Treść interpelacji
Interpelacja w sprawie niewykonania wydatków na obronność w latach 2024-2025 oraz rzeczywistego charakteru zamówień ogłaszanych jako sukces programu SAFE
Interpelacja nr 17694
do ministra obrony narodowej
w sprawie niewykonania wydatków na obronność w latach 2024-2025 oraz rzeczywistego charakteru zamówień ogłaszanych jako sukces programu SAFE
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 11-06-2026
Szanowny Panie Ministrze,
działając na podstawie art. 115 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP, składam interpelację w sprawie niewykonania planowanych wydatków obronnych w latach 2024–2025, realności wykonania planu wydatków obronnych w 2026 r. oraz rzeczywistego charakteru zamówień ogłaszanych jako sukces programu SAFE.
Sprawa ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa. W debacie publicznej rząd przedstawia rekordowe kwoty przeznaczane na obronność oraz rekordowe wartości podpisanych kontraktów. Jednak rzeczywiste bezpieczeństwo Polski nie zależy od kwot przedstawianych w prezentacjach, komunikatach i na konferencjach prasowych, lecz od faktycznie wydanych środków, terminowo dostarczonego sprzętu, realnych zdolności Sił Zbrojnych RP oraz zdolności polskiego przemysłu do wykonania zakontraktowanych zamówień.
Według dostępnych danych w 2024 r. planowane nakłady obronne wynosiły ok. 158,8 mld zł, natomiast wykonanie wyniosło ok. 137,5 mld zł. Oznacza to niewykonanie planu w wysokości ok. 21,3 mld zł. W 2025 r. problem ten powtórzył się w przypadku Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Z danych BGK wynika, że wydatki FWSZ wyniosły 57,823 mld zł, czyli 79,1% planu po zmianie. Oznacza to niewykonanie samego FWSZ o ok. 15,3 mld zł. W praktyce w latach 2024–2025 nie wydano ok 37 miliardów złotych zaplanowanych na obronność.
W tym kontekście szczególne wątpliwości budzi sposób przedstawiania programu SAFE. Rząd ogłasza pozyskanie ok. 43,7 mld euro, czyli blisko 190 mld zł, w formule pożyczkowej oraz podpisanie umów o wartości ok. 120 mld zł. Jednocześnie nie wyjaśniono opinii publicznej, jaka część tych umów stanowi rzeczywiście nowe zamówienia i nowe zdolności, a jaka część jest jedynie przeksięgowaniem, refinansowaniem, kontynuacją lub przyspieszeniem programów, które były już wcześniej zamówione albo zapowiedziane.
Pojawia się zasadnicze pytanie, czy mamy do czynienia z realnym przełomem modernizacyjnym, czy z pozorowanym sukcesem księgowym: najpierw w latach 2024–2025 nie wykonano planu wydatków obronnych, a następnie przedstawiono jako nowy sukces finansowanie pożyczką SAFE programów, które w znacznej części funkcjonowały już wcześniej.
Przykłady wymagają jednoznacznego wyjaśnienia.
Po pierwsze, program Borsuk. W marcu 2025 r. zawarto umowę na 111 bojowych wozów piechoty Borsuk o wartości ok. 6,57 mld zł brutto, z dostawami planowanymi na lata 2025–2029 . Następnie w ramach SAFE ogłoszono zamówienie na 146 Borsuków. Konieczne jest wyjaśnienie, czy są to w pełni dodatkowe wozy ponad wcześniejszą umowę, czy też część wcześniejszego programu została objęta nowym finansowaniem.
Po drugie, program Krab/Regina. W grudniu 2024 r. podpisano umowę na kolejne dywizjonowe moduły ogniowe Regina, obejmujące 96 haubic Krab, o wartości ok. 9 mld zł. W pakiecie SAFE ponownie ogłoszono zakup 96 haubic Krab i kolejnych modułów Regina. Należy wyjaśnić, czy są to dwa w pełni odrębne zamówienia, czy też część wcześniej zakontraktowanych zdolności została przedstawiona ponownie jako sukces SAFE.
Po trzecie, amunicja 155 mm. Wcześniej informowano o realizacji kontraktu na ok. 280 tys. sztuk amunicji 155 mm dla Sił Zbrojnych RP. Następnie w ramach SAFE wskazano kolejne wielkie zamówienia amunicyjne, w tym kilkaset tysięcy sztuk amunicji 155 mm. Należy wyjaśnić, czy chodzi o dodatkowe wolumeny ponad wcześniejszą umowę, czy o zmianę finansowania wcześniej planowanych dostaw.
Po czwarte, sprzęt towarzyszący do Homar-K i K9. W latach 2024–2025 ogłaszano i podpisywano umowy dotyczące systemów Homar-K, haubic K9 oraz sprzętu towarzyszącego. W SAFE ponownie znalazły się wielomiliardowe pozycje dotyczące sprzętu towarzyszącego do Homar-K i K9. Należy wyjaśnić, czy są to nowe zdolności, czy konieczne uzupełnienie już wcześniej zakupionych systemów, które powinno być przewidziane w pierwotnym modelu finansowania.
Po piąte, systemy bezzałogowe FlyEye, Warmate i Gladius. Te programy były rozwijane i kontraktowane przed SAFE , a następnie przedstawiono je jako część wielkiego pakietu SAFE. Należy wyjaśnić, które zamówienia są kontynuacją wcześniejszych programów, a które stanowią realnie nowe zwiększenie zdolności Wojska Polskiego.
Wątpliwości budzi również konstrukcja finansowa SAFE. Polska zaciąga zobowiązanie w euro, na wiele lat, przy nieznanym ostatecznym koszcie kolejnych transz finansowania i przy ryzyku kursowym złotego wobec euro. W praktyce może to przypominać publiczną „pożyczkę frankową” – dziś rząd ogłasza tani pieniądz, ale przyszłe koszty będą zależały od warunków finansowania, kursu walutowego i długoterminowej obsługi długu. Tymczasem w debacie publicznej istnieją alternatywne koncepcje finansowania bezpieczeństwa państwa, w tym narodowe obligacje obronne, rozwiązania proponowane przez prezydenta RP oraz dyskusja o urealnieniu wartości posiadanych zasobów złota w Narodowym Banku Polskim.
Szczególne znaczenie ma ryzyko wykonawcze. Polskie zakłady zbrojeniowe są już obciążone wcześniejszymi kontraktami. W wielu programach występowały opóźnienia, aneksowanie terminów oraz problemy z poddostawcami, komponentami, mocami produkcyjnymi, testami i certyfikacją. Jeżeli warunkiem finansowania jest dostarczenie sprzętu w określonym terminie, to należy wyjaśnić, co stanie się w przypadku opóźnienia wykonawcy. Czy konsekwencje poniesie zakład, MON, budżet państwa, Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, czy ostatecznie podatnicy? Czy Komisja Europejska będzie mogła żądać zwrotu środków, cofnięcia finansowania albo zastąpienia pożyczki SAFE finansowaniem krajowym?
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jaka była dokładna kwota planowanych oraz faktycznie wykonanych wydatków obronnych w 2024 r. i 2025 r., z podziałem na budżet państwa, Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych oraz inne źródła finansowania?
2. Które umowy ogłoszone w ramach SAFE są całkowicie nowymi zamówieniami, a które stanowią kontynuację, rozszerzenie, refinansowanie, przeksięgowanie lub przyspieszenie programów wcześniej zamówionych albo zapowiedzianych?
3. Proszę o przedstawienie tabeli obejmującej wszystkie zamówienia realizowane w ramach instrumentu SAFE, które dotyczą sprzętu wcześniej zakontraktowanego lub którego pozyskanie było zapowiadane w latach 2023–2026, w szczególności takich jak: Borsuk, Krab/Regina, Rak, Homar-K, K9, amunicja 155 mm, FlyEye, Warmate, Gladius, wozy dowodzenia, sprzęt towarzyszący i systemy łączności.
4. W przypadku Borsuka – czy zamówienie 146 wozów w ramach SAFE jest w pełni dodatkowe wobec umowy z marca 2025 r. na 111 wozów, czy też obejmuje finansowanie albo zmianę harmonogramu wcześniej zakontraktowanych dostaw?
5. W przypadku Krabów i modułów Regina – czy pakiet SAFE obejmujący 96 haubic Krab jest w pełni dodatkowy wobec umowy z grudnia 2024 r. na 96 haubic Krab i moduły Regina, czy też nastąpiło przeniesienie lub zmiana finansowania wcześniejszego zamówienia?
6. W przypadku amunicji 155 mm – czy zamówienia w ramach SAFE są w pełni dodatkowe wobec wcześniejszego kontraktu na ok. 280 tys. sztuk amunicji, czy też obejmują finansowanie części wcześniej planowanych lub zakontraktowanych dostaw?
7. Jaka część wartości SAFE zwiększa realnie łączne zakupy modernizacyjne ponad wcześniejsze plany, a jaka część zastępuje finansowanie z budżetu państwa lub Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych?
8. Jaki będzie rzeczywisty koszt pożyczki SAFE dla Polski, z uwzględnieniem oprocentowania, kosztów emisji długu przez Unię Europejską, harmonogramu transz, ryzyka kursowego euro/złoty oraz kosztów obsługi długu w całym okresie spłaty?
9. Czy rząd porównał koszt i ryzyko SAFE z alternatywnymi formami finansowania obronności, takimi jak narodowe obligacje obronne, finansowanie krajowe, rozwiązania proponowane przez prezydenta RP lub urealnienie wartości posiadanych zasobów złota w NBP? Proszę o przedstawienie wniosków z takiej analizy.
10. Jakie będą konsekwencje prawne, finansowe i budżetowe w przypadku, gdy polski zakład lub konsorcjum nie wywiąże się z zamówienia SAFE w wymaganym terminie albo nie dostarczy sprzętu zgodnego z warunkami programu?
11. Czy Komisja Europejska będzie mogła żądać zwrotu środków, odmówić refundacji, zablokować kolejne transze albo zakwestionować finansowanie danego zamówienia, jeżeli sprzęt nie zostanie dostarczony w terminie, będzie niezgodny z warunkami SAFE lub nie spełni wymogów udziału przemysłu europejskiego?
12. Czy umowy SAFE zawierają kary umowne, zabezpieczenia, gwarancje bankowe, gwarancje należytego wykonania, mechanizmy zwrotu zaliczek oraz odpowiedzialność wykonawców za opóźnienia? Proszę o podanie zasad bez ujawniania informacji niejawnych.
13. Czy MON opublikuje pełną listę umów SAFE wraz z wartością, wykonawcą, terminem dostawy, źródłem finansowania, informacją, czy jest to nowe zamówienie czy kontynuacja wcześniejszego programu, oraz harmonogramem rzeczywistych dostaw do jednostek Wojska Polskiego?
Wnoszę o udzielenie odpowiedzi w formie tabelarycznej wszędzie tam, gdzie pytania dotyczą kwot, programów, harmonogramów, wykonawców, źródeł finansowania i terminów dostaw.
Podkreślam, że celem interpelacji nie jest kwestionowanie potrzeby wzmacniania Wojska Polskiego. Przeciwnie – właśnie dlatego, że bezpieczeństwo państwa jest sprawą najwyższej wagi, konieczne jest odróżnienie realnej modernizacji armii od propagandy sukcesu. Obywatele mają prawo wiedzieć, czy SAFE oznacza nowe zdolności obronne, czy jedynie nowe zadłużenie na programy już wcześniej podpisane lub zaplanowane.
Z poważaniem