Interpelacja w sprawie funkcjonowania instalacji dla produkcji zwierzęcej o wielkości obsady, dla której wymagane jest pozwolenie zintegrowane

Interpelacja w sprawie funkcjonowania instalacji dla produkcji zwierzęcej o wielkości obsady, dla której wymagane jest pozwolenie zintegrowane Interpelacja nr 17386 do ministra klimatu i środowiska w sprawie funkcjonowania instalacji dla produkcji zwierzęcej o wielkości obsady, dla której wymagane jest pozwolenie zintegrowane Zgłaszający: Małgorzata Tracz, Anita Kucharska-Dziedzic, Klaudia Jachira, Daria Gosek-Popiołek Data wpływu: 25-05-2026 Szanowna Pani Ministro! Zakres niniejszej interpelacji obejmuje wiele zagadnień o kluczowym znaczeniu dla ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa ekologicznego w Polsce, a także odnosi się do celowości i gospodarności wydatkowania finansów publicznych w sektorze produkcji zwierzęcej. Zgodnie z przepisami dyrektywy 2010/75/UE (dyrektywa IED) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska należy uzyskać pozwolenie zintegrowane dla instalacji o obsadzie zwierząt przekraczającej: • 2 000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg albo 750 sztuk macior (chlewnie), • 40 000 sztuk drobiu (kurniki) – w dalszej części pisma określane jako ww. instalacje albo ww. kurniki i chlewnie. Pozwolenia zintegrowane są wydawane, aby instalacja zaliczana do zawsze albo potencjalnie negatywnie oddziałujących na środowisko, została objęta decyzją dotyczącą wszystkich emisji do środowiska, w tym pyłów i gazów do powietrza, odpadów, ścieków, hałasu, wibracji, promieniowania, a także poboru wody. Istotne jest, że pozwolenie zintegrowane odnosi się zarówno do negatywnego wpływu danej instalacji na środowisko/przyrodę w całości, jak i na jego poszczególne elementy. Jest to zatem kluczowy dokument dla oceny i kontroli działania instalacji pod względem poziomu emisji i ich ewentualnych przekroczeń – nie tylko w skali lokalnej, ale także regionalnej i ogólnokrajowej. Szacuje się, że fermy przemysłowe – tak potocznie określane są m.in. kurniki i chlewnie z dużą obsadą zwierząt i intensywnymi metodami produkcji – mogą być źródłem emisji ponad 400 związków chemicznych, w tym tych niebezpiecznych dla ludzkiego zdrowia przedostających się do gleby, wody i powietrza. Pozwolenie zintegrowane pełni zatem kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa i zdrowia ludzi mieszkających w otoczeniu ww. instalacji oraz w ochronie środowiska przed zanieczyszczeniami. Poszukując informacji na temat liczby ww. instalacji do produkcji drobiu lub trzody chlewnej, zauważyłam różnicę w danych o podmiotach utrzymujących drób lub trzodę chlewną w rejestrze prowadzonym przez Inspekcję Weterynaryjną a danymi w publicznej bazie pozwoleń zintegrowanych IPCC. Już w kwietniu 2022 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podawało zbiorczą informację, że Polsce jest 279 wielkotowarowych ferm świń oraz 2184 wielkotowarowych ferm drobiu (w tym: 1 995 utrzymujących kury, 165 – indyki, 13 – kaczki oraz 11 – gęsi). Tymczasem według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w publicznej bazie pozwoleń zintegrowanych na początku 2025 roku figuruje jedynie ok. 1113-1154 instalacji drobiarskich uznanych za podlegające temu obowiązkowi. Oba systemy są mało przyjazne użytkownikom, a z pewnością należy dokładnie ustalić liczbę i wielkość kurników oraz chlewni w Polsce, zwłaszcza gdy porównanie danych wskazuje, że część z nich działa niezgodnie z prawem, tj. bez pozwolenia zintegrowanego, mimo że powinny je posiadać. Z tego powodu zwracam się z następującymi pytaniami: 1. Jaka jest liczba kurników i chlewni w Polsce, z wyodrębnieniem ww. instalacji? Proszę o dokładną liczbę tych posiadających aktualne pozwolenie zintegrowane, w podziale na produkcję drobiu, produkcję trzody chlewnej oraz województwo. 