Interpelacja w sprawie projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji

Interpelacja w sprawie projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji Interpelacja nr 17683 do ministra sprawiedliwości w sprawie projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji Zgłaszający: Iwona Hartwich Data wpływu: 10-06-2026 Szanowny Panie Ministrze, z moim biurem kontaktują się rodzice oraz opiekunowie osób z niepełnosprawnościami w sprawie projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (UD 80), który ma zastąpić ubezwłasnowolnienie, które bezterminowo i całkowicie pozbawia człowieka możliwości decydowania w swoich sprawach. Według publicznie prezentowanych założeń reforma ma służyć dostosowaniu polskiego prawa do konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, odejściu od modelu zastępczego podejmowania decyzji oraz wprowadzeniu nowych narzędzi, takich jak asystent prawny, kurator wspierający czy kurator reprezentujący. Rodzice oraz opiekunowie osób z niepełnosprawnościami, w szczególności osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym i głębokim, wyrażają poważne obawy o bezpieczeństwo swoich bliskich po wdrożeniu nowych rozwiązań, gdyż osoby te nie mają świadomości zagrożeń zdrowotnych, prawnych czy finansowych. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Konwencja o prawach osób z niepełnosprawnościami wymaga, żeby wsparcie w podejmowaniu decyzji było realnie dostępne, szczególnie w instytucjach publicznych (szpitale, DPS, OPS, sądy). Jakie konkretne obowiązki projekt UD80 nakłada na takie placówki w zakresie zapewnienia wsparcia w podejmowaniu decyzji na miejscu – na wzór obowiązku zapewnienia tłumacza języka migowego – a w jakim zakresie pozostawia ten ciężar wyłącznie na barkach rodzin i osób z niepełnosprawnościami? W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić, aby sądy w postępowaniach o ustanowienie kuratora reprezentującego rzetelnie badały faktyczną zdolność do podejmowania decyzji (w tym przy udziale rodziny, specjalistów i komunikacji alternatywnej), a nie opierały się na skrótowym wrażeniu z kilku minut rozprawy? Jakie wytyczne lub szkolenia przewidziano dla sądów, żeby ograniczyć stosowanie „kuratora do wszelkich spraw” jako odpowiednika dawnego ubezwłasnowolnienia całkowitego i promować stosowanie asysty prawnej oraz kuratora wspierającego tam, gdzie jest to wystarczające? Czy ministerstwo planuje wprowadzenie ustawowego priorytetu rodziny jako kandydata na kuratora (przy braku przeciwwskazań), tak aby w praktyce nie dochodziło do sytuacji, w których osoba obca zostaje wynagradzanym kuratorem reprezentującym z renty lub majątku, podczas gdy rodzina faktycznie ponosi całość ciężaru opieki? Jakie minimalne standardy kwalifikacji i przygotowania przewidziano dla kuratorów oraz asystentów prawnych, szczególnie tych pracujących z osobami z niepełnosprawnością intelektualną, w tym niemówiącymi i korzystającymi z komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC)? Czy projekt przewiduje obowiązkowe ubezpieczenie OC oraz jasną, realną odpowiedzialność majątkową i karną kuratorów oraz asystentów prawnych za szkody wyrządzone osobie wspieranej, a także szybki tryb ich odwołania na wniosek rodziny lub samej osoby? Jak ministerstwo zamierza zapobiec sytuacjom, w których wynagrodzenie kuratora lub asystenta jest w praktyce finansowane z renty lub świadczeń osoby wspieranej, podczas gdy rodzina nadal wykonuje całość lub większość pracy opiekuńczej – i czy przewidziano minimalny dochód osoby wspieranej, który nie może być pomniejszany o koszty kurateli? Jak w praktyce ma wyglądać przegląd sytuacji co 5 lub 10 lat – czy ministerstwo przewiduje uproszczone procedury dla rodzin, które od lat bez nadużyć sprawują opiekę, tak aby okresowa kontrola nie zamieniała się w cykliczne, obciążające „udowadnianie”, że nadal dbają o swoje dorosłe dziecko? Jakie działania informacyjne i edukacyjne są planowane wobec rodzin oraz samych osób z niepełnosprawnościami, aby potrafiły świadomie korzystać z asysty prawnej i kuratora wspierającego, zamiast automatycznie kierować się w stronę kuratora reprezentującego „do wszystkiego”? Czy ministerstwo planuje stworzenie jawnego, państwowego rejestru asystentów prawnych z wymogami kwalifikacyjnymi i weryfikacją (na wzór rejestrów zawodów zaufania publicznego), czy też cały ciężar wyszukiwania, weryfikowania i „sprawdzania” asystentów pozostawia się rodzinom i osobom z niepełnosprawnościami? Jak Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza zagwarantować, że sądy przy stosowaniu art. 16 Kodeksu cywilnego (kurator reprezentujący) będą rzeczywiście ograniczać zakres zastępstwa tylko do niezbędnych spraw, zamiast ustanawiać kuratora „do wszelkich spraw”, co w praktyce prowadzi do segmentowego odebrania zdolności do czynności prawnych i odtwarza dawny model ubezwłasnowolnienia całkowitego pod nową nazwą? Jakie zabezpieczenia przewidziano w Kodeksie postępowania cywilnego, aby przepis o braku zdolności procesowej osoby pełnoletniej w zakresie objętym kuratelą reprezentującą nie prowadził do sytuacji, w których osoba z niepełnosprawnością nie ma żadnej realnej możliwości samodzielnego zaskarżenia decyzji sądu czy działania kuratora, nawet gdy działania te naruszają jej prawa? Czy ministerstwo przygotowało wytyczne dla sądów, jak stosować nowe przepisy o zdolności (Kodeks cywilny i Kodeks postępowania cywilnego) w duchu Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami, tak aby nie zastąpić dotychczasowego binarnego ubezwłasnowolnienia innym, równie automatycznym rozwiązaniem, lecz faktycznie korzystać z „suwaka” – od asysty prawnej, przez kuratora wspierającego, po kuratora reprezentującego – z jak największym poszanowaniem wolności osoby? Z poważaniem Iwona Hartwich Posłanka na Sejm RP