Interpelacja w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości

Interpelacja w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości Interpelacja nr 2745 do ministra spraw zagranicznych w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości Zgłaszający: Maciej Konieczny, Adrian Zandberg, Marcelina Zawisza, Joanna Wicha, Dorota Olko, Paulina Matysiak, Daria Gosek-Popiołek Data wpływu: 07-05-2024 Szanowny Panie Ministrze, artykuł 7. międzynarodowego Traktatu o handlu bronią mówi o zakazie udzielania licencji na transfer broni jeśli państwo wie lub podejrzewa, że broń może być użyta do popełnienia poważnego naruszenia praw człowieka, naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego oraz popełniania ludobójstwa lub zbrodni przeciwko ludności. Na podstawie raportów o eksporcie uzbrojenia i sprzętu wojskowego z Polski, publikowanych przez MSZ, wiemy że Polska w poprzednich latach między innymi eksportowała do Izraela broń z 4 kategorii wykazu uzbrojenia “Bomby, torpedy, rakiety, pociski rakietowe, inne urządzenia i ładunki wybuchowe oraz związane z nimi wyposażenie i akcesoria specjalnie zaprojektowane do celów wojskowych oraz specjalnie zaprojektowane do nich elementy składowe” oraz kategorii 8 „Materiały wysokoenergetyczne” oraz substancje pokrewne. W związku z trwającym postępowaniem przeciwko Izraelowi w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości o możliwości popełniania ludobójstwa na narodzie palestyńskim oraz poprzez istnienie wielu dowodów na łamanie praw człowieka przez Państwo Izrael w rejonie Strefy Gazy, takie jak np. celowe głodzenie ludności poprzez odcinanie dostaw oraz atakowanie konwojów humanitarnych (w jednym z takich ataków zginął polski pracownik humanitarny Damian Soból), ataki na obiekty cywilne, ataki na szpitale oraz personel medyczny oraz forsowanie nielegalnej okupacji na terenach Zachodniego Brzegu, proszę o odpowiedzi na następujące pytania: Jakie podmioty eksportowały do Izraela w 2023 broń, towary i usługi, wymienione w ustawie z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa? Co dokładnie i w jakich ilościach było eksportowane? Jakie wnioski o wydanie licencji na sprzedaż broni, towarów i usług do Izraela wg rozumienia ustawy o obrocie (...) trafiły do MSZ-u celem wydania opinii w okresie od 07/10/2023 do 6/05/2024? Zwracamy się z prośbą o przedstawienie listy tych podmiotów i informacji o tym jakie towary, usługi i technologie planują eksportować. Jakie licencje uprzednio zatwierdzone były aktywne w okresie od 7/10/2023 do 6/05/2024 zezwalające na obrót bronią, towarami, usługami i technologiami do Izraela? Jakie działania podjął MSZ w celu kontroli ostatecznego przeznaczenia i faktycznego sposobu wykorzystania uzbrojenia i sprzętu wojskowego wysyłanego do Izraela? Jakie działania podjął MSZ by zapobiec wykorzystaniu polskiego uzbrojenia i sprzętu wojskowego eksportowanego do Izraela w zbrodniach przeciwko ludzkości, zbrodniach wojennych i innych działaniach stanowiących pogwałcenie prawa międzynarodowego? W czasie 49 sesji Rady Praw Człowieka ONZ w raportach o sytuacji w Izraelu i Palestynie (A/HRC/49/25, A/HRC/49/85 i A/HRC/49/87) stwierdzono, że Izrael popełnia zbrodnie apartheidu wobec Palestyńczyków zamieszkujących terytoria okupowane od 1967 roku. Czy po publikacji tych raportów MSZ podjęło dodatkowe działania w celu zapobiegania wykorzystania polskiego uzbrojenia i sprzętu wojskowego eksportowanego do Izraela w zbrodniach przeciwko ludzkości lub innych nielegalnych działaniach? Czy po 7 października 2023 MSZ podjęło dodatkowe działania w celu zapobiegania wykorzystania polskiego uzbrojenia i sprzętu wojskowego eksportowanego do Izraela w zbrodniach przeciwko ludzkości, zbrodniach wojennych lub innych nielegalnych działaniach? Czy po uznaniu przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, że istnieje uzasadniona obawa, że Izrael popełnia ludobójstwo w Strefie Gazy, MSZ podjęło