Interpelacja w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego

Interpelacja w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego Interpelacja nr 2318 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego Zgłaszający: Józefa Szczurek-Żelazko Data wpływu: 25-03-2024 Do mojego Biura Poselskiego zgłoszono się w następującej sprawie: Interesariusz wskazał, iż odbywał zasadniczą służbę wojskową od października 1978 roku do października 1980 roku i Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował go, iż ten okres został uwzględniony do ustalenia wartości kapitału początkowego, jako okres składkowy, natomiast w okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne i wówczas brak jest możliwości uwzględnienia tego okresu do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego. Okres zasadniczej służby wojskowej odbytej przed 1999 r. jest okresem składkowym, mimo że składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby odbywające tę służbę nie były odprowadzane. Okres ten jako okres składkowy wpływa na wysokość kapitału początkowego. Przy jego obliczaniu bierze się bowiem pod uwagę przebyte przed dniem 1 stycznia 1999 roku okresy składkowe i nieskładkowe. Okresy zasadniczej służby wojskowej nie wpływają natomiast na podstawy wymiaru kapitału początkowego. Wynika to z faktu, iż za podstawę wymiaru kapitału początkowego przyjmuje się co do zasady przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W związku z powyższym, mając na uwadze oddanie oraz poświęcenie dla ojczyzny osób pełniących w tamtych czasach zasadniczą służbę wojskową, w odczuciu których aktualnie obowiązujący system prawny traktuje ich rażąco niesprawiedliwie, zwracam się z prośbą o informacje: Czy przedmiotowa sprawa jest znana w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (jeśli tak, to ilu osób dotyczy)? Czy resort zamierza podjąć działania legislacyjne zmieniające ten stan prawny?

Odpowiedź na interpelację w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego Odpowiedź na interpelację nr 2318 w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski Warszawa, 18-06-2025 Szanowny Panie Marszałku, w związku z interpelacją znak: K10INT2318, Pani Posłanki Józefy Szczurek-Żelazko w sprawie zmian legislacyjnych w kwestii uwzględnienia okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego, uprzejmie informuję, co następuje. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, ze zm.) stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz obliczaniu jej wysokości uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe. Okresy składkowe dzielą się na okresy składkowe sensu stricto, czyli okresy, za które została faktycznie opłacona składka na ubezpieczenie społeczne, oraz okresy składkowe, za które faktycznie nie uiszczano składek. Takim okresem składkowym, za który nie były opłacane składki (co do zasady uwzględnianym zarówno przy ustalaniu prawa do emerytury, jak i przy obliczaniu jej wysokości) jest okres służby wojskowej. Przesądza o tym wprost przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jako okres składkowy traktuje się czynną służbę wojskową w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby. Mieści się w tym zakresie również zasadnicza służba wojskowa, którą przez lata odbywało wielu mężczyzn. W przypadku ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. okres zasadniczej służby wojskowej wpływa na wysokość obliczonego świadczenia w opisany poniżej sposób. Przepis art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje trzy kwoty, stanowiące podstawę obliczenia emerytury: kwotę zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497). Należy zauważyć, że przed 1999 r. państwo nie odprowadzało składek na ubezpieczenie emerytalne osób odbywających zasadniczą służbę wojskową. Zmiany w tym zakresie nastąpiły po wejściu w życie reformy emerytalnej, kiedy to składki zaczęły być finansowane z części budżetu państwa, której dysponentem jest Minister Obrony Narodowej. Jak wskazano wyżej, okres zasadniczej służby wojskowej odbytej przed 1999 r. jest okresem składkowym, mimo że składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby odbywające tę służbę de facto nie były odprowadzane. Okres ten, jako okres składkowy, wpływa na wysokość kapitału początkowego. Przy jego obliczaniu bierze się bowiem pod uwagę przebyte przed dniem 1 stycznia 1999 r. okresy składkowe i nieskładkowe, przy czym okresy składkowe wpływają korzystniej na wysokość kapitału niż okresy nieskładkowe. Stanowi o tym art. 53 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym przy obliczaniu wysokości emerytury okresy składkowe uwzględnia się w wymiarze po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok tych okresów, z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Odmiennie, okresy nieskładkowe uwzględnia się licząc po 0,7% podstawy wymiaru świadczenia za każdy rok tych okresów. Okres zasadniczej służby wojskowej nie wpływa natomiast na wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego. Wynika to z faktu, że za podstawę wymiaru kapitału początkowego przyjmuje się – co do zasady – przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W sytuacji, gdy składka ta w okresie zasadniczej służby wojskowej odbywanej przed 1999 r. nie była odprowadzana, przyjmowana do obliczenia kapitału początkowego podstawa wymiaru składki wynosiła 0 zł i nie miała wpływu na jego wysokość. Uzupełniając przedstawione informacje należy dodać, że zgodnie z art. 174 ust. 3 w związku z art. 15 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podstawę wymiaru kapitału początkowego stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z okresu przypadającego przed dniem 1 stycznia 1999 r. Na wniosek ubezpieczonego za podstawę wymiaru kapitału początkowego można również przyjąć przeciętną podstawę wymiaru tych składek w okresie 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu przed dniem 1 stycznia 1999 r. Jednocześnie uwzględniając sytuację osób, które na dzień 1 stycznia 1999 r. mają krótszy niż 10-letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z powodu pełnienia zastępczej lub czynnej służby wojskowej, ustawodawca przewidział rozwiązanie szczególne. Wówczas, zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu, krótszego niż 10 lat. Okres pełnienia zasadniczej służby wojskowej nie wpływa zatem negatywnie na wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego. Należy dodać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt SK 53/13, orzekł, że art. 174 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie, w jakim dla okresu odbywania przez ubezpieczonego obowiązkowej służby wojskowej, przypadającej przed 1 stycznia 1999 r., nie przewiduje przyjmowania za podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne kwoty obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników lub obowiązującej w tym okresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne osób pełniących czynną służbę wojskową w Wojsku Polskim, jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z uwagi na powyższe wyjaśnienia uprzejmie informuję, że obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad zmianą przepisów w tej sprawie. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni Podsekretarz Stanu