Interpelacja w sprawie udziału Komisji Edukacji Narodowej w procesie tworzenia i zatwierdzania podstaw programowych oraz podręczników szkolnych

Interpelacja w sprawie udziału Komisji Edukacji Narodowej w procesie tworzenia i zatwierdzania podstaw programowych oraz podręczników szkolnych Interpelacja nr 17347 do ministra edukacji w sprawie udziału Komisji Edukacji Narodowej w procesie tworzenia i zatwierdzania podstaw programowych oraz podręczników szkolnych Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 22-05-2026 Szanowna Pani Minister, w debacie publicznej wielokrotnie podnoszona była potrzeba zwiększenia udziału ekspertów, nauczycieli praktyków oraz niezależnych środowisk edukacyjnych w procesie tworzenia podstaw programowych i podręczników szkolnych. W przestrzeni publicznej pojawiały się również zapowiedzi dotyczące koncepcji powołania Komisji Edukacji Narodowej i jej większej roli jako ciała eksperckiego i opiniującego w tym zakresie. W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie prace nad powołaniem lub reaktywacją Komisji Edukacji Narodowej w zakresie tworzenia, opiniowania lub zatwierdzania podstaw programowych i podręczników szkolnych? Jeśli tak: a) na jakim etapie znajdują się te prace, b) jaki ma być status prawny Komisji Edukacji Narodowej, c) jakie kompetencje mają zostać jej przekazane? Czy planowane jest ustawowe określenie udziału nauczycieli praktyków, dyrektorów szkół, nauczycieli akademickich oraz ekspertów niezwiązanych politycznie w procesie tworzenia podstaw programowych? W jaki sposób MEN definiuje obecnie pojęcie „eksperta” uczestniczącego w pracach nad podstawami programowymi i podręcznikami szkolnymi? Jakie kryteria doboru ekspertów i recenzentów stosowano podczas ostatnich zmian podstaw programowych oraz podręczników? Ilu czynnych nauczycieli szkół publicznych uczestniczyło: a) w pracach nad zmianami podstaw programowych od grudnia 2023 r., b) w opiniowaniu projektów podręczników dopuszczanych do użytku szkolnego? Czy MEN prowadzi rejestr ekspertów uczestniczących w pracach nad podstawami programowymi i podręcznikami? Jeśli tak, proszę o informację: a) jakie środowiska reprezentują, b) ilu z nich stanowią czynni nauczyciele praktycy. Czy planowane jest stworzenie stałego, transparentnego mechanizmu konsultacji społecznych dotyczących zmian programowych z udziałem nauczycieli, organizacji branżowych, samorządów oraz rodziców? Czy MEN analizowało modele funkcjonujące w innych państwach europejskich, w których niezależne ciała eksperckie odpowiadają za przygotowanie lub opiniowanie podstaw programowych? Jeśli tak, proszę o wskazanie: a) państw, których modele funkcjonowania były przedmiotem analizy, b) rozwiązań, jakie uznano za możliwe do wdrożenia w Polsce. Czy ministerstwo planuje publikowanie pełnych składów zespołów eksperckich, protokołów prac, zgłoszonych uwag oraz sposobu ich uwzględnienia przy tworzeniu podstaw programowych i podręczników? Czy MEN posiada harmonogram prac dotyczących zmian modelu tworzenia podstaw programowych i podręczników? Jeśli tak, proszę o jego udostępnienie. Czy w ministerstwie prowadzono analizy lub sporządzono dokumenty dotyczące ryzyk związanych z upolitycznieniem procesu tworzenia podstaw programowych oraz podręczników? Jeśli tak, proszę o wskazanie najważniejszych wniosków. Z poważaniem Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie udziału Komisji Edukacji Narodowej w procesie tworzenia i zatwierdzania podstaw programowych oraz podręczników szkolnych Odpowiedź na interpelację nr 17347 w sprawie udziału Komisji Edukacji Narodowej w procesie tworzenia i zatwierdzania podstaw programowych oraz podręczników szkolnych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 11-06-2026 Szanowny Panie Pośle , odnosząc się do przesłanych pytań, uprzejmie informuję. Ad 1 -5. Instytucją ekspercką, która wspiera MEN we wskazanym zakresie, jest Instytut Badań Edukacyjnych Państwowy Instytut Badawczy. Zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 5 statutu IBE - PIB [1] do zadań Instytutu należy wsparcie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w analizie, doskonaleniu i wdrażaniu kluczowych regulacji systemu oświaty, w tym dotyczących podstaw programowych kształcenia ogólnego, ramowych planów nauczania, podręczników, zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy, przyznawania im stypendiów, warunków kształcenia, pracy, doskonalenia i awansu zawodowego nauczycieli. Natomiast w uzgodnieniu z MEN Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy powołał Radę ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej jako organ opiniodawczo-doradczy działający przy Dyrektorze IBE PIB. W skład Rady wchodzą kluczowi przedstawiciele środowisk nauczycieli, pracowników naukowych, organizacji pozarządowych związanych z edukacją, a także przedstawiciele organizacji zrzeszających przedsiębiorców, pracodawców, jednostek samorządu terytorialnego, resortów oraz IBE PIB. Celem jej działalności jest wsparcie procesu reformy oświaty, tak aby przynosiła ona realne korzyści dla uczniów, nauczycieli i całego systemu edukacji. Do głównych zadań Rady ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej należą: konsultacje Profilu Absolwenta i Absolwentki, analiza regulacji systemu oświaty, wytyczanie kierunków zmian, konsultacje plany wdrażania reformy oraz wsparcie nauczycieli. Więcej informacji zamieszczonych jest na stronie IBE PIB: https://ibe.edu.pl/pl/rada-ds-reformy . Ad 6. Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe do określenia podstawy programowej wychowania przedszkolnego i podstawy programowej kształcenia ogólnego dla poszczególnych typów szkół jest upoważniony minister właściwy do spraw oświaty i wychowania. Minister określa te podstawy korzystając z wiedzy przedmiotowej, dydaktycznej i metodycznej odpowiednich ekspertów. W naszej opinii zaangażowanie w prace nad podstawami programowanymi ekspertów nie wymaga regulacji ustawowych. Ad 7-8. Wymagania wobec osób pracujących nad ostatnimi podstawami programowymi dla szkoły podstawowej są zamieszczone na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego: https://bip.ibe.edu.pl/index.php/zamowienia-publiczne/2646-nabor-ekspertow-sp-kl-4-8 . Natomiast autorów tworzących podręczniki szkolne zatrudniają komercyjne wydawnictwa edukacyjne. Zgodnie z art. 22an ust. 1 ustawy o systemie oświaty minister właściwy do spraw oświaty i wychowania dopuszcza do użytku szkolnego podręczniki, po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania z listy rzeczoznawców prowadzonej przez tego ministra. Na listę rzeczoznawców może zostać wpisana osoba spełniająca wymagania określone w art. 22as ustawy o systemie oświaty. Ad 9–14. Listy autorów podstaw programowych dla szkół podstawowych dostępne są na stronie internetowej IBE-PIB: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe . Ponad 50% osób uczestniczących w pracach nad podstawami programowymi to czynni nauczyciele. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania prowadzi listy rzeczoznawców do spraw podręczników do kształcenia ogólnego. Listy rzeczoznawców są podawane do publicznej wiadomości na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej ( https://www.gov.pl/web/edukacja/lista-rzeczoznawcow ). Zgodnie z art. 22as ustawy o systemie oświaty na listę rzeczoznawców może być wpisana osoba posiadająca: wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magister, magister inżynier lub równorzędny, z tym, że w przypadku rzeczoznawcy do spraw podręczników przeznaczonych do kształcenia specjalnego - wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magister, magister inżynier lub równorzędny, w zakresie specjalności odpowiedniej dla danej niepełnosprawności lub kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole specjalnej; doświadczenie i osiągnięcia w pracy naukowej lub dydaktycznej; kompetencje w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych; rekomendację instytucji lub, w przypadku osoby ubiegającej się o wpis na listę rzeczoznawców do spraw podręczników przeznaczonych do kształcenia specjalnego, rekomendację organizacji pozarządowej, jeżeli statutowa działalność tej organizacji obejmuje działalność naukową lub edukacyjną na rzecz osób niepełnosprawnych, potwierdzającą posiadanie doświadczenia i osiągnięć odpowiednio w pracy naukowej lub dydaktycznej, przez osobę ubiegającą się o wpis na listę rzeczoznawców, zapewniających należyte wykonywanie obowiązków rzeczoznawcy do spraw podręczników do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczników do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego, podręczników do zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego lub podręczników przeznaczonych do kształcenia specjalnego dla uczniów z danym rodzajem niepełnosprawności. W § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników [2] określono, że na listę rzeczoznawców do spraw podręczników do kształcenia ogólnego, w tym podręczników do kształcenia