Interpelacja w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty

Interpelacja w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty Interpelacja nr 17180 do ministra edukacji w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Krzysztof Ciecióra, Grzegorz Piechowiak, Anna Dąbrowska-Banaszek, Robert Warwas, Marzena Anna Machałek Data wpływu: 15-05-2026 Szanowna Pani Minister, w ostatnich dniach opublikowano szereg interesujących artykułów dotyczących narastających problemów związanych z przeciążeniem nauczycieli, likwidacją szkół publicznych, pogłębiającymi się nierównościami edukacyjnymi oraz postępującą komercjalizacją edukacji. Problemy te zostały szeroko opisane w licznych publikacjach prasowych i komentarzach ekspertów. Ponadto w przestrzeni publicznej pojawiają się alarmujące informacje o dynamicznym wzroście wydatków rodziców na korepetycje, edukację prywatną oraz dodatkowe usługi edukacyjne. Coraz większa liczba rodzin decyduje się również na przenoszenie dzieci do szkół prywatnych lub edukacji domowej, co przez część ekspertów interpretowane jest jako przejaw utraty zaufania do jakości i wydolności publicznego systemu edukacji. Eksperci oraz przedstawiciele środowisk edukacyjnych wskazują, że proces „prywatyzacji edukacji” (lub rezygnacji państwa z wywiązywania się z obowiązku faktycznego zapewnienia edukacji) prowadzi do pogłębiania nierówności społecznych. Coraz częściej podnoszony jest argument, że dostęp do lepszej jakości edukacji staje się uzależniony od sytuacji materialnej rodziny, co może naruszać konstytucyjną zasadę równego dostępu do wykształcenia. W debacie publicznej pojawiają się również obawy dotyczące stopniowej prywatyzacji usług publicznych w obszarze edukacji. Jednocześnie wiele samorządów – powołując się na niż demograficzny oraz rosnące koszty funkcjonowania placówek – podejmuje decyzje o likwidacji szkół lub ich łączeniu. Procesy te wywołują liczne protesty rodziców i lokalnych społeczności, które wskazują na brak odpowiednich konsultacji społecznych, pogorszenie dostępności edukacji oraz ryzyko dalszego osłabiania mniejszych miejscowości. Problem ten był już wielokrotnie podnoszony przez ekspertów i byłych przedstawicieli administracji publicznej odpowiedzialnych za edukację. Równolegle narasta kryzys kadrowy w szkołach. Nauczyciele coraz częściej alarmują o przeciążeniu obowiązkami, nadmiernej biurokracji, problemach kadrowych oraz pogarszających się warunkach pracy. W mediach podkreśla się, że rzeczywista liczba wakatów nauczycielskich może być znacznie wyższa niż oficjalne dane, a system funkcjonuje dzięki nadgodzinom i zwiększonemu obciążeniu obecnych pracowników. Eksperci zwracają uwagę na niski prestiż zawodu nauczyciela, niewystarczające wynagrodzenia oraz brak długofalowej strategii rozwoju edukacji publicznej. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje skalę zjawiska przechodzenia uczniów do szkół prywatnych oraz edukacji domowej? Czy ministerstwo dostrzega ryzyko pogłębiania się nierówności edukacyjnych wynikających z rosnącej komercjalizacji edukacji i coraz większych wydatków rodzin na korepetycje oraz edukację prywatną? Jakie działania planuje resort w celu wzmocnienia jakości i atrakcyjności publicznej edukacji? Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu likwidacji szkół publicznych na sytuację uczniów, rodziców i lokalnych społeczności? Czy planowane są zmiany legislacyjne mające zwiększyć udział rodziców i społeczności lokalnych w procesach decyzyjnych dotyczących likwidacji szkół? Jak ministerstwo ocenia obecną skalę kryzysu kadrowego w polskich szkołach oraz rzeczywistą liczbę wakatów nauczycielskich? Jakie działania planuje ministerstwo w celu poprawy warunków pracy nauczycieli oraz ograniczenia przeciążenia obowiązkami administracyjnymi? Czy resort przewiduje dalsze podwyżki wynagrodzeń nauczycieli oraz reformę systemu awansu zawodowego? Czy ministerstwo przygotowuje kompleksowy program przeciwdziałania odpływowi nauczycieli z zawodu? Jakie działania planowane są w zakresie wsparcia psychologicznego i zdrowia psychicznego nauczycieli oraz uczniów? Czy ministerstwo planuje zwiększenie nakładów na edukację publiczną w najbliższych latach, a jeśli tak – w jakim zakresie? Czy resort prowadzi prace nad długofalową strategią rozwoju edukacji publicznej uwzględniającą skutki niżu demograficznego, kryzysu kadrowego oraz rosnącej roli sektora prywatnego? Kiedy można spodziewać się przedstawienia konkretnych rozwiązań legislacyjnych i organizacyjnych dotyczących problemów opisanych powyżej?

Odpowiedź na interpelację w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty Odpowiedź na interpelację nr 17180 w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 11-06-2026 Szanowni Państwo Posłowie, odpowiadając na Państwa interpelację, Ministerstwo Edukacji Narodowej uprzejmie informuje, że monitoruje dane dotyczące liczby uczniów realizujących obowiązek szkolny i obowiązek nauki w różnych formach organizacyjnych, w tym w szkołach niepublicznych oraz w edukacji domowej. Dane te są gromadzone m.in. w Systemie Informacji Oświatowej. Jednocześnie Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje zmiany zachodzące w systemie oświaty, w tym wpływ czynników demograficznych i organizacyjnych na funkcjonowanie szkół publicznych i niepublicznych. Z dostępnych danych wynika, że ogólny procentowy udział uczniów w niepublicznych szkołach podstawowych w 2025/2026 w stosunku do ogółu uczniów w szkołach podstawowych wynosi 6,1%, natomiast w poprzedzającym roku szkolnym wyniósł 5,9% [1] . Wartość ta powoli, lecz systematycznie rośnie od wielu lat. Wśród czynników jest m.in. rosnąca zamożność społeczeństwa pozwalająca na wybór innych szkół niż publiczne. Na przestrzeni lat wzrasta również udział liczby uczniów w nauczaniu domowym, a zarazem ich procentowy udział w niepublicznych szkołach względem ogółu. W 2021/2022 w nauczaniu domowym kształciło się ok. 23 tys. uczniów, z czego 75,4% w niepublicznych szkołach. W 2024/2025 było to ok. 60,5 tys., z czego 93,8% w niepublicznych szkołach, natomiast w 2025/2026 jest to ok. 59 tys., z czego 96,7% w szkołach niepublicznych [2] . Na wzrost liczby uczniów w nauczaniu domowym miało istotne znaczenie powstanie tzw. szkół w chmurze, szczególnie od roku szkolnego 2023/2024. Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega potrzebę zapewnienia równego dostępu do edukacji wysokiej jakości wszystkim uczniom, niezależnie od miejsca zamieszkania i sytuacji materialnej rodziny. Działania resortu koncentrują się na wzmacnianiu jakości publicznej edukacji, wspieraniu uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz rozwijaniu systemowych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej i wsparcia dydaktycznego. Resort edukacji prowadzi działania mające na celu wzmacnianie jakości edukacji publicznej, poprzez m.in.: – wdrażanie zmian programowych, – wspieranie rozwoju kompetencji uczniów i nauczycieli, – rozwijanie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, – wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli, – rozwijanie zasobów edukacyjnych dostępnych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej, – realizację działań wynikających z kierunków polityki oświatowej państwa. Ponadto wśród priorytetów polityki Rady Ministrów znalazły się działania na rzecz transformacji cyfrowej edukacji pn. „Cyfrowy uczeń“ (o wartości ok. 6,1 mld zł). Celem realizowanej cyfrowej transformacji edukacji jest dostosowanie systemu kształcenia do ery cyfrowej, który będzie umożliwiał skuteczne rozwijanie umiejętności cyfrowych uczniów. Działanie to jest wspierane przez projekty związane z doskonaleniem nauczycieli w obszarze szeroko rozumianych kompetencji cyfrowych, w tym metodyki nauczania z wykorzystaniem dostarczanego do szkół sprzętu, narzędzi i usług cyfrowych, a także przedsięwzięć z zakresu cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej. Cyfrowy uczeń, to uczeń pracujący na nowoczesnym sprzęcie, uczący się z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, dbający jednocześnie o higienę cyfrową i umiejący bezpiecznie poruszać się w sieci, wspierany w tych działaniach przez odpowiednio przygotowanych nauczycieli. Wsparcie dla procesów edukacyjnych zapewni rozbudowany ekosystem bezpłatnych usług cyfrowych, zapewnianych przez rząd. Działania zmierzające do wsparcia polskich szkół w zakresie cyfryzacji edukacji są realizowane zgodnie z opracowaną w Ministerstwie Edukacji Narodowej Polityką Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE), przyjętą