Interpelacja w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym

Interpelacja w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym Interpelacja nr 304 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym Zgłaszający: Joanna Wicha Data wpływu: 20-12-2023 Szanowna Pani Ministro, domy pomocy społecznej powinny stanowić miejsca rozwoju i aktywizacji dla swoich podopiecznych. W ostatnich latach zapomniano o polityce senioralnej i traktowano ją wyłącznie jako element kampanii politycznej, a nie ważny element zabezpieczenia społecznego. Efektem tych zaniedbań są dramatycznie niskie zarobki pracowników DPS-ów (pielęgniarki w DPS-ach zarabiają dużo mniej niż np. w szpitalach) i brakuje kandydatów chętnych do podjęcia zatrudnienia w miejsce odchodzącej wykwalifikowanej kadry. W sytuacji rosnącego zapotrzebowania na miejsce dla osób starszych w tych placówkach oraz pogłębiającego się kryzysu demograficznego przed dyrektorami DPS-ów są trudne decyzje finansowo-zarządcze, w których nietrudno o przekroczenie granicy bezpieczeństwa pracowników i podopiecznych. Dlatego w związku z niepokojącymi doniesieniami pracowników jednej z placówek – domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej – zwracam się z uprzejmą prośbą o weryfikację, czy zapisy załączonego dokumentu przedłożonego pracownikom placówki są zgodne z obowiązującymi przepisami. Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: opiekun osób starszych, opiekun medyczny oraz pielęgniarka – pomimo istniejących różnic w uprawnieniach – otrzymali ten sam dokument w ramach istniejącego stosunku pracy. Dokument ten zatytułowany „Dla przypomnienia“ w treści merytorycznej odpowiada zakresowi obowiązków. W dokumencie skierowanym do pielęgniarek, opiekunów osób starszych i opiekunów medycznych zawarto jednak nowe obowiązki, które może wykonywać jedynie pielęgniarka, tj. pełnić dyżur lekowy, badać poziom glukozy we krwi, podawać lekarstwa przygotowane przez pielęgniarkę oraz inne w razie potrzeby. Obecnie placówka ma pod opieką około 50 osób. Na całą grupę podopiecznych zatrudnione są 2 pielęgniarki pracujące w systemie równoważnym dwunastogodzinnym. Oznacza to, że przez połowę miesiąca w obiekcie nie ma na dyżurze żadnej osoby zatrudnionej na stanowisku pielęgniarki. Personel placówki zgłasza uzasadnione obawy, że przedłożony im dokument, choć tytularnie nie jest zakresem obowiązków, będzie pociągał za sobą wszystkie konsekwencje wynikające z takiego dokumentu. Ponadto dyrektor placówki oczekuje pisemnego potwierdzenia zapoznania się z przedłożonym dokumentem. Pracownicy traktują to jako próbę przerzucenia na nich obowiązków, do których nie posiadają odpowiednich uprawnień, i odpowiedzialności za ewentualne błędy w przyszłości, jakie mogą popełnić, a które wynikają z niewłaściwej polityki kadrowej i braków kadrowych. Jest to dla nich sytuacja stresująca oraz dostrzegają ogromne ryzyko dla swoich podopiecznych, kiedy zobowiązani są do podawania leków przygotowanych przez osobę trzecią. W myśl interpretacji wydawanych w ostatnich latach jedynie opiekun medyczny nabywa kwalifikacje wyłącznie do pomagania osobie chorej i niesamodzielnej w przyjmowaniu leków zleconych przez lekarza różnymi drogami (doustnie, przez skórę i na błony śluzowe), a w przypadku osób, które nie są w stanie samodzielnie przyjąć leku, również podaje go bezpośrednio do ust lub na skórę, bez naruszania powłok skórnych. Jeżeli pielęgniarka rozkłada leki, opiekun medyczny może wyłącznie pomóc w przyjęciu leków. Rozłożone przez pielęgniarkę leki może podać tylko osoba je przygotowująca. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której jedna osoba rozkłada leki, a inna je podaje – niezależnie czy leki rozkłada pielęgniarka, a podaje opiekun medyczny, czy opiekun medyczny rozkłada je dla opiekuna medycznego z innej zmiany. Taki sposób działania może stanowić zagrożenie dla pacjenta – osoba, która rozkłada leki nie ma możliwości sprawdzenia czy rzeczywiście zostały podane, jak również czy zostały podane właściwej osobie, podobnie jak osoba podająca leki nie ma możliwości zweryfikowania czy podaje właściwe leki, w dawce zgodnej z zaleceniem lekarza i właściwej osobie. Podawanie leków w formie iniekcji (niezależnie czy domięśniowo, podskórnie czy dożylnie) może być dokonywane wyłącznie przez lekarza, pielęgniarkę lub ratownika medycznego zgodnie z ich kompetencjami. Zwracam się z uprzejmą prośbą o: – interpretację powyższych zapisów przedłożonego pracownikom dokumentu załączonego do interpelacji, – doprecyzowanie jaka liczba personelu medycznego i niemedycznego powinna być zatrudniona w placówce opiekującej się 50-osobową grupą podopiecznych, aby usługi wykonywane były z zachowaniem wszystkich zasad bezpieczeństwa. Uprzejmie proszę także o udzielenie odpowiedzi w zakresie: Czy w obecnej polityce rządu jest planowane nadanie priorytetu sprawom placówek dedykowanych osobom starszym i chorym, których rolą jest stała opieka i pomoc bytowa?

Odpowiedź na interpelację w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym Odpowiedź na interpelację nr 304 w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Warszawa, 05-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 304 Pani Joanny Wichy w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym, przekazuję następujące informacje. W związku z faktem, że zagadnienia poruszane w interpelacji Posłanki Joanny Wichy wykraczają poza właściwość Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort zwrócił się o stanowisko w zakresie kwalifikacji zawodowych do Ministerstwa Zdrowia, a także do Wojewody Śląskiego, który zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 z późn. zm.), sprawuje nadzór i kontrolę nad jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, również w zakresie zgodności zatrudnienia pracowników z wymaganymi kwalifikacjami. Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 maja 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1087) osoba, która uzyskała kwalifikacje zawodowe w zakresie kwalifikacji MED. 14. „Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej” posiada wiedzę i umiejętności dotyczące podawania leków osobie chorej i niesamodzielnej na zlecenie lekarza lub pielęgniarki w zakresie: opisywania poszczególnych grup leków, substancji czynnych zawartych w lekach, zastosowania leków oraz ich postaci i drogi ich podawania, podawania leków przez układ pokarmowy (doustnie, podjęzykowo, okołopoliczkowo, doodbytniczo) lub na skórę, podawania leków przez układ oddechowy (nebulizatory, inhalatory ciśnieniowe z dozownikiem pojedynczych dawek, z dozownikiem uruchamiającym wdech, inhalatory proszkowe), podawania leków podskórnie, omawiania zasad przechowywania i przygotowywania leków zgodnie zobowiązującymi standardami, wymieniania i rozpoznawania najczęstszych działań niepożądanych poszczególnych leków, powiadamiania lekarza lub pielęgniarki o wystąpieniu działań niepożądanych poszczególnych leków. Ministerstwo Zdrowia zaznacza, iż podawanie leków osobie chorej i niesamodzielnej przez opiekuna medycznego jest możliwe do wykonania jedynie na podstawie pisemnego zlecenia lekarza lub pielęgniarki. Ponadto, podawanie leków nie jest wyłącznie czynnością techniczną, łączy się z koniecznością obserwacji podopiecznego, jego reakcji na podane leki i reagowaniem w przypadku działań niepożądanych. Zatem konieczne jest, aby osoba, która przygotowała dany lek, również podała go osobie zgodnie ze zleceniem lekarza lub pielęgniarki, a następnie odnotowała wykonanie ww. czynności. Wymagania stawiane pracownikowi domu pomocy społecznej (opiekunowi medycznemu) powinny być zawarte w dokumencie dotyczącym zakresu obowiązków danego pracownika ustalonych przez pracodawcę–kierownika placówki. Zakres zadań i obowiązków opiekuna zatrudnionego w domu pomocy społecznej powinien wynikać z podstawy programowej i jasno określać spektrum czynności w opiece nad pensjonariuszami oraz odpowiedzialności za ich wykonanie. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 734 ze zm.), domy pomocy społecznej świadczą usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające, a domy dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie także usługi w zakresie potrzeb edukacyjnych. Domy pomocy społecznej nie są więc placówkami o charakterze medycznym, a przewidziane przepisami usługi opiekuńcze obejmują udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnację oraz udzielanie niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych. W ustawie o pomocy społecznej nie zawarto szczegółowych regulacji odnoszących się do kwalifikacji personelu domów pomocy społecznej, podobnie w rozporządzeniu w sprawie domów pomocy społecznej. Odniesienie w tym zakresie stanowić może natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1960 ze zm.), w którym to w załączniku nr 3 (tabela D) określono między innymi minimalne wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania pracy na poszczególnych stanowiskach dla pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga fakt, że załącznik do interpelacji stanowi jedynie fragment dokumentu, jaki miał zostać przedłożony pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej. Dodatkowo brak jest możliwości jego oceny w kontekście całokształtu prowadzonej w domu, szeroko rozumianej polityki kadrowej (m.in. oceny rozwiązań wypracowanych np. w zakresie nadzoru pielęgniarki nad opiekunami w wykonywaniu niektórych czynności). Odpowiedzialność za całokształt funkcjonowania domu pomocy społecznej, w tym także politykę kadrową, ponosi co do zasady dyrektor domu. Nie może natomiast budzić wątpliwości fakt, że obowiązki osób zatrudnionych w domu pomocy społecznej winny być kształtowane adekwatnie do posiadanych przez te osoby kwalifikacji i uprawnień. Ustalanie zakresu obowiązków winno odbywać się w sposób zindywidualizowany w stopniu, jaki konieczny jest do przypisania poszczególnym pracownikom obowiązków mieszczących się w graniach posiadanych przez nich kwalifikacji. W przypadku wątpliwości, co do zakresu obowiązków, jakich powierzenie możliwe jest konkretnej osobie, wskazówkę dla dyrektora domu pomocy społecznej, stanowić mogą uregulowania prawne stanowiące o podstawie programowej dla danego zawodu (obecnie stanowi je rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2019 r., poz. 991 ze zm.), do którego wprowadzono zmiany w drodze rozporządzeń zmieniających. Pytanie dotyczące doprecyzowania liczby personelu medycznego i niemedycznego w domu pomocy społecznej zapewniającym opiekę 50 osobom, jaka winna być zatrudniona, aby usługi wykonywane były z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, wymaga rozważenia w dwóch aspektach. W kontekście wymogów wynikających, wprost z przepisów prawa, należy wskazać, że określony został jedynie wskaźnik zatrudnienia pracowników zespołu terapeutyczno-opiekuńczego w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który dla większości typów domów wynosi nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca domu, a dla domów przeznaczonych dla osób w podeszłym wieku - nie mniej niż 0,4 na jednego mieszkańca domu. Wskaźnik ten stanowi warunek minimalny. Nie określono natomiast liczby konkretnych stanowisk przypadających na liczbę mieszkańców domu. Drugim i wydaje się kluczowym z punktu widzenia przywołanego w interpelacji bezpieczeństwa jest fakt, iż to podmiot prowadzący dom pomocy społecznej oraz działający w jego imieniu Dyrektor domu ponoszą odpowiedzialność za całokształt jego funkcjonowania, w tym zapewnienia bezpiecznego świadczenia usług na rzecz osób w nim przebywających, stosowanie do obowiązujących standardów. Dyrektor domu pomocy społecznej, zobligowany jest więc do dostosowania poziomu zatrudnienia do potrzeb osób przebywających w domu pomocy społecznej. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Podsekretarz Stanu