Interpelacja w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości

Interpelacja w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości Interpelacja nr 2094 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka, Marek Jakubiak Data wpływu: 16-03-2024 Szanowny Panie Ministrze, w związku z licznymi pytaniami kierowanymi do mnie przez obywateli chciałbym poruszyć kwestię tzw. legitymowania, czyli wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości. Jest to jedno z najczęściej wydawanych przez Policję poleceń, w ramach prawa do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego celem tej czynności jest „ustalenie lub potwierdzenie tożsamości oraz innych danych osoby na podstawie posiadanych przez nią dokumentów, czyli stwierdzenie faktycznej zgodności co do tej osoby i personaliami jej przypisanymi w legalnym dokumencie. Policjant ma zatem prawo legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości, w ocenie funkcjonariusza, niezbędne jest do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości, czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych". Jak podnosił także rzecznik praw obywatelskich, „w orzecznictwie SN utrwalony jest pogląd, według którego, gdy funkcjonariusz żąda w ramach legitymowania podania danych osobowych, kiedy nie ma do tego podstawy prawnej, obywatel może odmówić podania tych danych bez poniesienia konsekwencji prawnych. A w myśl art. 51 ust. 1 Konstytucji RP nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji go dotyczących. Władze publiczne nie mogą zaś pozyskiwać i gromadzić innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (art. 51 ust. 2 Konstytucji RP). W kontekście art. 51 ust. 2 Konstytucji RP oznacza to, że Policja nie może pozyskiwać i gromadzić innych informacji o obywatelach niż te, które są niezbędne dla realizacji celów określonych w art. 14 ustawy o Policji. Nie wystarczy zatem, że istnieje norma kompetencyjna uprawniająca funkcjonariuszy do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, ale musi również zachodzić opisana ustawą przyczyna uzasadniająca wkroczenie w sferę autonomii informacyjnej jednostki. Tylko wówczas jest spełniona strona podmiotowa wykroczenia z art. 65a k.w.” Rzecznik praw obywatelskich podkreślał także, że „w wielu przypadkach sam fakt odmowy poddania się legitymowaniu - niezależnie od tego, czy była przewidziana prawem przyczyna uzasadniająca taką czynność - postrzegany jest jako zachowanie podlegające ukaraniu za niezastosowanie się do polecenia, karane na podstawie art. 65a k.w. bądź art. 65 § 2 k.w. Dochodzi do tego zwłaszcza w trakcie zgromadzeń spontanicznych, które podlegają ochronie na podstawie art. 57 Konstytucji RP. - Należy w związku z tym wskazać, że funkcjonariusze Policji, którzy podejmują decyzję o legitymowaniu uczestników legalnie odbywającego się zgromadzenia, którzy nie popełnili przestępstwa lub wykroczenia, naruszają konstytucyjną wolność zgromadzeń, jak też autonomię informacyjną jednostki (art. 51 ust. 1 i 2 Konstytucji RP)”. W związku z protestami, które odbywają się ostatnio w całej Polsce, proszę o udzielenie następujących odpowiedzi: Jakie jest stanowisko Pana Ministra w zakresie opisanej powyżej sprawy? Proszę o udostępnienie danych odnośnie do liczby przypadków odmowy wykonania polecenia wylegitymowania się przez obywateli w roku 2011, 2014, 2017, 2020, 2023. Proszę o informację, w jaki sposób powinien zachować się obywatel i jakie działania podjąć, w sytuacji gdy wydaje mu się polecenie wylegitymowania bez wystąpienia przesłanek opisanych w ww. orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Odpowiedź na interpelację w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości Odpowiedź na interpelację nr 2094 w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 12-04-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 2094 Państwa Posłów Jarosława Sachajki, Anny Gembickiej i Marka Jakubiaka w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości , uprzejmie przedstawiam, stosownie do stanowiska Komendy Głównej Policji (KGP), następujące informacje. Na wstępie warto podkreślić, że zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji [1] policjanci są uprawnieni do wydawania poleceń określonego zachowania. Przytoczony przepis prawa stanowi, że policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14 [2] ww. regulacji mają prawo wydawania osobom poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych do wykonania czynności określonych w pkt 1-5 lub 9 (do których należy również legitymowanie osób w celu ustalenia ich tożsamości [3] ). Polecenie, o którym mowa powinno być wydawane w sposób czytelny i jednoznaczny. Natomiast osoba, wobec której powyższe polecenie zostało wydane, ma obowiązek zastosować się do niego, a jeżeli tego nie uczyni, naraża się na odpowiedzialność przewidzianą w art. 65a ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń [4] . Odnosząc się szerzej do zagadnienia legitymowania osoby w celu ustalenia jej tożsamości wymaga wyjaśnienia, że warunkiem dokonania ww. czynności jest zaistnienie zarówno podstawy prawnej, jak i faktycznej. Należy podkreślić, że policjant ma prawo, a nawet obowiązek, wylegitymowania osoby, w przypadku gdy ustalenie jej tożsamości jest niezbędne do wykonania czynności służbowych. Legitymowanie nie musi być przy tym związane z popełnieniem czynu zabronionego przez osobę legitymowaną. Policjant ma prawo legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości – w ocenie funkcjonariusza – jest niezbędne do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych. Z przywołanych przepisów prawa wynika zatem, że możliwość legitymowania przez policjanta uczestnika legalnie odbywającego się zgromadzenia nie ogranicza się wyłącznie do przypadku istnienia w odniesieniu do danej osoby, podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia. Przedstawiając powyższe należy dodatkowo podkreślić, że zarówno osobie legitymowanej, jak i podejrzanej o popełnienie wykroczenia z art. 65 § 2 [5] Kodeksu wykroczeń lub art. 65a [6] Kodeksu wykroczeń przysługują środki prawne służące kwestionowaniu sposobu i zasadności działań Policji związanych z legitymowaniem. Stosownie do art. 15 ust. 7 ustawy o Policji na sposób prowadzenia m.in. czynności legitymowania przysługuje zażalenie do właściwego miejscowo prokuratora. Realizacji wskazanego uprawnienia służy § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów [7] , który nakłada na policjanta, po zakończeniu wykonywania czynności legitymowania, obowiązek ustnego poinformowania osoby, wobec której podjęto tę czynność, o prawie złożenia do właściwego miejscowo prokuratora zażalenia na sposób przeprowadzenia czynności. Odnosząc się natomiast do pytania nr 2 interpelacji dotyczącego udostępnienia danych odnośnie do liczby przypadków odmowy wykonania polecenia wylegitymowania się przez obywateli, uprzejmie informuję, stosownie do stanowiska KGP, że zakres i forma gromadzonych przez Policję danych uniemożliwia wygenerowanie informacji, o które wnioskują Państwo Posłowie. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 145. [2] Czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe. [3] Art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji. [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2119. [5] Wprowadzenie w błąd podmiotu uprawnionego co do swojej tożsamości. [6] Niestosowanie się do poleceń funkcjonariusza. [7] Dz. U. poz. 2535.