specjalnego, mogą być wpisane osoby posiadające rekomendację stowarzyszenia naukowego, instytutu badawczego, jednostki naukowej Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności, uczelni lub komitetu głównego olimpiady przedmiotowej, a w przypadku osób ubiegających się o wpis na listę rzeczoznawców sporządzających opinie językowe dodatkowo rekomendację Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, uczelni prowadzącej studia trzeciego stopnia w dyscyplinie naukowej językoznawstwo i prowadzącej badania w zakresie języka polskiego lub Instytutu Języka Polskiej Akademii Nauk. Rzeczoznawcy podręczników to wykładowcy akademiccy i nauczyciele. MEN nie prowadzi statystyk, ilu spośród opiniujących podręczniki rzeczoznawców jest czynnymi nauczycielami. Ad 15. Wszystkie projekty aktów prawnych dotyczące podstaw programowych kształcenia ogólnego są kierowane do konsultacji publicznych. Projekty są publicznie dostępne w serwisie Rządowego Centrum Legislacji, a informacja o konsultacjach jest zamieszczana również na stronie internetowej ministerstwa. Każdy może zapoznać się z projektem, uzasadnieniem i OSR, a także przesłać uwagi oraz opinie. Ad 16–18. IBE – PIB analizowało systemy edukacji w innych krajach, a ich prezentacja, również z udziałem Pana Posła, miała miejsce 22 lipca 2024 r. podczas posiedzenia Podkomisji stałej do spraw jakości kształcenia i wychowania . Dokładny przebieg oraz porządek obrad można odnaleźć w Zapisie przebiegu posiedzenia zamieszczonym na stronie internetowej Sejmu RP: https://sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/biuletyn.xsp?documentId=76FDFEEC5343FB79C1258BA5002B6AEE Ad 19. Pełny skład zespołów eksperckich jest jawny i dostępny są na stronie internetowej IBE-PIB: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe . Dodatkowo, znajdują się tam (w formie plików PDF) podsumowania z wysłuchań publicznych organizowanych w ramach tworzenia projektów podstaw programowych. W Ministerstwie Edukacji Narodowej nie są tworzone podręczniki. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania dopuszcza do użytku szkolnego podręczniki. Podręczniki dopuszczone do użytku szkolnego są wpisywane do wykazu, który jest podawany do publicznej wiadomości na stronie internetowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. W wykazie są zamieszczane dane rzeczoznawców (imiona i nazwiska), którzy opiniowali podręcznik. Ponadto, zgodnie z § 14 ust. rozporządzenia w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników, wydawca podręcznika dopuszczonego do użytku szkolnego zamieszcza w podręczniku adnotację o dopuszczeniu podręcznika do użytku szkolnego. Adnotacja określa rok dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego, imiona i nazwiska rzeczoznawców, którzy wydali pozytywne opinie o podręczniku, etap edukacyjny, typ szkoły oraz rodzaj zajęć edukacyjnych. Ad 20. Harmonogram prac jest dostępny na stronie internetowej poświęconej reformie pod linkiem: https://reforma26.men.gov.pl/ . Ad 21. W pracach merytorycznych nad podstawami programowymi biorą udział niezależni eksperci, nauczyciele, naukowcy oraz praktycy oświatowi. Natomiast podręczniki są tworzone przez komercyjne i niezależne wydawnictwa. Postępowanie w sprawie dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego jest prowadzone na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem szczególnych uregulowań wynikających z przepisów art. 22an-22av ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, wydanego na podstawie art. 22aw ust. 1 tej ustawy. Postępowanie w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika wszczynane jest na wniosek podmiotu posiadającego autorskie prawa majątkowe do podręcznika lub inne prawa do korzystania z utworu będącego podręcznikiem. O koncepcji opracowania podręcznika decydują wydawca i autorzy. W ramach prowadzonego w MEN postępowania administracyjnego w sprawie dopuszczenia do użytku szklonego podręcznika, podlega on ocenie rzeczoznawców wpisanych na listę rzeczoznawców prowadzoną przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Rzeczoznawcy oceniają spełnianie przez podręcznik wymogów określonych przepisami prawa, w tym zgodność z podstawą programową z zakresu danych zajęć edukacyjnych na danym etapie edukacyjnym. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Statut Instytutu Badań Edukacyjnych Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie z dnia 17 marca 2025 r. (Dz. Urz. ME poz. 31) [2] Dz. U. z 2019 r. poz. 2013 z późn. zm.