Interpelacja w sprawie działań na rzecz upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych

Interpelacja w sprawie działań na rzecz upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych Interpelacja nr 17366 do ministra edukacji w sprawie działań na rzecz upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 22-05-2026 Szanowna Pani Minister, w debacie publicznej wielokrotnie podnoszono potrzebę upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych. Rozwiązanie takie wskazywane jest jako korzystne zarówno z punktu widzenia uczniów i rodziców, jak i organizacji procesu dydaktycznego, bezpieczeństwa dzieci, jakości nauczania oraz możliwości rozwoju zajęć dodatkowych. Jednocześnie do mojego biura poselskiego docierają sygnały od dyrektorów szkół, nauczycieli oraz jednostek samorządu terytorialnego wskazujące, że w wielu miejscach nadal funkcjonują szkoły pracujące w systemie dwuzmianowym, a część placówek – szczególnie w dużych miastach i szybko rozwijających się gminach – mierzy się z problemami lokalowymi, kadrowymi i organizacyjnymi uniemożliwiającymi przejście na system jednozmianowy. W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania: Ile szkół podstawowych w Polsce funkcjonuje obecnie w systemie dwuzmianowym? Proszę o dane ogólnopolskie oraz – jeśli to możliwe – w podziale na województwa. Jakie działania podjęło Ministerstwo Edukacji Narodowej od grudnia 2023 r. w celu ograniczenia liczby szkół pracujących w systemie dwuzmianowym? Czy MEN posiada aktualną analizę dotyczącą skali problemu zmianowości w szkołach podstawowych? Jeśli tak: a) kiedy została przygotowana, b) przez jaki podmiot, c) czy zostanie opublikowana? Czy ministerstwo określiło harmonogram lub strategiczne cele dotyczące zwiększania liczby szkół pracujących w systemie jednozmianowym? Jeśli tak – proszę o ich przedstawienie. Jakie środki finansowe zostały przeznaczone lub planowane są do przeznaczenia na: a) rozbudowę infrastruktury szkolnej, b) budowę nowych placówek, c) adaptację pomieszczeń umożliwiających odejście od systemu dwuzmianowego? Czy MEN prowadziło konsultacje z jednostkami samorządu terytorialnego dotyczące możliwości organizacyjnych i finansowych przechodzenia szkół na system jednozmianowy? Jeśli tak – proszę o przedstawienie wniosków z tych konsultacji. Ilu uczniów szkół podstawowych uczy się obecnie: a) w systemie jednozmianowym, b) w systemie dwuzmianowym? Czy ministerstwo analizowało wpływ nauki zmianowej na: a) wyniki edukacyjne uczniów, b) frekwencję, c) dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży, d) możliwość uczestnictwa uczniów w zajęciach dodatkowych i pozalekcyjnych? Czy MEN posiada informacje o przypadkach rozpoczynania zajęć bardzo wcześnie rano lub kończenia ich późnym popołudniem z powodu zmianowości? Jeśli tak – jaka jest skala tego zjawiska? Czy ministerstwo planuje stworzenie dedykowanego programu wsparcia dla samorządów mających największe problemy lokalowe i demograficzne związane z organizacją pracy szkół? Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu niżu demograficznego na możliwość stopniowego odchodzenia od systemu dwuzmianowego? Jakie bariery ministerstwo uznaje obecnie za najpoważniejsze przeszkody w pełnym przejściu szkół podstawowych na system jednozmianowy? Z poważaniem Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań na rzecz upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych Odpowiedź na interpelację nr 17366 w sprawie działań na rzecz upowszechnienia jednozmianowego systemu pracy szkół podstawowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 10-06-2026 Szanowny Panie Pośle, uprzejmie informuję, że szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym określa arkusz organizacji szkoły, opracowany przez dyrektora szkoły. Zatwierdza go organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Przepis art. 110 ust. 4 ustawy - Prawo oświatowe [1] , zobowiązuje dyrektora szkoły do uwzględnienia zasad ochrony zdrowia i higieny pracy przy ustalaniu tygodniowego rozkładu zajęć określającego organizację zajęć edukacyjnych. Zgodnie z § 17 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli [2] arkusz organizacji szkoły określa m.in. tygodniowy lub semestralny wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w tym godzin zajęć prowadzonych w grupach, wymiar godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego, tygodniowy lub semestralny wymiar i przeznaczenie godzin do dyspozycji dyrektora. Dyrektor szkoły zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach [3] podczas planowania zajęć dydaktyczno-wychowawczych powinien uwzględniać: równomierne obciążenie uczniów zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia; zróżnicowanie zajęć w każdym dniu; możliwości psychofizyczne uczniów podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia. Warto zauważyć, że wprowadzone zmiany w organizacji nauki religii oraz w ramowych planach nauczania, w zakresie organizacji nauki języka mniejszości, mają również na celu bardziej równomierne rozłożenie przedmiotów w poszczególnych klasach, a przez to umożliwienie dyrektorom szkół ułożenia tygodniowego rozkładu zajęć w taki sposób, aby szkoła pracowała na tzw. jedną zmianę. Należy podkreślić również, że szkoła w realizacji zadań współpracuje z rodzicami, którzy swoich przedstawicieli mają w radzie rodziców. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów szkoły z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły lub placówki. Korzystając z tych uprawnień rada rodziców może zatem wystąpić z wnioskiem o zmianę tygodniowego rozkładu zajęć, dostosowując go do potrzeb uczniów, bądź o przeprowadzenie kontroli w szkole z uwagi na występowanie nieprawidłowości. Nadzór nad higieną procesu nauczania i wychowania sprawuje również Państwowa Inspekcja Sanitarna [4] . Co do zasady, pojęcie tzw. dwuzmianowości nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa oświatowego. Brak jest również normatywnie określonych kryteriów pozwalających na jednoznaczne zakwalifikowanie szkoły jako funkcjonującej w systemie dwuzmianowym. W konsekwencji ocena występowania i skali tego zjawiska może być uzależniona od przyjętej metodologii oraz sposobu interpretacji organizacji pracy szkół. Przypadki, które mogłyby być utożsamiane z dwuzmianową organizacją zajęć, mają charakter ograniczony i nie stanowią zjawiska powszechnego. Sytuacja szkół pracujących na dwie zmiany dotyczy głównie dużych ośrodków miejskich, a często gmin położonych przy tych ośrodkach, które nie zapewniają wystarczającej infrastruktury oświatowej. Zatem problem wielozmianowości zależy przynajmniej od kilku czynników, głównie związanych z liczebnością uczniów, nauczycieli, kumulacją roczników oraz bazą lokalową, którą dysponuje szkoła. Zapewnienie warunków działalności szkoły należy do kompetencji organu prowadzącego daną szkołę (gminy lub powiatu czy województwa). Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe organ prowadzący szkołę i placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego należy m.in. zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie sprawuje nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP [5] , organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Jak stanowi art. 16 ust. 2 Konstytucji RP, samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Niemniej, informuję dodatkowo, że przyjęta w 2026 r. nowelizacja ustawy – Prawo oświatowe, określana jako tzw. ustawa o małych szkołach, została przygotowana w odpowiedzi na prognozowane zmiany demograficzne. W materiałach towarzyszących projektowi wskazano, że zgodnie z prognozami liczba dzieci w wieku 7–14 lat zmniejszy się do 2029 r. o około 5%, a do 2034 r. o blisko 20%. Tendencje te będą skutkowały stopniowym zmniejszaniem liczby uczniów korzystających z infrastruktury edukacyjnej, a tym samym ograniczaniem obciążenia organizacyjnego szkół. W konsekwencji należy oczekiwać, że ewentualne przypadki organizacji zajęć, które mogłyby być postrzegane jako zbliżone do pracy w systemie dwuzmianowym, będą stopniowo traciły na znaczeniu wraz ze zmniejszaniem się liczby uczniów. Dodatkowe środki, o które jednostki samorządu terytorialnego mogą się ubiegać m.in. w celu realizacji zadań inwestycyjnych (w tym oświatowych), zaplanowane są w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej. Podziału rezerwy celowej, ujętej w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy w cz. 83 poz. 45 pn. środki na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z właściwymi ministrami oraz wojewodami. Wnioski o pozyskanie środków finansowych w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa są przedkładane przez właściwego dysponenta części budżetowej Prezesowi Rady Ministrów, za pośrednictwem Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. O dodatkowe środki zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej - jednostki samorządu terytorialnego wnioskują za pośrednictwem wojewody. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm. [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2736 i z 2025 r. poz. 849. [3] Dz. U. z 2020 r. poz.1604 i z 2024 r. poz. 933. [4] Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416). [5] Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483.