Interpelacja w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny

Interpelacja w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny Interpelacja nr 2552 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny Zgłaszający: Paweł Jabłoński Data wpływu: 14-04-2024 Szanowny Panie Premierze, 10 kwietnia Parlament Europejski przyjął tzw. Pakt w sprawie migracji i azylu (lub też „pakt migracyjny”), na który składa się 10 rozporządzeń przewidujących m.in. mechanizm obowiązkowej solidarności – tj. przymusowego uczestnictwa wszystkich państw członkowskich w mechanizmie relokacji nielegalnych imigrantów. Brak zgody na relokację będzie wiązał się ze swoistą karą finansową – tj. obowiązkiem zapłaty niemal 90 tys. zł (20 tys. euro) od osoby. Aby pakt migracyjny wszedł w życie konieczne jest jego przyjęcie przez Radę Unii Europejskiej. Oznacza to, że wciąż możliwe jest jego zablokowanie przez rząd RP – pod warunkiem podjęcia właściwych działań politycznych i prawnych w tym zakresie. Należy w tym kontekście podkreślić w szczególności, że zgodnie z przyjętymi jednomyślnie (art. 15 ust. 4 TUE) konkluzjami Rady Europejskiej z 28 czerwca 2018 r., wynegocjowanymi przez prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego, wszelkie decyzje dotyczące relokacji i przesiedleń powinny być podejmowane na zasadzie dobrowolności. Pakt migracyjny w wersji przyjętej przez Parlament Europejski narusza zatem prawo UE: jest niezgodny z zasadą ustaloną jednomyślnie przez Radę Europejską – narzuca bowiem obowiązek uczestnictwa w systemie relokacji , a w braku realizacji tego obowiązku nakłada na państwa członkowskie zobowiązania finansowe. Nie ma więc mowy o dobrowolności – uczestnictwo w tym mechanizmie jest przymusowe. Mając to na uwadze, Szanowny Panie Premierze, uprzejmie proszę o wskazanie: Jakie działania podjął Pański rząd, aby zablokować prace nad niezgodnymi z prawem UE aktami prawnymi wchodzącymi w skład paktu migracyjnego lub aby poprawić treść tych aktów prawnych? Jakie dalsze działania zamierza podjąć rząd w tej sprawie? Czy rząd będzie domagał się, aby Rada Unii Europejskiej głosowała w tej sprawie na zasadzie jednomyślności, czy bez protestu zgodzi się na głosowanie większością kwalifikowaną? Czy rząd zaskarży do Trybunału Sprawiedliwości UE któryś z aktów prawnych wchodzących w skład paktu migracyjnego, w tym tryb ich przyjęcia (brak stosowania zasady jednomyślności)? Czy rząd dysponuje opiniami prawnymi lub innymi dokumentami analitycznymi w zakresie naruszenia prawa europejskiego przez akty prawne wchodzące w skład paktu migracyjnego (w tym co do trybu ich przyjęcia)? Z wyrazami szacunku Paweł Jabłoński

Odpowiedź na interpelację w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny Odpowiedź na interpelację nr 2552 w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 14-05-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 2552 Pana Posła Pawła Jabłońskiego w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny , skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, przekazaną [1] Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z Ministrem do spraw Unii Europejskiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje, także w oparciu o stanowisko Pana Adama Szłapki – Ministra do spraw Unii Europejskiej [2] . Prace nad Paktem ws. migracji i azylu były prowadzone w latach 2020-2023 przez rząd Zjednoczonej Prawicy. To w tym czasie było możliwe podjęcie stosownych kroków w ramach procesu negocjacji w Radzie Unii Europejskiej (UE) oraz późniejszych rozmów z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim, zmierzających do zmiany zapisów lub zablokowania przyjęcia Paktu. Wówczas istniała także możliwość dostosowania przyjmowanych przepisów prawa w sposób uwzględniający stanowisko i specyficzną sytuację migracyjną Polski. Obecny rząd konsekwentnie sprzeciwia się wszystkim elementom Paktu w wynegocjowanym kształcie. Prezydencja belgijska zapowiedziała ostateczne przyjęcie Paktu podczas posiedzenia Rady do Spraw Gospodarczych i Finansowych 14 maja 2024 r. Polska podtrzyma swój sprzeciw i opowie się przeciwko wszystkim dziesięciu projektom traktowanym jako pakiet. W ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Pakt migracyjny powinien kłaść nacisk na inne elementy systemu zarządzania migracją niż mechanizm solidarności, a przede wszystkim relokacje. Jego obecny kształt należy ocenić negatywnie, również w związku z tym, że nie odpowiada on na wyzwania związane z instrumentalizacją procesów migracyjnych przez takie państwa jak Białoruś i Rosja. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że przyjmowane przepisy prawa pozwalają na wyłączenie Państwa Członkowskiego z opisywanego mechanizmu ze względu na jego sytuację migracyjną. Ponadto tzw. obowiązkowa solidarność (stanowiąca rozwinięcie art. 80 Traktatu z dnia 25 marca 1957 r. o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej [3] ) nie oznacza obowiązkowej relokacji, ponieważ na każdym etapie może być zamieniona na kontrybucje finansowe lub alternatywne środki solidarności w zależności od potrzeb Państwa Członkowskiego będącego beneficjentem unijnej solidarności. Polska ma więc możliwości, by po potencjalnym wdrożeniu przepisów Paktu nie uczestniczyć w relokacji i będzie z tych możliwości korzystać w taki sposób, aby nie ponosić żadnych nieproporcjonalnych obciążeń. Jednocześnie należy podkreślić, że Rząd RP, w przypadku ostatecznego przyjęcia aktów prawnych wchodzących w skład Paktu, zamierza wykorzystać wszystkie możliwości prawne funkcjonujące w ramach samego Paktu, jak i w ramach ogólnie obowiązujących przepisów prawa, dla jak najkorzystniejszego dla Polski ich wdrożenia, w tym w kontekście uzyskania zwolnienia z uczestnictwa w mechanizmie solidarnościowym. W ocenie Rządu RP obecna sytuacja Polski, na którą składają się zarówno wzmagające się zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji i Białorusi (presja na wschodnią granicę RP, instrumentalizacja migrantów), jak i obciążenia społeczne i finansowe, które wiążą się z goszczeniem na terytorium Polski znacznej grupy uchodźców wojennych z Ukrainy (zarówno w ramach ochrony tymczasowej, jak i innych statusów pobytowych) upoważniają nas do skorzystania z takiego zwolnienia. Obecnie Pakt ws. migracji i azylu nie został formalnie przyjęty, nie ma więc podstaw do jego zaskarżenia. Ponadto uprzejmie informuję, że kontrola legalności aktów prawnych UE, zgodnie z art. 263 TFUE, należy do Trybunału Sprawiedliwości UE [4] . Trybunał jest właściwy m.in. do orzekania w zakresie skarg wniesionych przez Państwo Członkowskie, Parlament Europejski, Radę lub Komisję, podnoszących zarzut braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia Traktatów lub jakiejkolwiek reguły prawnej związanej z ich stosowaniem lub nadużycia władzy. Skargę wnosi się w terminie dwóch miesięcy od daty publikacji aktu prawnego. Każdy z projektów aktów legislacyjnych, składających się na Pakt o migracji i azylu, wskazuje jako podstawę prawną przepisy TFUE, które przewidują zastosowanie zwykłej procedury ustawodawczej. W ramach przedmiotowej procedury do przyjęcia projektu jest konieczne uzyskanie w Radzie większości kwalifikowanej głosów. Problem skorygowania ewentualnego niewłaściwego wskazania przez projektodawcę (Komisję Europejską) podstawy prawnej w ramach TFUE, a co za tym idzie zapewnienia konieczności zastosowania innej procedury, np. procedury zgody, mógł zostać rozwiązany wyłącznie na pierwszym etapie prac nad poszczególnymi projektami w Radzie UE, które były prowadzone w latach 2020-2023. Na obecnym etapie nie ma podstaw prawnych do złożenia propozycji zmiany procedury ustawodawczej. Nadmieniam, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dysponuje opiniami prawnymi stwierdzającymi niezgodność przepisów prawa wchodzących w skład tzw. pakietu migracyjnego z traktatami czy też z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Pismem z 29 kwietnia 2024 r. Pana Karola Grzybowskiego – Podsekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4610.882.2024. [2] Przekazane pismem z 10 maja 2024 r., o sygn. BMUE.4610.16.2024. [3] Dz. U. 2004 Nr 90, poz. 864[2], z późn. zm., dalej – TFUE. [4] Dalej – Trybunał.