dodatkowe działania w celu zapobiegania wykorzystania polskiego uzbrojenia i sprzętu wojskowego eksportowanego do Izraela w zbrodniach przeciwko ludzkości, zbrodniach wojennych lub innych nielegalnych działaniach? Czy i kiedy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje wnioskować o wstrzymanie eksportu uzbrojenia i sprzętu wojskowego do Izraela, biorąc pod uwagę orzeczenie o środkach tymczasowych Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości wobec Izraela w sprawie możliwości zajścia zbrodni ludobójstwa w Strefie Gazy oraz potencjalną współodpowiedzialność rządu RP z powodu dostarczania wspomnianych materiałów do Izraela? Czy w związku z wyrokiem sądu w Holandii, wskazującym, że eksport broni do Izraela stanowi naruszenie prawa unijnego, MSZ podjęło kroki by zweryfikować czy Polska również nie narusza tych samych przepisów? W dniu 1.04.2024 doszło do tragicznego ataku wojsk izraelskich na konwój humanitarny, w którym zginął między innymi obywatel Polski. Izraelskie śledztwo w tej sprawie nie doprowadziło do adekwatnego ukarania winnych zabójstwa siedmiu osób niosących pomoc humanitarną w Strefie Gazy. Odwołanie trzech osób i nagana nie są akceptowalną karą za zabójstwo pracowników humanitarnych. Jakie działania już podjęto i jakie dalsze działania planuje MSZ wobec Izraela w celu pociągnięcia winnych do odpowiedzialności za tą zbrodnię? Czy MSZ wystąpiło już z wnioskiem do izraelskiego rządu, by Izrael umożliwił przesłuchanie podejrzanych i świadków tej zbrodni? Czy MSZ podjął działania by zweryfikować czy polska broń trafia do brygady Nachal, odpowiedzialnej za zabójstwo pracowników WCK?

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości Odpowiedź na interpelację nr 2745 w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 12-06-2024 Szanowny Panie Marszałku, w nawiązaniu do interpelacji nr 2745 pana posła M. Koniecznego i grupy posłów w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości przesyłam poniższą informację. W związku z trwającym procesem analizy danych nadsyłanych przez zobowiązane do tego podmioty Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie dysponuje jeszcze pełnymi informacjami obejmującymi faktyczne wywozy i transfery wewnątrzunijne uzbrojenia za rok 2023, w tym faktycznie wykonywane w zeszłym roku wywozy uzbrojenia i sprzętu wojskowego do odbiorców w Izraelu. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa nie upoważniła przy tym MSZ do wskazywania na rzecz interesariuszy w kraju i za granicą szczegółów zrealizowanych transakcji objętych tajemnicą handlową przedsiębiorców prowadzących obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym. Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie zostało także upoważnione do podawania konkretnych informacji na temat aktualnie opiniowanych przez ministra spraw zagranicznych wniosków o wydanie zezwolenia na wywóz lub transfer wewnątrzunijny towarów, technologii i usług, które zostały objęte ustawą z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą (…). Jeśli zaś chodzi o informacje na temat ilości oraz wartości wydanych w terminie 07.10.2023 r. – 06.05.2024 r. zezwoleń na wywóz uzbrojenia i sprzętu wojskowego do odbiorców końcowych w Izraelu oraz aktualnie prowadzonych postępowań administracyjnych w tym obszarze, to dla ich udostępnienia właściwy jest minister rozwoju i technologii jako polski organ kontroli obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Minister rozwoju i technologii prowadzi stosowny rejestr udzielonych zezwoleń oraz decyzji odmownych w tego rodzaju sprawach. Podczas wydawania przez MSZ opinii w sprawach o udzielenie zezwoleń na wywóz towarów o znaczeniu strategicznym uwzględniane są m.in. kryteria oceny wniosków eksportowych określone w art. 15 i 16 ustawy o obrocie (…), art. 2 Wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określającego wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, w tym te wskazujące wyraźne ryzyko użycia przez państwo odbiorcę wywożonej technologii wojskowej lub sprzętu wojskowego do działań stanowiących poważne pogwałcenia międzynarodowego prawa humanitarnego. Do tego rodzaju potencjalnych naruszeń nawiązuje także art. 7 Traktatu o handlu bronią. W każdym przypadku, w którym występuje wyraźne i wiarygodne ryzyko zaistnienia takich okoliczności, MSZ wskazuje na nie w swoich opiniach przesyłanych organowi kontroli w postępowaniach o udzielenie zezwoleń na międzynarodowy obrót towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Zasada ta znajduje także swoje odzwierciedlenie w odniesieniu do wniosków wywozowych obejmujących swym zakresem geograficznym państwa Bliskiego Wschodu. Odnosząc się do rozstrzyganej przed sądami w Holandii sprawy, dotyczącej ograniczenia obrotu tego państwa z Izraelem wybranymi kategoriami towarów o znaczeniu strategicznym, pragniemy zauważyć, że orzeczenia sądów powszechnych państw członkowskich Unii Europejskiej nie sią wiążące i nie stanowią podstawy prawnej dla polskiego organu kontroli w zakresie wydawania lub odmowy wydania zezwoleń wywozowych na uzbrojenie i sprzęt wojskowy oraz towary podwójnego zastosowania dla odbiorców w Izraelu. Niemniej jednak MSZ z uwagą śledzi wykonanie orzeczenia sądu apelacyjnego w Holandii w tej sprawie ze względu na przesłanki, którymi kierował się skład orzekający w wyroku końcowym. W reakcji na ataki przeprowadzone ze Strefy Gazy 7.10.2023 r. Polska poparła prawo Izraela do samoobrony. Jednocześnie podkreślaliśmy i nadal podkreślamy, że odpowiedź Izraela musi odbywać się w zgodzie z prawem międzynarodowym, w szczególności międzynarodowym prawem humanitarnym. Polska niezmiennie opowiada się za pokojem i stabilnością na Bliskim Wschodzie. Aktywnie uczestniczymy w międzynarodowych dyskusjach i inicjatywach, zwłaszcza tych podejmowanych przez UE i partnerów regionalnych, wspierając wysiłki na rzecz przywrócenia spokoju w regionie. Polska uznaje promowanie poszanowania prawa międzynarodowego za jeden z priorytetów swojej polityki zagranicznej, w tym uznawania przez wszystkie państwa należące do Organizacji Narodów Zjednoczonych rozstrzygnięć Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Dotyczy to także przyszłego orzeczenia w sprawie wszczętej przeciw Izraelowi, w tym środków tymczasowych, których przyjęcie MTS uzna za stosowne. W kontekście prowadzonych przez armię Izraela działań zbrojnych w Strefie Gazy, pełna i bezpośrednia odpowiedzialność za ewentualne sprzeczne z prawem międzynarodowym użycie uzbrojenia i sprzętu wojskowego lub towarów podwójnego zastosowania spada bezpośrednio na ich użytkownika. Zdajemy sobie sprawę z trudnych warunków pracy oraz najwyższego ryzyka, jakie ponoszą osoby zaangażowane w niesienie pomocy humanitarnej ludności cywilnej dotkniętej działaniami zbrojnymi. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i podległe mu placówki dyplomatyczne pozostają w stałym kontakcie z państwami, których obywatele padli ofiarami ataku rakietowego na pojazdy organizacji humanitarnej World Central Kitchen (WCK) 1 kwietnia br. w Strefie Gazy. Wedle uzyskanych przez MSZ informacji strona izraelska (Wojskowy Prokurator Generalny) ma w najbliższym czasie podjąć decyzję odnośnie do przeprowadzenia karnego postępowania wobec osób odpowiedzialnych za atak. Polska niezmiennie nalega, aby była to decyzja pozytywna. Ministerstwo będzie podejmować dalsze adekwatne działania w zależności od ostatecznego stanowiska strony izraelskiej. Należy ponadto podkreślić, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych jest w kontakcie z Ministerstwem Sprawiedliwości w kwestii międzynarodowych aspektów prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Przemyślu śledztwa dotyczącego śmierci obywatela RP. Niemniej jednak, najbardziej władne do udzielania informacji w ww. zakresie są Ministerstwo Sprawiedliwości i Prokuratura. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu