Interpelacja w sprawie statusu absolwentów szkół branżowych I stopnia, którzy nie skończyli 18 roku życia

Interpelacja w sprawie statusu absolwentów szkół branżowych I stopnia, którzy nie skończyli 18 roku życia Interpelacja nr 2539 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie statusu absolwentów szkół branżowych I stopnia, którzy nie skończyli 18 roku życia Zgłaszający: Bartosz Romowicz, Rafał Kasprzyk Data wpływu: 11-04-2024 Pani Minister! W trakcie dyżurów poselskich młodzi obywatele zgłaszają problem niedoskonałych przepisów prawa, który negatywnie wpływają na ich sytuację. Osoby młode, które kończą szkołę branżową I stopnia posiadają "w ręku" zawód, który umożliwia im wejście na rynek pracy. Często jednak kończąc ten poziom szkoły osoby te są niepełnoletnie, a przez to na rynku pracy traktowani są jako pracownicy młodociani. Wprawdzie prawo, właśnie przez status pracownika młodocianego, wyznacza zasady tej pracy, jednakże są one zniechęcające dla pracodawców. Przez to młodzi obywatele - absolwenci szkoły branżowej I stopnia są mniej atrakcyjnym pracownikiem na rynku pracy. Jest to niepokojące tym bardziej, że mamy ogromne braki w tej części rynku pracy. Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 Regulaminu Sejmu przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1) Czy Pani Ministra wie o takim problemie? 2) Czy taki problem był wcześniej zgłaszany do ministerstwa? Jeśli tak, to kiedy i przez kogo? 3) Czy ministerstwo ma przygotowane rozwiązania tego problemu? Jeśli tak, to jakie? 4) Czy istnieje możliwość przygotowania rozwiązań prawnych, które dadzą absolwentom szkoły branżowej I stopnia, którzy nie mają ukończonych 18 lat życia, możliwość uzyskania statusu pracownika, a nie jak dotychczas pracownika młodocianego? Z poważaniem Bartosz Romowicz Rafał Kasprzyk

Odpowiedź na interpelację w sprawie statusu absolwentów szkół branżowych I stopnia, którzy nie skończyli 18 roku życia Odpowiedź na interpelację nr 2539 w sprawie statusu absolwentów szkół branżowych I stopnia, którzy nie skończyli 18 roku życia Odpowiadający: minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Warszawa, 24-09-2024 Szanowny Panie Marszałku, do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) wpływały pisma, w których podnoszony był problem tego, czy młodociany, który ukończył branżową szkołę I stopnia jeszcze przed ukończeniem 18 roku życia (siedemnastolatek) i tym samym nabył już kwalifikacje zawodowe, może zostać zatrudniony na podstawie zwykłej umowy o pracę, tak jak pracownik dorosły. Powyższa kwestia była podnoszona w pismach z 2022 r., skierowanych do Ministerstwa m.in. przez Głównego Inspektora Pracy i Związek Rzemiosła Polskiego. Przed udzieleniem odpowiedzi w przedmiotowej sprawie w MRPiPS analizowano kwestię ewentualnej zmiany definicji pracownika młodocianego (art. 190 Kodeksu pracy), polegającej na obniżeniu wieku młodocianego do 17 lat (od 17 - ego roku życia istniałaby wówczas możliwość zatrudnienia na zasadach ogólnych). W tym celu wystąpiono do Ministerstwa Sprawiedliwości z prośbą o zajęcie stanowiska oraz informację, jakie konsekwencje prawne mogłoby wywołać obniżenie wieku młodocianego do lat 17. Po dogłębnej analizie i zasięgnięciu opinii Ministerstwa Sprawiedliwości, w świetle obowiązujących przepisów Kodeksu pracy, Ministerstwo zajęło następujące stanowisko. Na podstawie art. 22 § 2 Kodeksu pracy, pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat, natomiast na warunkach określonych w dziale dziewiątym, dotyczącym zatrudniania młodocianych, pracownikiem może być również osoba, która nie ukończyła 18 lat. W obecnym stanie prawnym pracownikiem młodocianym (tj. osobą pozostającą w stosunku pracy) jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat (art. 190 § 1 Kodeksu pracy). Co do zasady, wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową i przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony w celu przygotowania zawodowego, które może odbywać się przez naukę zawodu albo przyuczenie do wykonywania określonej pracy. Zawody, w których odbywa się nauka zawodu, określają przepisy dotyczące klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. Pracownicy młodociani mogą być także zatrudniani w innym celu niż przygotowanie zawodowe, tj. na podstawie umowy o pracę, ale wyłącznie przy wykonywaniu prac lekkich. Praca ta nie może stwarzać zagrożenia dla życia i zdrowia młodocianego, a także utrudniać mu wypełniania obowiązku nauki. Wykaz takich prac określa pracodawca (w regulaminie lub osobnym akcie) po uzyskaniu zgody lekarza medycyny pracy i zatwierdzeniu go przez właściwego inspektora pracy. Zasady wykonywania przez młodocianych prac lekkich określają przepisy Kodeksu pracy. Zatem w przypadku młodocianych, którzy ukończyli naukę (np. w branżowej szkole I stopnia) i zdali egzamin zawodowy, ale nie mają ukończonych 18 lat, możliwe jest zatrudnienie ich na podstawie umowy o pracę w innym celu niż przygotowanie zawodowe, tj. przy wykonywaniu prac lekkich. W przypadku wprowadzenia do Kodeksu pracy zmian (regulacji) polegających na