2. Czy wszystkie ww. instalacje posiadają aktualne pozwolenia? Jeżeli nie wszystkie – to ile ich nie posiada? 3. Jeżeli niektóre ww. instalacje działają bez pozwolenia, to na jakiej podstawie ocenia się ich oddziaływanie na środowisko? 4. Ile podmiotów ubiega się o nie dla ww. kurników lub chlewni? 5. Ile razy w latach 2020-2025 odmówiono wydania pozwolenia zintegrowanego oraz co było tego głównym powodem, w przypadku instalacji chowu lub hodowli zwierząt gospodarskich? W przypadku ustalenia, że nie wszystkie tego typu instalacje posiadają pozwolenie zintegrowane, zwracam się także z prośbą o poinformowanie o: – powodach, dla których ww. instalacje funkcjonują bez pozwoleń zintegrowanych, – na jakiej podstawie oceniono ich oddziaływanie na środowisko, – jakie działania i w jakim czasie zostaną przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęte, by wszystkie kurniki i chlewnie – jeśli to wymagane i nie ma przesłanek do odmowy – posiadały pozwolenie zintegrowane. W odniesieniu do rejestrowania ww. instalacji proszę o odpowiedź na poniższe pytania: 6. Czy Inspekcja Weterynaryjna stosuje tę samą definicję „instalacji“ co dyrektywa IED (tj. całość zakładu jako jednej jednostki) – czy też rejestruje poszczególne siedziby stad i budynki oddzielnie? Jakie są skutki tej metodologii dla porównywalności danych z bazą IPPC? 7. Czy dane Inspekcji Weterynaryjnej i dane bazy IPPC były kiedykolwiek systematycznie porównywane? Jeżeli tak – kiedy przeprowadzono ostatnie takie porównanie i z jakim wynikiem? 8. Ile podmiotów IPPC/IED w latach 2020-2025 było raportowanych do Komisji Europejskiej? 9. Jakie działania podjęło lub planuje podjąć ministerstwo w celu wyeliminowania rozbieżności między rejestrem Inspekcji Weterynaryjnej a bazą pozwoleń zintegrowanych IPPC? 10. Czy ministerstwo planuje zintegrowanie systemów informatycznych IW z bazą IPPC i rejestrem BDO, tak aby identyfikacja podmiotów działających bez wymaganych pozwoleń środowiskowych była możliwa w czasie rzeczywistym? Jeżeli liczba podmiotów zarejestrowanych przez IW jako utrzymujące drób lub trzodę chlewną w ww. instalacjach jest wyższa niż liczba instalacji objętych systemem IPPC, oznacza to, że część podmiotów prowadzących produkcję zwierzęcą o skali przemysłowej funkcjonuje poza podstawowym reżimem kontrolnym dyrektywy IED. To z kolei oznacza, że nadzór organów publicznych nad ww. instalacjami jest niewystarczający. Poza kontrolą państwa znajdują się instalacje, których działanie przyczynia się do zanieczyszczenia środowiska i degradacji zasobów naturalnych – zarówno w skali lokalnej, jak i krajowej. W związku z tym należy ustalić: 11. W jaki sposób ministerstwo kontroluje prawidłowość działania ww. instalacji (kurników i chlewni), które nie posiadają pozwolenia zintegrowanego lub nie figurują w odpowiednich rejestrach środowiskowych, a co za tym idzie – w planach kontroli WIOŚ? 12. Czy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi systemową weryfikację krzyżową danych Inspekcji Weterynaryjnej z bazą pozwoleń zintegrowanych? Jeżeli nie – dlaczego? Jeżeli tak – jaki był rezultat ostatniego porównania? Czy ewentualne rozbieżności pojawiły się nagle, czy też były to nieprawidłowości narastające przez lata? 13. Ile kontroli zostało przeprowadzone przez Inspekcję Ochrony Środowiska w latach 2020-2025 w instalacjach o obsadzie zwierząt wymagającej pozwolenia zintegrowanego? Ile kontroli dotyczyło podmiotów bez pozwoleń zintegrowanych? 