzenia nowych form wewnętrznego komunikowania się Polonii i Polaków za granicą? Jeśli tak, to jakie są to formy i jakie są oczekiwane rezultaty? W jaki sposób rząd promuje współdziałanie wszystkich grup w ramach krajów zamieszkania Polonii i Polaków za granicą? Czy istnieją mechanizmy monitorowania skuteczności działań podejmowanych w obszarze wzmacniania pozycji środowisk polonijnych i ochrony praw Polonii i Polaków za granicą? Jakie są główne trudności lub przeszkody napotykane w realizacji polityki wzmacniania pozycji Polonii i Polaków za granicą oraz ochrony ich praw? Z poważaniem Daniel Milewski Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Odpowiedź na interpelację w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą Odpowiedź na interpelację nr 3138 w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 02-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, Odpowiadając na interpelację nr 3138 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie wzmacniania pozycji środowisk polonijnych oraz ochrony praw Polonii i Polaków za granicą uprzejmie wyjaśniam, co następuje: Historia współpracy rządów RP ze środowiskami diaspory polskiej poza granicami sięga II RP , a jej instrumenty były po 1989 r. konsekwentnie modernizowane i rozbudowywane. Dużą rolę odegrał w tym zakresie Senat RP, który przez lata patronował licznym inicjatywom polonijnym i był centralną instytucją ogniskującą instrumenty wsparcia, w tym wsparcia finansowego. Szczególną rolę środowiska polskie i polonijne odgrywają w działaniach na rzecz zachowania polskiego dziedzictwa, tożsamości czy promocji kultury oraz nauczania języka polskiego, które to aspekty cieszą się konsekwentnie poparciem władz RP. Ministerstwo Spraw Zagranicznych przyjmuje założenie, że identyfikacja narodowa jest przywilejem do zachowania więzi i zaangażowania w sprawy tak lokalnych środowisk polonijnych, jak i samego kraju pochodzenia czy też kraju przodków. Toteż – współpracując w tym zakresie z innymi organami administracji rządowej oraz z Senatem RP - inspiruje do współdziałania, w szczególności poprzez aktywność w zorganizowanych formach, motywuje do zaangażowania w życie publiczne itp., oferując wsparcie finansowe w realizacji projektów (także infrastrukturalnych takich jak modernizacja szkół, Domy Polskie etc.). W przypadku Ministerstwa Spraw Zagranicznych aktualny katalog instrumentów i działań służących wspieraniu wzrostu aktywności Polonii i Polaków za granicą w życiu publicznym w krajach zamieszkania jest dostosowany do potrzeb oraz uwarunkowań geograficznych oraz oparty na instrumentach konkursowych. Kwestie przestrzegania i ochrony praw mniejszości polskiej są przedmiotem stałego monitoringu ze strony MSZ, w szczególności gdy idzie o przestrzeganie standardów międzynarodowych (w tym konwencji Rady Europy czy zaleceń OBWE), jak i umów dwustronnych, które RP zawarła w ostatnich dekadach. Deficyty w tym obszarze są stale i konsekwentnie podnoszone w ramach dialogu politycznego z zainteresowanymi partnerami. Nigdy nie prowadziliśmy natomiast specjalnych programów edukacyjnych dot. praw przysługujących Polonii i Polakom za granicą, aktywność w tym obszarze pozostawiając samym organizacjom polonijnym. Natomiast akcje informacyjne w różnych tematach (np. dostępu do nauczania języka polskiego) prowadzą regularnie przedstawiciele polskiej służby konsularnej. Jeśli chodzi o kwestię form wewnętrznego komunikowania się Polonii i Polaków za granicą, to stwierdzić należy, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych traktuje adresatów polityki polonijnej podmiotowo i zgodnie z zasadą partnerstwa celu. Stąd resort spraw zagranicznych nie ingeruje i nie wpływa na środowiska polskie, a jedynie promuje aktywność i efektywność współdziałania, czego przykładem mogą być działające w niektórych państwach Polonijne Rady Konsultacyjne. To m.in. poprzez Polonijne Rady Konsultacyjne polska dyplomacja promuje współdziałanie wszystkich grup w ramach poszczególnych krajów zamieszkania Polonii i Polaków za granicą, a także integrację w środowiskach lokalnych. Dobrą ilustracją powyższego były takie działania jak „Polonia dla Sąsiadów” („Polonia4Neighbours”) - akcja solidarnościowa z okresu pandemii koronawirusa czy doroczne „Dni Polskiego Dziedzictwa” (ang. Polish Heritage Days). Z uwagi na inne cele działalności polonijnej nie badamy w sposób porównawczy czy ekonomiczny skuteczności prowadzonych inicjatyw, ograniczając się do każdorazowej weryfikacji liczby odbiorców itp. Wśród głównych trudności we współpracy z Polonią wymienić należy tradycyjnie niskie zainteresowanie Polaków aktywnością w zorganizowanej formie, zmiany pokoleniowe, skutkujące słabnącą rolą tradycyjnych organizacji, roszczeniowe postawy względem kraju pochodzenia, warunki społeczno-ekonomiczne i odmienny w realiach XXI w. charakter procesu migracyjnego i samej mobilności (zwłaszcza w ramach UE). Wśród wyzwań rysują się też nowe trendy – np. powrotowy (zauważalny wzrost odsetka osób wiążących przyszłość z Polską), rosnące zainteresowanie pozyskaniem polskiego obywatelstwa (często w IV pokoleniu na terenie z jednej strony Rosji, z drugiej Ameryki Łacińskiej) czy rosnące zainteresowanie nauczaniem języka polskiego już nie jako macierzystego, ale obcego, co wymaga stworzenia nowych instrumentów w kraju (kształcenie nauczycieli i lektorów, narzędzia cyfrowe). Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu