Interpelacja w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia

Interpelacja w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia Interpelacja nr 2061 do ministra edukacji w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia Zgłaszający: Katarzyna Osos Data wpływu: 14-03-2024 Szanowna Pani Minister! Zrzeszenie Gmin Województwa Lubuskiego przedstawiło mi swoje stanowisko nr 3/2024 z dnia 29.02.2024 r. w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia, przygotowane na skutek obserwacji niepokojącej sytuacji kadrowej w przedszkolach nie tylko na terenie województwa lubuskiego, ale i całej Polski. Braki kadrowe przybierają coraz większe rozmiary, dlatego zdaniem ZGWL należy podjąć szybkie i skuteczne kroki, by umożliwić osobom pragnącym wejść do tego zawodu zdobycie kwalifikacji poprzez studia podyplomowe oraz studia pierwszego i drugiego stopnia, a nie tylko 5-letnie jednolite studia magisterskie. Coraz mniejszą liczbę chętnych do pracy w przedszkolach widać chociażby poprzez brak praktykantów w placówkach w wielu gminach. Należy zaznaczyć, że obecnie obowiązujące wymagania powodują również, że kuratorzy oświaty nie mogą wydać zgody, w myśl art. 10 ust. 9 Karty Nauczyciela, na zatrudnianie w przedszkolu studentów czwartego i piątego roku, którzy są tuż przed wejściem do zawodu, podczas gdy studenci edukacji wczesnoszkolnej mają taką możliwość w szkołach podstawowych. Z obserwacji przedstawicieli ZGWL wynika również, że nauczyciele chętniej wybierają pracę w szkole niż w przedszkolu, bowiem szkoły oferują niższe pensum za podobne wynagrodzenie. Mając na uwadze powyższe uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Jak Pani Minister ustosunkuje się do przedstawionej kwestii? Jakie działania zostaną podjęte w bieżącym roku celem ułatwienia kształcenia/dokształcania się osobom chcącym pracować jako nauczyciel przedszkolny? Jakie działania planowane są w latach kolejnych? Z wyrazami szacunku Posłanka Katarzyna Osos

Odpowiedź na interpelację w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia Odpowiedź na interpelację nr 2061 w sprawie ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela przedszkolnego poprzez modyfikację obowiązujących przepisów kształcenia Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 08-04-2024 Szanowna Pani Posłanko, kwestie sposobu przygotowania nauczycieli do zawodu reguluje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 453). Odpowiednio do określonego ww. rozporządzeniem sposobu przygotowania do zawodu nauczyciela kształtowane są wymagania kwalifikacyjne. W ww. rozporządzeniu w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela sposób przygotowywania nauczycieli nauczania początkowego i wychowania przedszkolnego określono odrębnie w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Przyjęto w nim, że przygotowanie do zawodu nauczyciela przedszkola i nauczyciela wczesnej edukacji jest zawsze prowadzone łącznie w obu zakresach i realizowane wyłącznie w trakcie jednolitych studiów magisterskich na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. Nie przewidziano możliwości kształcenia nauczycieli tej specjalności w formie studiów podyplomowych. Studia podyplomowe służą, co do zasady, czynnym nauczycielom, którzy chcą uzyskać kwalifikacje do nauczania dodatkowego przedmiotu (zajęć), zwłaszcza w sytuacji, kiedy w celu zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć, muszą nauczać kilku przedmiotów. W przypadku nauczycieli nauczania początkowego i wychowania przedszkolnego taka sytuacja nie ma miejsca, bowiem każdy nauczyciel prowadzący grupę przedszkolną lub oddział w klasach I-III jest zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć. W standardzie wskazano, że „ proces kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela przedszkola ma charakter zindywidualizowany. Rozpoczęcie realizacji procesu kształcenia poprzedza diagnoza mocnych i słabych stron studenta jako przyszłego nauczyciela. W procesie kształcenia studenci powinni uzyskiwać wsparcie w planowaniu i realizacji zadań o charakterze samorozwojowym oraz w kształtowaniu postawy refleksyjnego praktyka, w szczególności przez budowanie profesjonalnego osądu w oparciu o analizy indywidualnych przypadków. W procesie kształcenia studentom należy zapewnić indywidualne doradztwo metodyczne wspierające integrowanie wiedzy w zakresie dyscyplin naukowych związanych z edukacją, jednocześnie kształtujące samodzielność i odpowiedzialność studentów za przebieg