14. Jakie kroki były podejmowane, jeżeli podczas czynności kontrolnych stwierdzono brak posiadania wymaganego pozwolenia zintegrowanego? Czy na tej podstawie podjęto decyzję o zakończeniu działania ww. instalacji? 15. Czy istnieje centralny mechanizm wykrywania instalacji funkcjonujących bez wymaganych decyzji środowiskowych? Jeżeli nie – czy i kiedy ministerstwo planuje jego wdrożenie? 16. W jaki sposób państwo monitoruje gospodarkę ściekową, odcieki z pomiotu, odpady poubojowe oraz emisje amoniaku i związków azotu w instalacjach, które formalnie pozostają poza systemem pozwoleń zintegrowanych oraz rejestrem BDO? 17. Czy ministerstwo posiada analizę ryzyka wpływu instalacji funkcjonujących poza systemem IPPC na (1) wody gruntowe, (2) wody powierzchniowe, (3) strefy ochronne ujęć wody pitnej, (4) obszary OSN (obszary szczególnie narażone)? 18. Czy i jak w sytuacji, gdy instalacja funkcjonuje poza systemem pozwoleń, przeprowadzana jest ocena jej wpływu na bezpieczeństwo lokalnych ujęć wody pitnej – skoro nie jest znany sposób gospodarowania odpadami i ściekami technologicznymi, ani źródła poboru wody przez taką instalację? 19. W jaki sposób, w sytuacji potencjalnie dużej liczby ww. instalacji poza rejestrami i w województwach o szczególnej ich koncentracji, dokonywany jest skumulowany pomiar wpływu tych instalacji na powietrze, wodę i glebę? W jaki sposób ustalane jest, że w danej okolicy nie powinny powstawać kolejne tego typu instalacje, niezależnie od miejscowych uwarunkowań? 20. Czy ubojnie drobiu przekraczające próg instalacji przemysłowej (50 t/dobę) mogą funkcjonować i posiadać numer identyfikacyjny (WNI), mimo braku wymaganego pozwolenia środowiskowego? Jeżeli nie – w jaki sposób jest to weryfikowane? 21. Czy w procedurze zatwierdzania zakładów i nadawania numerów weterynaryjnych (numer WNI) weryfikowane jest spełnienie przez zakład wymogów środowiskowych, w tym posiadanie pozwolenia zintegrowanego? 22. Czy jest planowane powiązanie systemu weterynaryjnego (numerów WNI) z rejestrem pozwoleń środowiskowych, tak aby uniemożliwić funkcjonowanie zakładu bez spełnienia wymogów środowiskowych – pozbawienie statusu zakładu zatwierdzonego? 23. W jaki sposób państwo zamierza przywrócić pełną zgodność sektora drobiarskiego oraz sektora trzody chlewnej z wymogami dyrektywy IED? 24. Czy planowany jest ogólnokrajowy audyt instalacji do produkcji zwierzęcej oraz ubojni w zakresie (1) posiadania pozwolenia IPPC, (2) zgodności z BAT, (3) gospodarki ściekowej i odpadowej? 25. Biorąc pod uwagę, że pojedyncza inspekcja WIOŚ może przeprowadzić maksymalnie kilka-kilkanaście kontroli rocznie, a część postępowań trwa ponad 18 miesięcy z uwagi na obstrukcję procesu kontrolnego – w jakim realnym terminie możliwe jest objęcie systemem IPPC wszystkich instalacji do produkcji zwierzęcej zobowiązanych do posiadania pozwolenia zintegrowanego? 26. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko wszczęcia postępowania naruszeniowego przez Komisję Europejską wobec Polski w związku z niepełnym wdrożeniem i egzekwowaniem dyrektywy IED? 27. Jakie skuteczne mechanizmy administracyjne i prawne – inne niż wielomiesięczna procedura wydania decyzji wstrzymującej – posiada WIOŚ w celu powstrzymania nielegalnej działalności podmiotów uchylających się od kontroli? Pozwolenie zintegrowane jest równie ważne dla ochrony ludzkiego życia i zdrowia, a przyjęta dla ww. instalacji emisyjność (i jej przekroczenia) mogą prowadzić do wielu chorób i zagrożeń epidemiologicznych. W przeszłości były w Polsce problemy ze skażeniem ujęć wody pitnej w wyniku lokalizacji kurników. Przykładem może być skażenie wody w Czepielinie (gmina Mordy, powiat siedlecki), głównie enterokokami, gdyż 400 metrów od ujęcia wody pitnej pobudowano fermę indyków. Jest to także przykład wadliwego nadzoru państwa, gdyż w tej sprawie prokuratura wszczęła dochodzenie w sprawie niedopełnienia przez 3 lata obowiązku poinformowania mieszkańców o skażeniu wody. Odpowiedni nadzór i kontrola nad instalacjami do produkcji zwierzęcej może podnieść poziom bezpieczeństwa zdrowotnego. W związku z tym uprzejmie proszę o odpowiedź na poniższe pytania: 28. Czy prowadzono ogólnopolską analizę korelacji pomiędzy koncentracją ww. instalacji (np. duże skupienie kurników i chlewni występuje w województwach wielkopolskim i mazowieckim), a: a) przekroczeniami parametrów mikrobiologicznych lub obecnością antybiotyków w wodzie – lub czy wprowadzono takie wymogi monitoringowe w przypadku lokalizacji o zwiększonej koncentracji kurników i chlewni? b) obecnością azotanów, c) przypadkami skażeń bakteriologicznych ujęć wody pitnej? 29. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Ministerstwem Zdrowia analizowało wpływ koncentracji ferm przemysłowych na: a) zachorowalność na choroby przewodu pokarmowego, b) sepsę bakteryjną, c) zakażenia enterokokami i E. coli, d) śmiertelność w gminach o wysokiej koncentracji ferm? 30. Czy prowadzone są analizy epidemiologiczne łączące dane środowiskowe (wody, gleby) z danymi o zachorowaniach i zgonach w ujęciu lokalnym? Problem funkcjonowania ww. instalacji chowu i hodowli zwierząt budzi także wątpliwości dotyczące rynku, bezpieczeństwa żywności oraz wpływu na stan finansów publicznych. Produkcja zwierzęca w Polsce jest finansowana z wielu źródeł, np. odszkodowań z powodu epizootii, dopłaty do produkcji w niektórych sektorach, płatności za podwyższony dobrostan, do inwestycji w gospodarstwach oraz na działania promocyjne, marketingowe, itp. W związku z tym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania: 31. Czy żywność pochodzenia zwierzęcego z ww. instalacji, które nie posiadają wymaganego pozwolenia IPPC jest dopuszczana do obrotu na rynku krajowym i unijnym? Jeżeli nie – w jaki sposób jest odróżniania na etapie dopuszczenia do obrotu? 32. Czy ministerstwo analizowało ryzyko prawne związane z wprowadzaniem do obrotu w UE żywności pochodzenia zwierzęcego produkowanej w instalacjach niespełniających wymogów IED/IPPC? 33. Czy brak pozwolenia zintegrowanego jest zgłaszany do organów kontrolnych w ramach systemu TRACES lub innych mechanizmów unijnych? 34. Czy ministerstwo posiada dane, jaka część eksportu żywności pochodzenia zwierzęcego z Polski pochodzi z instalacji nieposiadających pozwolenia zintegrowanego? 