Interpelacja w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze

Interpelacja w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze Interpelacja nr 1862 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze Zgłaszający: Barbara Bartuś Data wpływu: 01-03-2024 Podczas dyżuru poselskiego zgłosili się do mnie mężczyźni, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania emerytury pomostowej, twierdząc że: - po dniu 31 grudnia 2008 roku mężczyzna nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, - na dzień 1 stycznia 2009 roku mężczyzna nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, wynoszącego co najmniej 15 lat. Analizując dokumenty, to np. jeden z pracowników przedstawił do organu rentowego razem z wnioskiem o emeryturę pomostową „Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach” wystawione 31 marca 2021 roku przez FAMUR SA Systemy Ścianowe GLINIK Oddział w Gorlicach, który na podstawie art. 231 Kodeksu pracy przejął pracowników ZMG „Glinik” sp. z o.o. Mężczyzna był zatrudniony w od dnia 17 grudnia 1979 r. do dnia 31 marca 2021 r. W tym okresie od dnia 17.12.1979 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowodorowym w części tego okresu na stanowisku monter konstrukcji stalowych, a w części jako monter - spawacz. Stanowiska te były ujęte w wykazie stanowisk do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki. Według wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 ministra górnictwa i energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r., praca ta była uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach. Zmiana wykazu prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wprowadzona ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nie powinna skutkować stosowaniem nowych przepisów do wcześniejszych klasyfikacji. Ustawa ta wprowadziła też obowiązek dla pracodawcy opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych od osób wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Niestety często zdarza się, iż po dniu 31 grudnia 2008 roku pracodawcy nie odprowadzali składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W oczywisty sposób rodziło to konsekwencje w postaci odmowy przez ZUS przyznawania emerytur pomostowych. W tym jednak przypadku w obronie pokrzywdzonych pracowników stanęły polskie sądy. Orzecznictwo stanęło na stanowisku, iż „niewywiązanie się pracodawcy z obowiązków określonych przepisami ustawy o emeryturach pomostowych nie może wpływać negatywnie na sytuację ubezpieczonego i z całą pewnością nie może on ponosić z tego tytułu ujemnych konsekwencji, jak również nie może wpływać na ocenę charakteru wykonywanej przez skarżącego pracy w spornym okresie” (wyrok SA w Białymstoku z dnia 8.03.2018, III AUa788/17). W 2022, 2023 oraz 2024 roku weszły w życie zmiany w przepisach dotyczących emerytur pomostowych, które miały mieć korzystny wpływ na prawa pracowników. Niestety do zakwalifikowania prac wykonywanych przed wejściem w życie ustawy z 2008 roku o emeryturach pomostowych jako „pracy w szczególnych warunkach” wg organów rentowych mają zastosowanie wykazy z załączników tej ustawy z roku 2008. Lista stanowisk, które są wpisane do załączników ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jest „skromniejsza” niż ta, która obowiązywała do końca roku 2008. Jednakże warunki pracy z każdym rokiem na różnych stanowiskach się poprawiają, więc też stanowiska, które w latach wcześniejszych były w wykazie, to obecnie mogą nie być już tak uciążliwe. Jednak w latach osiemdziesiątych były w wykazie i praca była wykonywana w tamtych warunkach. Ustawa nie może działać wstecz. Stosując przepisy art. 49 ustawy, które stanowią iż prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która: 1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3; 2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1–4 lub art. 5–12; 3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. W moim przekonaniu określenie „w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3” powinno być interpretowane na korzyść osób ubiegających się o świadczenie emerytalne i wykazy z załączników do ustawy powinny obowiązywać po wejściu w życie ustawy, a do stanowisk pracy wykonywanej do końca roku 2008 powinny mieć zastosowanie przepisy na zasadzie praw nabytych. Biorąc powyższe pod uwagę, zwracam się do Pani Minister z pytaniami: Czy pracownicy, którzy wykonywali pracę „w szczególnych warunkach” przed rokiem 2009 mogą liczyć, iż ministerstwo wyda stosowną, korzystną dla pracowników, interpretację przepisów art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych? Czy ewentualnie ministerstwo rozważy możliwość kolejnej nowelizacji ustawy o emeryturach pomostowych, aby pracownicy którzy do roku 2008 wykonywali pracę w szczególnych warunkach na stanowisku pracy ujętym w załączniku do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. mogli otrzymać emeryturę pomostową?

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze Odpowiedź na interpelację nr 1862 w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski Warszawa, 28-03-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację, znak: K10INT1862 pani posłanki Barbary Bartuś w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. Emerytura pomostowa została przewidziana dla osób wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określone w art. 3 ust. 1-3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych [1] i jej załącznikach nr 1 i 2. Prace w szczególnych warunkach, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, to prace związane z czynnikami ryzyka (wymienionymi w ust. 2 art. 3 tejże ustawy), które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej, stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku (wykaz prac w szczególnych warunkach określa zał. nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych). Prace o szczególnym charakterze zaś, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (wykaz prac o szczególnym charakterze określa zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych). Wyraźnie trzeba jednak podkreślić, że ustawa o emeryturach pomostowych nie dotyczy problematyki pracy w warunkach oddziaływania: szkodliwych czynników środowiska pracy, takich jak substancje chemiczne, hałas, wibracje itp., które są regulowane w przepisach prawa pracy, czynników niebezpiecznych, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia. Zgodnie z Kodeksem pracy (art. 15 i 207 § 2), na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, tzn. takich, w których poziom ryzyka zdrowotnego odpowiada co najmniej wymaganiom prawnym, czyli jest dopuszczalny, w tym nie są przekroczone wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych. Należy jednakże zwrócić uwagę, że ustawodawca, mając na względzie ochronę interesów osób ubezpieczonych, które wykonywały przed dniem 1 stycznia 2009 r. pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [2] (a więc również rodzaje prac, które zostały wymienione w interpelacji), w ustawie o emeryturach pomostowych wprowadził instytucję rekompensat. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata, to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Przepis art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych doprecyzowuje, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat (okres ten musi w całości przypadać przed dniem 1 stycznia 2009 r.). Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych. Rekompensata, obliczana według wzoru określonego w art. 22 ustawy o emeryturach pomostowych, przyznawana jest na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej (art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych). Przyznanie rekompensaty jest możliwe tylko wówczas, gdy do wniosku o emeryturę ubezpieczony dołączy odpowiednią dokumentację, potwierdzającą fakt wykonywania przez okres co najmniej 15 lat przed dniem 1 stycznia 2009 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej. Przechodząc z kolei do przytoczonej w interpelacji regulacji art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych pragnę wskazać, że jest ona prawidłowa i jasna. Jej celem bowiem była ochrona interesów tych ubezpieczonych, którzy wykonywali rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymienionych w zał. nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych jeszcze przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 2009 r. Przy ubieganiu się o ustalenie prawa do emerytury pomostowej na podstawie ww. art. 49, do potwierdzania szczególnego stażu pracy, powinny być wykorzystywane postanowienia art. 51 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym płatnik składek jest zobowiązany do wystawiania zaświadczeń o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, za okresy przypadające przed dniem 1 stycznia 2009 r. Należy ponadto podkreślić, że prawidłowość działania organów rentowych w postępowaniu o ustalenie prawa do emerytury pomostowej, w tym na podstawie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, może zostać skontrolowana w sądowym postepowaniu odwoławczym. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 164, z późn. zm. [2] W zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm.)