umożliwieniu zatrudnienia pracowników, którzy zakończyli proces kształcenia nie ukończywszy 18 roku życia w warunkach typowych dla zatrudnienia, tzw. „pracownika dorosłego” miałaby miejsce sytuacja, w której pracownik, który ukończył 17 lat podlegałby zwykłemu reżimowi umowy o pracę, a nie ochronie i ograniczeniom wynikającym ze szczególnych regulacji dotyczących zatrudniania młodocianych. W tym kontekście istotny jest wpływ ewentualnej zmiany definicji pracownika młodocianego obowiązującej na gruncie przepisów prawa pracy na postanowienia Konstytucji RP. Jak słusznie bowiem zauważyło Ministerstwo Sprawiedliwości (z którym przeprowadzone były konsultacje) niektóre elementy opieki państwa nad dzieckiem są uregulowane w sposób ramowy w samej Konstytucji RP. Dotyczy to ochrony dziecka w zatrudnieniu, ochrony zdrowia dziecka oraz prawa dziecka do nauki. Konstytucja RP w art. 65 ust. 3 wskazuje, iż zakazane jest stałe zatrudnianie dzieci do lat 16, a formy i charakter dopuszczalnego zatrudnienia określa ustawa. W ramach prawa do nauki dziecko jest obowiązane do kontynuowania nauki do ukończenia 18. roku życia. Wynika to wprost z art. 70 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji RP, który stanowi, że nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa. Zmiana definicji pracownika młodocianego, polegająca na obniżeniu górnej granicy wieku z 18 do 17 lat mogłaby stanowić naruszenie Konstytucji RP, a konkretnie art. 70 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP. Jak już wyżej wskazano pierwszy z nich, określający prawo do nauki, w ust. 1 zdanie drugie wprowadza obowiązek nauki do ukończenia 18 roku życia. Z kolei art. 72 ust. 1 zapewnia ochronę praw dziecka. Zatrudnienie osoby poniżej 18 roku życia na warunkach odnoszących się do osoby pełnoletniej spowodowałoby, że konstytucyjny obowiązek kontynuowania nauki do 18 roku życia stałby się iluzoryczny, co w konsekwencji przełożyłoby się także na realizację konstytucyjnego prawa dziecka do ochrony. Wynika to chociażby z faktu, że podstawowy czas pracy osoby dorosłej wynosi 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień, przy czym dobowa norma czasu pracy może być przedłużona do 12 godzin (art. 129 § 1 i 2 Kodeksu pracy). Przy tak ustalonym czasie pracy osoba poniżej 18. roku życia praktycznie nie byłaby w stanie realizować obowiązku nauki wynikającego z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie czas pracy pracownika młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę, a w przypadku młodocianego w wieku powyżej 16 lat - 8 godzin na dobę. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy, przy czym chodzi tu tylko o zajęcia teoretyczne. Oznacza to, że pracodawca osoby młodocianej jest obowiązany skrócić czas pracy o liczbę godzin, w czasie których młodociany pracownik uczestniczył w zajęciach teoretycznych (art. 202 § 1 – 3 Kodeksu pracy). Pracodawca jest również obowiązany zwolnić pracownika młodocianego od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się (art. 198 Kodeksu pracy). Co więcej, zgodnie z przepisami, młodocianego, w przeciwieństwie do pracownika dorosłego, nie wolno zatrudniać w porze nocnej oraz w godzinach nadliczbowych (art. 203 § 1 Kodeksu pracy). Uchylenie tego zakazu wobec pracownika, który nie ukończył 18. roku życia zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości w znacznym stopniu utrudniłoby, a w określonych przypadkach wręcz uniemożliwiło, realizację obowiązku nauki, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP. W świetle powyższego (także w opinii Ministerstwa Sprawiedliwości) mając na względzie ochronę, dobro i rozwój nieletnich, ewentualna zmiana definicji pracownika młodocianego, polegająca na obniżeniu górnej granicy wieku młodocianego do lat 17, powinna zostać poprzedzona analizami społecznymi, psychologicznymi oraz dokładną oceną wpływu, np. pracy w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych, na zdrowie osób poniżej 18. roku życia. Podsumowując, przepisy Kodeksu pracy wyodrębniają szczególną kategorię pracowników, w odniesieniu do których wprowadzają odrębne uregulowania dotyczące zasad odbywania przygotowania zawodowego w zakresie zawierania i rozwiązywania umów o pracę, czasu pracy, ochrony zdrowia, obowiązku dokształcania. Kategorię tę stanowią pracownicy młodociani w wieku od 15 do 18 lat. Zmiany przepisów Kodeksu pracy w zakresie wieku pracowników młodocianych musiałyby być zgodne z rozwiązaniami systemowymi. Jednocześnie należy mieć przy tym na uwadze, że problem z wchodzeniem na rynek pracy osób, które po ukończeniu branżowej szkoły I stopnia nie osiągnęły jeszcze 18 lat stanowi skutek reformy szkolnictwa, w ramach której do pierwszej klasy szkoły podstawowej poszły dzieci w wieku lat 6. Po przywróceniu wieku 7 lat jako wieku rozpoczęcia szkoły podstawowej, wiek osób kończących branżową szkołę I stopnia będzie wynosił zasadniczo lat 18, w związku z czym zniknie utrudnienie w dostępie absolwentów do zatrudnienia od razu w wybranym zawodzie. Z wyrazami szacunku Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej