Interpelacja w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury

Interpelacja w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury Interpelacja nr 2694 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury Zgłaszający: Barbara Bartuś Data wpływu: 30-04-2024 W czasie dyżuru poselskiego zgłosiły się do mnie kobiety, które czują się oszukane przez ZUS. Jedna z pań po przepracowaniu 27 lat, w tym 16 lat w warunkach szczególnych w Fabryce Maszyn Glinik w Gorlicach, została zwolniona z pracy z przyczyn ekonomicznych zakładu i przeszła na zasiłek przedemerytalny. Z chwilą osiągnięcia 55 lat życia, kierując się informacjami uzyskanymi w ZUS, zdecydowała się przejść na wcześniejszą emeryturę, która była wyższa od zasiłku o 200 złotych. Była całkowicie nieświadoma konsekwencji, iż spowoduje to utratę prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych i wpłynie niekorzystnie na wysokość emerytury w chwili ukończenia 60 lat. Według obowiązujących obecnie przepisów rekompensata za pracę w szczególnych warunkach przyznawana jest, gdy ubiegająca się o nią osoba nie wnioskowała o wcześniejszą emeryturę. Stanowi ona formę odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego prawa do emerytury pomostowej. Z chwilą osiągnięcia przez kobietę w 2019 roku powszechnego wieku emerytalnego, przy naliczaniu emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę kwot wypłaconej wcześniej emerytury. W podobnej sytuacji jest druga z pań, która ma 38 lat stażu pracy, a w tym prawie 34 lata w szczególnych warunkach i w 2015 roku skorzystała z wcześniejszej emerytury, mimo że mogła do uzyskania pełnego wieku emerytalnego przebywać na świadczeniu przedemerytalnym. Kobiety zarzucają organowi wydającemu decyzję emerytalną ewidentny brak pouczenia o przysługujących im uprawnieniach i nieinformowanie co do negatywnych skutków jakie wywoła pobieranie wcześniejszej emerytury w kontekście nowelizacji w 2012 roku ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Pokrzywdzone twierdzą, że nigdy by się nie zgodziły na rozwiązanie powodujące utratę wyższej emerytury w przyszłości, gdyby nie namowa ze strony ZUS. Kobiety opierając się na informacjach uzyskanych w ZUS, że mogą przejść z zasiłku przedemerytalnego na wcześniejszą emeryturę z chwilą ukończenia 55 lat życia, zdecydowały się na takie rozwiązanie, całkowicie nieświadome późniejszych konsekwencji. Kobiety mają ogromny żal do ZUS, że posiadając wiedzę, iż zasiłek przedemerytalny mogą pobierać do 60 roku życia i równolegle nie uszczuplać swojego kapitału emerytalnego, przemilczał ten fakt z niekorzyścią dla ubezpieczonych. Zainteresowane twierdzą, że gdyby były wcześniej uprzedzone o konsekwencjach pobierania wcześniejszej emerytury, nigdy by się nie zgodziły na takie rozwiązanie. Kodeks postępowania administracyjnego w przepisach art. 9 wyraża zasadę udzielania informacji i stanowi, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Biorąc pod uwagę, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie tylko zarządza FUS, ale też jest odpowiedzialny za realizację obowiązków państwa wobec obywateli wynikających z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, zwracam się do Pani Minister z pytaniami: Czy ministerstwo rozważa możliwość wprowadzenia zmian legislacyjnych, które pozwoliłyby na wypłatę dodatku za pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze osobom, które skorzystały z prawa do wcześniejszej emerytury rezygnując z prawa do świadczeń emerytalnych? Biorąc pod uwagę iż kobiety miały prawo do świadczeń przedemerytalnych, czy ministerstwo działając w myśl zasady określonej w art. 7 K.p.a. uwzględniania słusznego interesu obywateli poszuka sprawiedliwego rozwiązania w tych sprawach? Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych odwołuje się do przepisów K.p.a., to w jaki sposób ZUS realizował zasadę wynikającą z art. 9 K.p.a. i czy obecnie można liczyć ze strony ZUS na pomoc osobom, które wskutek nieznajomości prawa poniosły uszczerbek na wysokości swoich świadczeń?

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury Odpowiedź na interpelację nr 2694 w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski Warszawa, 09-08-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację, znak: K10INT2694, Pani Posłanki Barbary Bartuś w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. W pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych [1] rekompensatę zdefiniowano, jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei z art. 21 Ustawy wynikało: po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przepracował w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w rozumieniu przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [2] - okres wynoszący co najmniej 15 lat (art. 21 ust. 1). Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła wcześniej prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej (art. 21 ust. 2). Wyżej opisany charakter rekompensaty jest również aktualny po zmianach dokonanych Ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw [3] , które weszły w życie 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata, to „odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”. Art. 21 Ustawy o emeryturach pomostowych w nowym brzmieniu stanowi natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat. Przy czym taka rekompensata nie może zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony miał już wcześniej ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych. Wynika stąd ponad wszelką wątpliwość, że od samego początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała charakter odszkodowawczy i przysługiwała ściśle określonej grupie osób, oraz że nie przysługuje ona w szczególności tym osobom, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. Należy również podkreślić, że ww. rekompensata jest ustalana dopiero wskutek złożenia przez ubezpieczonego wniosku o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej [4] , zgodnie ze wzorem określonym w art. 22 ustawy o emeryturach pomostowych, a więc w odrębnym postępowaniu w stosunku do tego, w którym organ rentowy ustala prawo do wcześniejszej emerytury. To zatem sam ubezpieczony rozstrzyga – w ramach przysługującej mu autonomii woli – czy zechce skorzystać z należnego mu prawa do rekompensaty. Z wyrazami szacunku, z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1556 [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna” [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1667 [4] Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.