Interpelacja w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne

Interpelacja w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne Interpelacja nr 17407 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne Zgłaszający: Rafał Romanowski Data wpływu: 26-05-2026 Szanowny Panie Ministrze, w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej zwracam się z pytaniami dotyczącymi praktycznej wykonalności obowiązków nałożonych na jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy, a także funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych jako podstawowego komponentu lokalnego systemu bezpieczeństwa. Do mojego biura poselskiego, jako posła reprezentującego okręg płocko-ciechanowski, wpływają liczne sygnały od samorządów gminnych oraz środowisk strażackich wskazujące na poważne ryzyko niewydolności systemu ochrony ludności w sytuacji kryzysowej lub wojennej. Samorządowcy podnoszą, że ustawodawca nałożył na gminy i powiaty bardzo szeroki katalog obowiązków związanych m.in. z: - organizacją ochrony ludności, - planowaniem ewakuacji, - utrzymywaniem systemów alarmowania, - organizacją miejsc schronienia, - zabezpieczeniem logistycznym ludności, - prowadzeniem działań ratowniczych i kryzysowych. Jednocześnie znaczna część praktycznej realizacji tych zadań ma opierać się na potencjale ochotniczych straży pożarnych oraz strażaków ochotników, którzy są dziś filarem bezpieczeństwa lokalnego, szczególnie na terenach wiejskich i miejsko-wiejskich. W ocenie samorządów występuje jednak zasadnicza sprzeczność systemowa pomiędzy obowiązkami wynikającymi z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej a zasadami powszechnej mobilizacji oraz możliwościami powoływania strażaków OSP do służby wojskowej. Należy bowiem zauważyć, że strażacy ochotnicy posiadający specjalistyczne kwalifikacje ratownicze, logistyczne, techniczne czy medyczne stanowią jednocześnie grupę szczególnie wartościową z punktu widzenia systemu mobilizacyjnego państwa. W przypadku mobilizacji lub konfliktu zbrojnego osoby te mogą zostać powołane do Sił Zbrojnych RP, co w praktyce może doprowadzić do pozbawienia gmin podstawowych kadr niezbędnych do wykonywania ustawowych obowiązków w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej. Powstaje zatem uzasadnione pytanie, czy państwo nie tworzy obecnie systemu wewnętrznie sprzecznego - nakładając na samorządy odpowiedzialność za realizację zadań ochrony ludności, jednocześnie nie zapewniając mechanizmów gwarantujących dostępność podstawowych zasobów kadrowych koniecznych do realizacji tych zadań. W opinii wielu samorządowców konieczne jest rozważenie zmian legislacyjnych dotyczących tzw. reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej lub ograniczenia możliwości ich mobilizacyjnego powoływania w sytuacjach, w których są oni niezbędni do zapewnienia ciągłości działania systemu ochrony ludności na poziomie lokalnym. Jednocześnie środowiska strażackie wskazują na potrzebę długofalowego budowania przyszłych kadr obrony cywilnej i bezpieczeństwa lokalnego poprzez rozwój młodzieżowych drużyn pożarniczych. W wielu gminach młodzieżowe drużyny pożarnicze nie tylko pełnią dziś funkcję wychowawczą i społeczną, ale stają się również naturalnym zapleczem przyszłych ratowników, strażaków oraz osób zdolnych do realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i odporności państwa. W tym kontekście samorządowcy postulują uruchomienie ogólnopolskiego programu wspierającego budowę gminnych torów przeszkód, infrastruktury szkoleniowej oraz zaplecza treningowego dla młodzieżowych drużyn pożarniczych, co mogłoby stanowić element systemowego przygotowania przyszłych kadr bezpieczeństwa państwa i obrony cywilnej. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadzi analizy dotyczące wpływu powszechnej mobilizacji na zdolność realizacji przez gminy zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej? 2. Czy resort dostrzega ryzyko odpływu strażaków OSP do Sił Zbrojnych RP w sytuacji mobilizacji i osłabienia tym samym lokalnych struktur ochrony ludności? 3. Czy planowane są zmiany legislacyjne dotyczące tzw. reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej lub objęcia części strażaków OSP szczególną ochroną mobilizacyjną? 4. Czy prowadzone są uzgodnienia pomiędzy MSWiA a Ministerstwem Obrony Narodowej dotyczące zabezpieczenia minimalnych stanów osobowych OSP na potrzeby realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej? 5. Czy rząd dysponuje analizą określającą minimalne potrzeby kadrowe OSP niezbędne do zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie gminnym i powiatowym? 6. Czy planowane jest stworzenie dedykowanego programu wsparcia dla młodzieżowych drużyn pożarniczych jako elementu budowy przyszłych kadr obrony cywilnej i odporności państwa? 7. Czy MSWiA planuje uruchomienie programu dofinansowania budowy gminnych torów przeszkód, infrastruktury treningowej oraz centrów szkoleniowych dla młodzieżowych drużyn pożarniczych? 8. Czy resort przewiduje włączenie młodzieżowych drużyn pożarniczych do długofalowej strategii przygotowania społeczeństwa do sytuacji kryzysowych oraz budowy odporności państwa? 9. Jakie środki finansowe przewidziano dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację nowych obowiązków wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności w zakresie zabezpieczenia kadrowego i szkoleniowego? 10. Czy ministerstwo przewiduje nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej w celu usunięcia wskazanych przez samorządy niespójności systemowych? Z poważaniem Rafał Romanowski Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne Odpowiedź na interpelację nr 17407 w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 25-06-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 17407 Pana Posła Rafała Romanowskiego w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Kwestia wpływu powszechnej mobilizacji na zdolność realizacji zadań w obszarze obrony cywilnej jest przedmiotem zainicjowanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA) oraz Państwową Straż Pożarną (PSP) działań mających na celu wypracowanie, we współpracy z organami wojskowymi, założeń i kierunków dalszych prac dotyczących zapewnienia zasobów na potrzeby realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej. W tym celu Komendant Główny PSP przygotowuje analizy dostępności zasobów osobowych strażaków ratowników z jednostek ochotniczych straży pożarnych (OSP) włączonych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg), na wypadek wystąpienia zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, w szczególności wprowadzenia stanu wyjątkowego, stanu wojennego, a także wojny. W związku z powyższym komendanci miejscy/powiatowi PSP zostali zobowiązani do nawiązania współpracy z właściwymi terytorialnie prezesami ww. jednostek OSP i pozyskania od nich niezbędnych do analizy danych. W warunkach kryzysu związanego z konfliktem zbrojnym należy przewidywać, że mobilizacja będzie miała charakter powszechny, co będzie wiązało się z włączeniem do służby wojskowej części obywateli, w tym również strażaków OSP, podlegających obowiązkowi obrony Ojczyzny. Natomiast ostateczne zadysponowanie strażaków OSP do Sił Zbrojnych RP pozostaje kwestią, która będzie w najbliższym czasie uzgadniana z organami wojskowymi. Aktualnie są gromadzone dane na temat nadanych strażakom OSP przydziałów mobilizacyjnych, przydziałów organizacyjno-mobilizacyjnych, podlegających wyłączeniu od obowiązku pełnienia służby wojskowej oraz biorących udział w kwalifikacji wojskowej, jak i innych istotnych czynników mogących mieć wpływ na brak zgody organów wojskowych na ich zadysponowanie do obrony cywilnej w związku z koniecznością zaspokojenia potrzeb Sił Zbrojnych RP w czasie kryzysu. Jednocześnie należy wyjaśnić, że w obowiązujących przepisach prawa nie występuje przytoczone w niniejszym wystąpieniu pojęcie „reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej”. Aktualnie w obrocie prawnym funkcjonują: wyłączenie od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny bądź nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej. Kompromisowe rozwiązania w omawianym zakresie zostały zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny [1] . Zgodnie z pkt 20 ppkt 11 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia strażacy ratownicy OSP, którzy ukończyli 50 lat są wyłączeni z urzędu. Obowiązkiem jednostek samorządu terytorialnego jest dokonanie zgłoszenia do organów wojskowych tego faktu zgodnie ze wzorem wniosku, który został określony w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia. Niezależnie od powyższego obecnie kluczową regulacją prawną, w oparciu o którą jest możliwe zapewnienie dostępności strażaków OSP na wypadek wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny, jest ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [2] . Zgodnie z ww. ustawą jednostki OSP są podmiotami ochrony ludności i obrony cywilnej. Przydział mobilizacyjny obrony cywilnej można nadać m.in. osobie zrzeszonej w podmiocie ochrony ludności lub podmiocie obrony cywilnej bądź będącej członkiem podmiotu ochrony ludności lub podmiotu obrony cywilnej – zdolnej do realizacji zadań w obronie cywilnej. Stosownie do przepisów ww. ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wnioskuje o nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej za pośrednictwem starosty. Podmioty ochrony ludności i obrony cywilnej także mogą wnioskować do właściwych terytorialnych organów ochrony ludności i obrony cywilnej o nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej. W przypadku jednostek OSP przydział mobilizacyjny obrony cywilnej nadaje wojewoda właściwy ze względu na jej siedzibę, z własnej inicjatywy lub na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty albo marszałka województwa, po uzgodnieniu z właściwym miejscowo szefem wojskowego centrum rekrutacji. W związku z powyższym przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej umożliwiają jednostkom samorządu terytorialnego wyłączenie strażaków OSP od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej z przeznaczeniem do pełnienia służby w obronie cywilnej, poprzez wnioskowanie o nadanie przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Dodatkowe zmiany w tym kierunku wprowadziła ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw [3] , zgodnie z którą strażak OSP wyłączony z urzędu lub na wniosek od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny [4] , będzie mógł mieć nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej. Obecnie nie przewiduje się dalszych zmian legislacyjnych w omawianym obszarze, natomiast nie jest wykluczone, że w oparciu o wnioski sformułowane po przeprowadzeniu analizy dostępności strażaków OSP i w toku dalszej współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej (MON) zostanie zidentyfikowana potrzeba podjęcia takich prac. Informuję również, że w Komendzie Głównej PSP trwają prace mające na celu określenie minimalnego standardu gotowości dla jednostek OSP w ksrg na potrzeby realizacji zadań obrony cywilnej, w tym wskazania liczby strażaków ratowników OSP w tych jednostkach, która w pierwszej kolejności powinna mieć nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej. Na podstawie wypracowanych założeń będą prowadzone uzgodnienia z organami wojskowymi MON w celu przyjęcia wspólnych i jednolitych na terenie kraju warunków nadawania przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej strażakom OSP. Natomiast określenie minimalnych potrzeb kadrowych OSP, niezbędnych do zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie gminnym i powiatowym, należy do właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będących organami ochrony ludności i obrony cywilnej. Każda gmina ma inną charakterystykę, powierzchnię, stopień urbanizacji, które determinują te potrzeby kadrowe. Na poziomie centralnym są prowadzone działania, które mają służyć zapewnieniu jak największej dostępności strażaków OSP do realizacji zadań obrony cywilnej, co w dużej mierze będzie uzależnione od stanowiska MON. W nawiązaniu do kolejnego zagadnienia podniesionego w niniejszym wystąpieniu informuję, że w celu wsparcia Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych są realizowane i planowane przedsięwzięcia, które poprzez popularyzację wiedzy z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej służą budowaniu przyszłych kadr m.in. dla potrzeb obrony cywilnej i szeroko rozumianej odporności państwa. W zakresie budowania systemu odporności społecznej w lokalnych społecznościach został ogłoszony ogólnopolski konkurs o charakterze edukacyjno-informacyjno-prewencyjnym skierowany do Dziecięcych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, którego priorytetem jest popularyzacja wiedzy i umiejętności z zakresu bezpieczeństwa, w szczególności budowania systemu odporności społecznej [5] . W ramach ww. konkursu jest przewidziane finansowe wsparcie, tak aby drużyny mogły pozyskać środki finansowe na zakup m.in. elementów składowych do budowy torów przeszkód, infrastruktury treningowej, itp. Ponadto w ustawie budżetowej na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r. [6] , w rozdziale 75412 zaplanowano 5 000 tys. zł na organizację obozów dla członków zarówno Dziecięcych, jak i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Należy podkreślić, że Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze od zawsze odgrywały istotną rolę w kontekście długoterminowej perspektywy przygotowania społeczeństwa do sytuacji kryzysowych oraz budowy odporności państwa. Jednocześnie informuję, że środki finansowe na realizację obowiązków wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej określa Program ochrony ludności i obrony cywilnej na lata 2025-2026 [7] . W 2026 r. samorządy otrzymały 4 941 236 000 zł z ww. Programu na zabezpieczenie kadrowe i szkoleniowe. Z kolei na cały obszar pn.: Edukacja i szkolenia zaplanowano 42 733 100,00 zł. W Ministerstwie SWiA nie są prowadzone prace polegające na zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej . Niemniej wszelkie zgłaszane uwagi są zbierane i na bieżąco analizowane. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2022 poz. 2559 [2] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm. [3] Dz. U. poz. 646, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 825, z późn. zm. [5] https://www.gov.pl/web/mswia/mswia-inwestuje-5-milionow-zlotych-w-rozwoj-dzieciecych-i-mlodziezowych-druzyn-pozarniczych [6] Dz. U. poz. 62. [7] przyjętego uchwałą Nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (M. P. poz. 541, z późn. zm.)