i efektywność własnego kształcenia“ . Nie ma możliwości zrealizowania ww. celów w toku studiów podyplomowych, a model studiów pierwszego i drugiego stopnia gwarantował pełną realizację celów tylko w przypadku, kiedy student realizował je łącznie. Natomiast jednolite studia magisterskie mogą być realizowane w trybie stacjonarnym lub niestacjonarnym, a zatem jest możliwość dopasowania form nauki do potrzeb i możliwości studentów, tak jak na każdych innych studiach. Jednocześnie można w pełni zrealizować założenia programu studiów i przygotować absolwenta do pracy na stanowisku nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej. Rozporządzenie w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela dotyczy wyłącznie kształcenia przyszłych nauczycieli. Nie zostały natomiast zmienione wymagania kwalifikacyjne wobec nauczycieli już pracujących na stanowisku nauczyciela przedszkola i osób, które nabyły kwalifikacje do pracy na stanowisku nauczyciela przedszkola na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów. Kwestie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, w tym nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i wychowania przedszkolnego uregulowano w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. 2023 poz. 2102) w taki sposób, aby uwzględniać każdy obowiązujący wcześniej sposób przygotowania do zawodu. Dyplom ukończenia jednolitych studiów magisterskich na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna nie jest jedynym dokumentem potwierdzającym posiadanie kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolu. Nie wyeliminowano możliwości podejmowania pracy w przedszkolu przez osoby, które posiadają dyplom ukończenia kolegium nauczycielskiego albo dyplom ukończenia studiów pierwszego i drugiego stopnia lub dyplom ukończenia studiów pierwszego stopnia lub świadectwo ukończenia studiów podyplomowych, wydane zgodnie z przepisami obowiązującymi w momencie prowadzenia tych studiów. W ww. rozporządzeniu wymagania kwalifikacyjne określono według następujących zasad: – nowe wymagania kwalifikacyjne, tj. obowiązek ukończenia jednolitych studiów magisterskich, dotyczą tylko i wyłącznie osób, które rozpoczęły studia po dniu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 453), tj. po 3 sierpnia 2019 r., zwanym dalej „nowym standardem kształcenia“, – wymagania kwalifikacyjne wobec osób przygotowywanych do wykonywania zawodu nauczyciela na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie rozporządzenia w sprawie standardu kształcenia, tj. przed dniem 3 sierpnia 2019 r., określono odpowiednio do prowadzonych wcześniej form kształcenia, w trakcie których nauczyciele uzyskiwali kwalifikacje. Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach i klasach I-III szkół podstawowych określono w § 4 ww. rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. 2023 poz. 2102). Uprawnienia do pracy na tym etapie edukacyjnym posiada osoba, która ukończyła: 1) jednolite studia magisterskie prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna i posiada przygotowanie pedagogiczne lub 2) studia pierwszego stopnia prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna i posiada przygotowanie pedagogiczne, lub 3) studia drugiego stopnia prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna, na podstawie § 39 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (Dz. U. 2021 poz. 661 oraz Dz. U. 2022 poz. 1869), i posiada przygotowanie pedagogiczne, lub 4) studia pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. na: a) kierunku zgodnym (specjalności zgodnej) z prowadzonymi zajęciami i posiada przygotowanie pedagogiczne lub b) kierunku, którego efekty uczenia się w kategoriach wiedzy i umiejętności obejmują treści prowadzonych zajęć określone w podstawie programowej wychowania przedszkolnego lub podstawie programowej kształcenia ogólnego dla tych zajęć na odpowiednim etapie edukacyjnym, i posiada przygotowanie pedagogiczne, lub c) kierunku pedagogika w specjalności przygotowującej do pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym, lub d) kierunku innym (specjalności innej) niż określone w lit. a–c i posiada przygotowanie pedagogiczne oraz ukończyła studia podyplomowe prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. w zakresie prowadzonych zajęć, lub 5) zakład kształcenia nauczycieli w specjalności przygotowującej do pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Ponadto uprzejmie informuję, że jednym z priorytetów polityki oświatowej rządu RP jest odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje i ustawowy obowiązek cyklicznego potwierdzania rozwoju zawodowego, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami, muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie. Minister edukacji jest otwarta na dialog ze środowiskami zainteresowanymi sprawami oświaty. Podczas spotkań z przedstawicielami organizacji pozarządowych, organizacji związkowych zrzeszających nauczycieli, a także z radami pedagogicznymi odwiedzanych szkół, rozmawia o potrzebach nauczycieli. W związku z postulatami o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących m.in. sposobu wynagradzania, awansu zawodowego, czasu pracy, uprawnień nauczycieli – dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji, minister edukacji powoła zespół, który będzie zajmował się zgłaszanymi postulatami. Zespół ten będzie pracował w ramach tematycznych grup roboczych. Odnosząc się do kwestii możliwości zatrudnienia na stanowisku nauczyciela w przedszkolu lub w szkole studentów, uprzejmie wyjaśniam, że w myśl art. 11 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2023 poz. 984 z późn. zm.), dyrektor szkoły nawiązuje z nauczycielem stosunek pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę lub mianowania na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczyciela kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego. Zgodnie z art. 10 ust. 8 ustawy – Karta Nauczyciela nie można nawiązać stosunku pracy z nauczycielem, który nie spełnia warunków, o których mowa w ust. 5 pkt 2-5, a więc m.in. z osobą, która nie posiada kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska, z zastrzeżeniem ust. 9. Z przywołanych przepisów wynika zatem, iż co do zasady nauczycielowi można powierzyć wyłącznie nauczanie takiego przedmiotu lub prowadzenie takich zajęć, do których posiada wymagane kwalifikacje. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 10 ust. 9 ustawy – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia osoby posiadającej wymagane kwalifikacje, można za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny zatrudnić nauczyciela, który nie spełnia warunku wymienionego w ust. 5 pkt 5. Zgodnie z art. 10 ust. 10 ustawy – Karta Nauczyciela do nauczycieli tych nie stosuje się przepisów rozdziału 3a – Awans zawodowy nauczycieli. Dla celów płacowych nauczyciele ci są traktowani jak nauczyciele początkujący. Należy jednak wyjaśnić, że na podstawie art. 10 ust. 9 ustawy – Karta Nauczyciela można zatrudnić wyłącznie nauczyciela, który legitymuje się przygotowaniem pedagogicznym, lecz nie posiada wykształcenia odpowiedniego do prowadzenia danych zajęć, pod warunkiem, że zachodzą ustawowe przesłanki do zatrudnienia takiej osoby, a organ sprawujący nadzór pedagogiczny wyrazi na to zgodę. Przepis ten ma zastosowanie zarówno w przypadku zatrudnienia nauczyciela, który jest już zatrudniony w danej jednostce zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, lecz ma realizować również zajęcia, do których nie posiada wymaganych kwalifikacji, nauczyciela zatrudnionego w innej jednostce, jak i nauczyciela niepozostającego obecnie w zatrudnieniu w szkole. Dotyczy on jednak przypadków zatrudnienia osoby legitymującej się przygotowaniem pedagogicznym, lecz nieposiadającej wykształcenia odpowiedniego do prowadzenia danych zajęć. Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że powołane przepisy mają zastosowanie zarówno w przypadku zatrudniania nauczycieli szkół, jak i przedszkoli. Zatem zarówno w przedszkolu, jak i w szkole nie jest możliwe zatrudnienie, na podstawie art. 10 ust. 9 ustawy – Karta Nauczyciela, studentów czwartego czy piątego roku studiów, którzy nie posiadają przygotowania pedagogicznego. Kwestię zatrudniania do prowadzenia zajęć osób nieposiadających przygotowania pedagogicznego reguluje art. 15 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2023 poz. 900 z późn. zm.). W myśl art. 15 ust. 1 tej ustawy w uzasadnionych przypadkach w przedszkolu publicznym może być, za zgodą kuratora oświaty, zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania, posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora przedszkola za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. Przepisy ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio. Tak więc na podstawie powołanego przepisu można zatrudnić w przedszkolu osobę niebędącą nauczycielem wyłącznie do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu