Odpowiedź Sekretarz stanu Marek Gzik
18.04.2024
Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania nauki
Odpowiedź na interpelację nr 2356
w sprawie finansowania nauki
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marek Gzik
Warszawa, 18-04-2024
Szanowny Panie Pośle,
uprzejmie informuję, jak następuje w kwestiach:
zwiększenia nakładów na badania i rozwój do poziomu 3% PKB.
Zgodnie z najnowszą informacją sygnalną Głównego Urzędu Statystycznego z końca 2023 r. wskaźnik intensywności prac B+R, stanowiący udział nakładów wewnętrznych na działalność B+R w PKB, wyniósł w 2022 r. 1,46% i wzrósł o 0,03% rok do roku. Do wiodących pod względem finansowania B+R europejskich krajów, takich jak Niemcy (3,13% PKB), Austria (3,2% PKB) czy Szwecja (3,4% PKB) dzieli nas nadal duży dystans.
Jednym z narzędzi intensyfikujących nakłady na badania i rozwój, tak by w rezultacie wzrosły do poziomu 3% PKB, są środki pochodzące z funduszy europejskich – Krajowego Planu Odbudowy (KPO) i Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG).
Należy zaznaczyć, że osiągnięcie docelowego poziomu nakładów na badania i rozwój w wysokości 3% PKB dotyczy łącznych wydatków, tj. ponoszonych nie tylko z budżetu państwa, ale również przez sektor prywatny. W zakresie wydatków budżetowych należy mieć na względzie, iż projekcje budżetowe na kolejne lata wyznaczane są z uwzględnieniem ograniczeń zawartych w przepisach prawa, obejmujących m.in.: maksymalny limit wydatków budżetu państwa corocznie ustalany na podstawie stabilizującej reguły wydatkowej, która nakłada ograniczenie na sumę większości wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych. W tym kontekście istotne jest również uwzględnienie konieczności pokrycia zobowiązań zaciągniętych w okresie wcześniejszym w ramach działania różnych instrumentów finansowania pozabudżetowego (w tym funduszy), co będzie miało istotne znaczenie dla tempa rozwoju (wzrostu) wydatków w innych obszarach. Dlatego też decyzje w zakresie wyznaczania limitów wydatków budżetowych na realizację poszczególnych zadań w ramach danych obszarów muszą być poprzedzone szczegółową oceną aktualnej sytuacji finansowej i uwarunkowane możliwością wygospodarowania dodatkowych środków.
Obszar nauki i szkolnictwa wyższego traktowany jest priorytetowo, co z jednej strony jest potwierdzone regulacjami ustawowymi zawartymi w art. 383 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej zwanej „ustawą”, z drugiej zaś znajduje odzwierciedlenie w poziomie nakładów budżetowych planowanych corocznie na tę dziedzinę. Należy w tym miejscu wskazać również na niespotykaną od wielu lat skalę podwyżek wynagrodzeń dla nauczycieli akademickich (30%) i innych pracowników uczelni (20%) uwzględnionych w ustawie budżetowej w roku 2024. Podkreślenia wymaga, iż w ustawie budżetowej na rok 2024 wydatki budżetu państwa w omawianej dziedzinie są wyższe o 22% w stosunku do zaplanowanych w 2023 r.
Równocześnie, w ramach zwiększenia nakładów na badania i rozwój, w szczególności podjęto następujące działania:
W ramach Krajowego Planu Odbudowy (KPO) Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest odpowiedzialne za realizację inwestycji A2.4.1. Inwestycje w rozbudowę potencjału badawczego, której celem jest zapewnienie ściślejszej współpracy instytucji B+R+I między sobą oraz z sektorem przedsiębiorstw, a także zwiększenie liczby wysokiej jakości wyników prac B+R o dużym potencjale komercjalizacyjnym.
Konkursy w ramach inwestycji KPO A2.4.1 zostały przeprowadzone w 2 schematach:
Schemat A – dla przedsięwzięć znajdujących się na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej.
Polska Mapa Infrastruktury Badawczej (PMIB), o której mowa w ustawie, skupia infrastruktury o najwyższym potencjale doskonałości naukowej, konsolidujące potencjał badawczy w dziedzinach istotnych dla rozwoju nauki oraz kraju.
Schemat B – dla przedsięwzięć realizowanych przez podmioty działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz.
Sieć Badawcza Łukasiewicz (SBŁ) konsoliduje potencjał 23 instytutów badawczych, których celem jest prowadzenie badań aplikacyjnych i prac rozwojowych istotnych z punktu widzenia polskiej gospodarki i strategii rozwoju państwa.
Alokacja na to działanie to 1 680,34 mld zł (schemat A: 784,16 mln zł, schemat B: 896,18 mln zł).
Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy (dalej: „OPI-PIB”) zorganizował 2 konkursy dot. KPO A2.4.1 (I nabór: od 31.07.2023 r. do 30.11.2023 r., II nabór: od 29.12.2023 r. do 31.01.2024 r.), a łączna wartość złożonych wniosków niemal w całości pokrywa się z alokacją.
W I naborze wpłynęło 8 wniosków w schemacie A na łączną kwotę ok. 540 mln zł i 10 wniosków w schemacie B na łączną kwotę 850 mln zł.
W II naborze wpłynęły 3 wnioski w schemacie A na łączną kwotę ok. 186 mln zł i 6 wniosków w schemacie B na łączną kwotę 94,5 mln zł.
Przewidywany termin ogłoszenia wyników oceny projektów wynosi 100 dni od zakończenia naborów.
Wsparcie KPO przeznaczone jest dla wybranych przedsięwzięć, dotyczących rozwoju infrastruktury badawczej, których miejscem realizacji jest region warszawski stołeczny tj.: m.st. Warszawa wraz z powiatami: grodziskim, legionowskim, mińskim, nowodworskim, otwockim, piaseczyńskim, pruszkowskim, warszawskim zachodnim i wołomińskim. Dla pozostałych regionów przewidziane jest analogiczne działanie w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG.02.04 BINGO: Badawcza Infrastruktura Nowoczesnej Gospodarki).
Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) to program, który jest kontynuacją wcześniejszych programów – POIG (Innowacyjna Gospodarka 2007–2013) i POIR (Inteligentny Rozwój 2014–2020).
Całkowita alokacja na program to ok. 7,9 mld EUR (ok. 37 mld zł):
Priorytet 1 Wsparcie dla przedsiębiorców – ogółem: ok. 4,4 mld EUR;
Priorytet 2 Środowisko sprzyjające innowacjom – ogółem: ok. 2,7 mld EUR (nakłady na B+R w ramach 2 Priorytetu to ok. 1,2 mld EUR (to jest 45% alokacji na Priorytet 2);
Nakłady na B+R w ramach 2 Priorytetu plus nakłady na 1 Priorytet to łącznie 5,5 mld EUR (ok. 70 % alokacji na program).
OPI-PIB jako Instytucja Pośrednicząca, organizuje nabory projektów do Działania 2.4 FENG BINGO (Badawcza Infrastruktura Nowoczesnej Gospodarki) i nadzoruje ich realizację. Wsparcie dotyczy infrastruktury badawczej zarządzanej przez organizacje badawcze, uczelnie i inne instytucje szkolnictwa wyższego i nauki.
Analogicznie do konkursu KPO, w FENG także każdy nabór dzieli się na schemat przeznaczony dla przedsięwzięć z Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej i schemat przeznaczony dla przedsięwzięć o charakterze sieciowym.
Wnioskodawca samodzielny albo lider konsorcjum musi mieć siedzibę w regionie słabiej rozwiniętym lub w regionie w okresie przejściowym, co obejmuje teren całej Polski poza regionem warszawskim stołecznym
Alokacja na to działanie to 520 mln euro.
Aktualne trwa nabór wniosków w konkursach:
dla projektów z PMIB: nabór od 4 marca 2024 r. do 22 lipca 2024 r.;
dla projektów instytucji o charakterze sieciowym: nabór od 11 marca 2024 r. do 29 lipca 2024 r.
Oprócz działania 2.4 FENG adresowanego do środowiska naukowego, działaniem mającym przyczynić się do wzrostu nakładów na B+R jest Działanie 01.01 FENG Ścieżka SMART, skierowane do przedsiębiorców.
W tym działaniu zakres projektu określa wnioskodawca w zależności od własnych potrzeb. Wsparcie może być udzielone na realizację projektów obejmujących prowadzenie prac badawczo-rozwojowych, wdrożenie wyników przeprowadzonych badań, rozbudowę infrastruktury badawczej, transformację cyfrową lub zieloną przedsiębiorstwa oraz internacjonalizację przedsiębiorstwa i podnoszenie kompetencji kadr.
W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw wniosek o dofinansowanie obowiązkowo musi obejmować co najmniej jeden z dwóch rodzajów modułów tj. prowadzenie prac-badawczo rozwojowych (moduł B+R) lub wdrożenie wyników prac badawczo rozwojowych (moduł wdrożenie innowacji). W przypadku dużych przedsiębiorstw wniosek o dofinansowanie musi obligatoryjnie obejmować działania polegające na prowadzeniu prac badawczo-rozwojowych (moduł B+R).
Planowane jest wprowadzenie zmian w ustawie o instytutach badawczych, zgodnie z którymi minister nadzorujący dany instytut będzie mógł przyznać instytutowi dotację podmiotową na dofinansowanie bieżących kosztów działalności, w tym na zatrudnienie i rozwój zawodowy pracowników.
Obecnie trwa proces zmian uwzględniających zwiększenie o 200 mln zł dla Narodowego Centrum Nauki (NCN) dotacji celowej na realizację zadań w 2024 r.
Minister Nauki od dnia 7 marca 2024 r. nadzoruje Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.
W ramach zadań zleconych, w trybie art. 404 ustawy, Minister Nauki przekaże środki w kwocie około 140 mln zł w 2024 r
przeniesienia nacisku z grantowego i konkursowego systemu finansowania uczelni i badań na rzecz wyższego finansowania działalności statutowej. Gwarancja stałego finansowania jednostek naukowych pozwala planować długoletnie, dalekosiężne badania. Granty będą stanowić uzupełnienie finansowania bardziej wymagających projektów badawczych.
Wyznaczenie terminu realizacji założeń projektu związane jest z zakończeniem analizy możliwych rozwiązań. W Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego trwają analizy w zakresie wskazanego projektu.
wzmocnienia pionu administracyjnego w szkołach wyższych, aby odciążyć naukowców z obowiązków biurokratycznych.
W dniu 15 lutego 2024 r. Minister Nauki wydał rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. poz. 235), które podwyższyło ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2024 r. minimalne wynagrodzenie profesora z kwoty 7.210 zł do 9.370 zł, tj. o 30%. W konsekwencji wzrosły również minimalne stawki wynagrodzenia nauczycieli akademickich w pozostałych grupach stanowisk, które są ustalane w relacji do minimalnego wynagrodzenia profesora, w szczególności minimalne wynagrodzenie:
profesora uczelni wzrosło o 1.792,8 zł do kwoty 7.777,1 zł,
adiunkta – o 1.576,8 zł do kwoty 6.840,1 zł,
asystenta, wykładowcy – o 1.080,0 zł do kwoty 4.685,0 zł.
Określone w rozporządzeniu minimalne wynagrodzenie profesora wpływa także na wynagrodzenie pracowników naukowych PAN oraz na szereg innych świadczeń w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, np. na wysokość łącznej miesięcznej kwoty stypendium socjalnego i stypendium rektora jaką może otrzymać student, dodatku funkcyjnego pracownika uczelni publicznej, w tym rektora, stypendium doktoranckiego i in.
Minister Nauki przyznał uczelniom środki finansowe przeznaczone na podwyższenie wynagrodzeń brutto pracowników od 1 stycznia 2024 r. średnio o:
30% w grupie nauczycieli akademickich
20% w grupie pracowników niebędących nauczycielami akademickimi
w odniesieniu do wykonania wynagrodzeń w tych uczelniach w 2022 roku.
Należy wskazać, że faktyczną wysokość wynagrodzeń w uczelniach kształtują samodzielnie władze uczelni, indywidualnie w odniesieniu do każdego pracownika i z uwzględnieniem posiadanych zasobów finansowych.
wprowadzenia wymogu publicznego dostępu do wyników badań finansowanych ze środków publicznych.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego realizuje politykę otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych będących rezultatem badań finansowanych ze środków publicznych, opowiadając się tym samym za koncepcją otwartej nauki oraz doceniając korzyści płynące z otwartego dostępu do rezultatów najnowszych badań naukowych, w poczuciu odpowiedzialności za efektywne wykorzystanie publicznych środków przeznaczanych na badania naukowe i mając na uwadze pożytek wszystkich obywateli. Celem jest między innymi zwiększenie dostępności i wykorzystania publikacji oraz wyników badań naukowych, a co za tym idzie, pełniejsze wykorzystanie potencjału polskiej nauki w interesie całego społeczeństwa. Realizacja tego celu wymaga również działań kluczowych interesariuszy – w tym instytucji finansujących badania, chociażby takich jak: Narodowe Centrum Nauki (NCN), Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), MNiSW, jednostki naukowe i szkoły wyższe – we wszystkich obszarach istotnych dla dystrybucji wiedzy naukowej.
Informacja dotycząca wyników badań finansowanych przez Narodowego Centrum Nauki ze środków publicznych jest na bieżąco publikowana i dostępna na stronie Narodowego Centrum Nauki.
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju z dniem 7 marca 2024 r. podlega nadzorowi Ministra Nauki. Inwestycje związane z obsługą realizacji zadań przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju oraz bieżąca działalność centrum będą finansowane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki.
Zgodnie z art. 378 ust. 2 ustawy, Minister udostępnia w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej informację dotyczącą środków finansowych przyznanych w ramach programu albo przedsięwzięcia obejmującą:
1) nazwy podmiotów, które otrzymały środki finansowe;
2) wysokość przyznanych środków finansowych.
Ponadto, informacje o zakwalifikowaniu projektów do finansowania w ramach programów Ministra są udostępniane na stronie internetowej Ministerstwa, a zatem każdy zainteresowany ma dostęp do informacji o przyznanych środkach finansowych w ramach programów Ministra.
Zgodnie z zapisami umów autorskie prawa majątkowe do utworów powstałych w wyniku realizacji umowy przysługują Wykonawcy. Wykonawca ponosi odpowiedzialność z tytułu ewentualnego naruszenia autorskich praw majątkowych, licencyjnych lub praw zależnych osób trzecich, do którego dojdzie w trakcie lub w wyniku realizacji umowy.
Ponadto, zgodnie z art. 35a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm.), oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie określenia działań informacyjnych podejmowanych przez podmioty realizujące zadania finansowane lub dofinansowane z budżetu państwa lub z państwowych funduszy celowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 953, z późn. zm.), Wykonawca zobowiązany jest do podejmowania działań informacyjnych dotyczących dofinansowania/finansowania projektu, będącego przedmiotem zawartej umowy. Wykonawca zobowiązany jest do podjęcia działań informacyjnych przewidzianych w rozporządzeniu odpowiednich w odniesieniu do przedmiotu zawartej umowy.
Zgodnie z zawartymi umowami, Wykonawcy są zobowiązani do nieodpłatnego przekazania, przed dniem złożenia raportu końcowego, wersji cyfrowej publikacji powstałej w ramach projektu do Repozytorium Cyfrowego Biblioteki Narodowej, celem jej dalszego udostępniania w Cyfrowej Bibliotece Narodowej „POLONA”.
W związku z powyższym umożliwienie publicznego dostępu do wyników badań finansowych ze środków publicznych, co do zasady leży po stronie Wykonawców.
Równocześnie, rozważane jest stworzenie w portalu Ludzie Nauki dodatkowej zakładki, w ramach której można będzie zamieszczać rezultaty wypracowane w ramach zadań zleconych, programów, czy przedsięwzięć Ministra Nauki.
Należy również wskazać, że Minister Nauki prowadzi system informacji o nauce w ramach Zintegrowanego Systemu Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym „POL-on”, zawierający kilkadziesiąt modułów. To narzędzie systemowe ma za zadanie między innymi wspierać polską naukę i szkolnictwo wyższe. W ramach POL-onu funkcjonuje przykładowo ogólnopolskie repozytorium pisemnych prac dyplomowych, w którym przechowuje się powyżej 10 TB danych. Gromadzone są w nim m.in. pisemne prace dyplomowe udostępniane Jednolitemu Systemowi Antyplagiatowemu (JSA). W ramach POL-onu działa również Polska Bibliografia Naukowa, a także baza danych RAD-on, w której gromadzone są publicznie dostępne informacje o instytucjach naukowych, działalności naukowej i artystycznej, pracownikach akademickich oraz postępowaniach w staraniach o awanse naukowe. Szczegółowy wykaz danych, które znajdują się w ww. systemie, określa ustawa i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie danych przetwarzanych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on (Dz. U. z 2022 r. poz. 700 z poźn. zm.).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki
Marek Gzik
Sekretarz Stanu