35. Czy brak wymaganego pozwolenia środowiskowego wpływa na zgodność produktu z zasadą „produkcji zgodnej z prawem UE“ w rozumieniu przepisów jednolitego rynku? 36. Czy brak pozwolenia IPPC może sprzyjać funkcjonowaniu podmiotów poza pełnym systemem raportowania produkcji i związanych z nią zobowiązań podatkowych? Z uwagi na wieloletnie występowanie w Polsce epizootii ptasiej grypy oraz afrykańskiego pomoru świń, zasadne jest także zadanie pytań o wypłacanie odszkodowań instalacjom, które nie posiadają wymaganego pozwolenia zintegrowanego. W latach 2020-2025 łączna kwota wypłaconych w Polsce odszkodowań z tytułu HPAI (ptasia grypa) oraz Newcastle Disease (rzekomy pomór drobiu) wyniosła co najmniej 1 miliard 945 milionów złotych – przy czym wartość ta może być znacząco wyższa wobec faktu, że sam rok 2025 przyniósł ok. 1,14 mld zł wypłat (936 mln zł z tytułu HPAI oraz 207,6 mln zł z tytułu ND). Także na walkę z wirusem afrykańskiego pomoru świń poniesiono ogromne koszty z budżetu państwa – szacowane w latach 2014-2025 na ponad 20 mld zł (dane na koniec 2025 r.), w tym 8,2 mld zł wydano bezpośrednio na zwalczanie choroby, odszkodowania i utylizację. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w piśmie z dnia 20 marca 2026 r. (znak: DŻW.zch.870.1.07.2026) wprost potwierdziło, że nie dysponuje danymi pozwalającymi ustalić, jaka część tych środków trafiła do podmiotów bez wymaganego pozwolenia środowiskowego. Jeżeli okaże się, że znaczna część podmiotów objętych obowiązkiem posiadania pozwolenia zintegrowanego go nie posiada, szacunkowy udział środków publicznych wypłaconych takim podmiotom może być istotny – jednak rzeczywista weryfikacja tej kwoty wymaga podjęcia stosownych działań analitycznych przez właściwe organy. Proszę zatem o odpowiedź na poniższe pytania: 37. Czy organy państwa uzależniają wypłacanie odszkodowań za straty poniesione w związku z epizootią od posiadania przez ww. instalacje aktualnych pozwoleń zintegrowanych? Jeśli tak, to w jaki sposób jest to weryfikowane? 38. Jaka kwota odszkodowań za epizootie została wypłacona podmiotom nieposiadającym – niezgodnie z prawem – wymaganych pozwoleń zintegrowanych? 39. Czy w procedurze wypłaty odszkodowań z tytułu epizootii – na podstawie art. 47 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz. U. 2025 poz. 1795) – istnieje lub był kiedykolwiek rozważany obowiązek weryfikacji posiadania przez beneficjenta wymaganego pozwolenia zintegrowanego IPPC lub decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach? 40. Jaka była łączna kwota odszkodowań wypłaconych w latach 2020-2025 w rozbiciu na poszczególne lata – dla podmiotów z obsadą zwierząt: poniżej 40 000 stanowisk, powyżej 40 000 stanowisk, powyżej 750 macior, poniżej 750 macior, powyżej 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg, poniżej 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg. 41. Czy ministerstwo rozważa nowelizację przepisów w celu wprowadzenia wymogu posiadania aktualnego pozwolenia zintegrowanego (lub zaświadczenia o braku obowiązku jego posiadania) jako warunku ubiegania się o odszkodowanie z tytułu epizootii? 42. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zasady uzależniającej wypłatę jakichkolwiek środków publicznych (odszkodowania, dopłaty bezpośrednie ARiMR, wsparcie inwestycyjne) od spełnienia przez beneficjenta wymogów środowiskowych wynikających z dyrektywy IED? Zgodnie z odpowiedzią ministerstwa z dnia 20 marca 2026 r. (DŻW.zch.870.1.07.2026), odszkodowania za HPAI i ND stanowią pomoc publiczną w ramach programu SA.122680, zgłoszonego do Komisji Europejskiej na podstawie rozporządzenia 2022/2472, który może być udzielany wyłącznie mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorcom (w rozumieniu załącznika I do tego rozporządzenia). Proszę o odpowiedź na poniższe pytania: 43. Z jakiej podstawy prawnej korzystają lub korzystały podmioty prowadzące fermy drobiu powyżej 40 000 stanowisk, które jako duże przedsiębiorstwa nie kwalifikują się do pomocy w ramach programu SA.122680, a mimo to ubiegały się lub ubiegają o odszkodowania ze środków publicznych? 44. Czy organy Inspekcji Weterynaryjnej weryfikują status MŚP lub inną podstawę prawną przy przyjmowaniu wniosków odszkodowawczych od dużych podmiotów drobiarskich? 45. Ile odszkodowań w latach 2020-2025 przyznano podmiotom niespełniającym kryterium MŚP – na jakiej podstawie prawnej i na jaką łączną kwotę? 46. Czy ministerstwo informowało Komisję Europejską o udzielaniu wsparcia dużym przedsiębiorstwom w ramach programów pomocowych zarezerwowanych dla MŚP? Jeżeli tak – w jaki sposób było to notyfikowane? 47. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza podjąć współpracę z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwem Finansów w celu wypracowania systemowego mechanizmu uzależniającego dostęp do środków publicznych od spełnienia wymogów środowiskowych wynikających z dyrektywy IED? Pozostałe kwestie, które należy uwzględnić omawiając brak posiadania pozwolenia zintegrowanego przez ww. instalacje w odniesieniu do finansów publicznych dotyczą: 48. Wyjaśnienia, w jaki sposób jest weryfikowane spełnianie norm SMR – warunkujących otrzymanie płatności obszarowych – wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz dyrektywy azotanowej, jeżeli ww. instalacja z produkcją zwierzęcą nie posiada pozwolenia zintegrowanego? 49. Ustalenie udziału braku pozwoleń zintegrowanych dla ww. instalacji w oszacowaniu luki w opłatach środowiskowych (emisyjnych, za gospodarkę odpadami, itp.) za lata 2020-2025 na kwotę 190-244 mln zł. Uprzejmie proszę o przestawienia wyjaśnień i ustaleń, dla spraw wskazanych w pkt. 48 i 49. W marcu 2025 r. rzecznik praw obywatelskich skierował do premiera opinie, że przemysłowe fermy zwierzęce są istotnym problemem społecznym. Powodują zakłócenia w zamieszkaniu i prowadzeniu działalności na obszarach wiejskich i są uciążliwe emisyjnie dla otoczenia, w którym funkcjonują. Jeżeli ten istotny problem społeczny jest wywoływany także przez brak dopełniania obowiązku posiadania pozwolenia zintegrowanego przez ww. instalacje do produkcji zwierzęcej, to należy ustalić w jakim stopniu i jak można temu zaradzić. Pierwszym krokiem powinno być zebranie rzeczywistych danych i ich odpowiednia rejestracja. Należy także wziąć pod uwagę, że ww. instalacje – ich całkowita liczba w Polsce i skoncentrowanie na danym terenie kraju – mają wpływ na zdrowie, środowisko, klimat i bezpieczeństwo w wymiarze ogólnokrajowym. Ważne jest zatem, by zabrane dane mogły posłużyć nie tylko do uregulowania kwestii pozwoleń zintegrowanych – ale także, by regulować liczbę ww. instalacji i nie dopuszczać do ich powstawania, jeżeli pogłębia to zanieczyszczenie środowiska i deficyt zasobów naturalnych. Z poważaniem Małgorzata Tracz Posłanka na Sejm RP