uchwałą Nr 98 Rady Ministrów w dniu 12 września 2024 r. [3] Jest to dokument programowy, który wskazuje nie tylko cele, jakie chcemy osiągnąć, tworząc cyfrowy ekosystem dla edukacji, ale i narzędzia do ich realizacji. Aby dostosować polski system edukacji i szkoleń do ery cyfrowej, w dokumencie wskazano, że należy: • włączać technologie cyfrowe do nauczania i umożliwiać nauczycielom korzystanie z nich; • wspierać rozwój cyfrowych narzędzi edukacyjnych, w tym badań nad wpływem sztucznej inteligencji; • podejmować działania i środki w zakresie cyberbezpieczeństwa w edukacji i szkoleniach, w tym dotyczące podnoszenia świadomości; • inwestować w łączność, infrastrukturę cyfrową i dostępność cyfrową w kształceniu i szkoleniu. Zaproponowane w PCTE działania są fundamentalne dla dalszego rozwoju cyfrowej edukacji w Polsce i gwarantują przygotowania kolejnych pokoleń do funkcjonowania i życia w społeczeństwie w warunkach coraz bardziej rozwiniętej technologii. Ważnym filarem transformacji są inwestycje realizowane w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Dzięki wysiłkom rządu udało się m.in. uruchomić znaczne środki na inwestycje przewidziane w KPO. W efekcie tych działań Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN), we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji (MC), realizują w latach 2025-2026 szeroki program wsparcia w zakresie doposażenia szkół w nowoczesne technologie. Inwestycjom polegającym na zakupie i dostarczeniu do szkół sprzętu komputerowego oraz modernizacji szkolnej sieci LAN finansowanych w ramach KPO towarzyszą też m.in. szkolenia nauczycieli, rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych, czy poszerzanie usług cyfrowych wspierających procesy edukacyjne. Wybrane działania obrazuje poniższa tabela: Nazwa działania Skrócony opis Szacowany budżet/źródło finansowania Internet infrastruktura sieciowa w szkołach Wsparcie w zakresie podnoszenia jakości wewnątrzszkolnych sieci LAN dla 30 000 sal lekcyjnych. KPO – ok. 430 mln zł Sprzęt dla szkół (w tym komputery przenośne dla uczniów) i wsparcie dla nauczycieli 1. Co najmniej 553 336 bonów dla nauczycieli na zakup komputera przenośnego i co najmniej 735 000 szt. laptopów, laptopów przeglądarkowych i tabletów dla szkół do dyspozycji uczniów. 2. Wyposażenie sal lekcyjnych w 100 000 zestawów do prowadzenia nauczania w sposób zdalny oraz doposażanie szkół podstawowych i ponadpodstawowych w pracownie AI 12 000 pracowni. KPO – ok. 4,6 mld zł Rozwój cyfrowych umiejętności nauczycieli Szkolenia dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych na poziomie zaawansowanym, w tym szkolenia dla koordynatorów cyfrowych i szkolenia z AI (łącznie ponad 100 tys. przeszkolonych nauczycieli). FERS – ok. 91 mln zł. Bezpłatne cyfrowe materiały edukacyjne Rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych dla uczniów i nauczycieli, udostępnianych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (www.zpe.gov.pl). FERS – ok. 350 mln zł E- narzędzia, platformy edukacyjne Rozwijanie oferty bezpłatnych platform i narzędzi edukacyjnych do użytku przez szkoły/uczniów/nauczycieli, w tym: Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, platformy wspierającej prowadzenie oceny funkcjonalnej w systemie oświaty oraz wsparcie edukacyjno-specjalistyczne, portalu doradztwa zawodowego, narzędzi informatycznych wspierających cyfryzację procesów edukacyjnych, egzaminów zewnętrznych, dostęp do danych oświatowych. FERS – ok. 150 mln zł Rządowy program wspierania organów prowadzących szkoły i placówki w rozwijaniu umiejętności cyfrowych dzieci i młodzieży na lata 2025-2029 – „Cyfrowy Uczeń“ [4] Wsparcie szkół w dostosowaniu wyposażenia, otrzymanego w ramach KPO, do swoich indywidualnych potrzeb. Dodatkowo, w programie mogą wziąć udział przedszkola i uzyskać dofinansowanie na zakup sprzętu służbowego (komputerów) dla nauczycieli – ponieważ ta grupa nauczycieli nie mogła być objęta wsparciem w projekcie realizowanym ze środków KPO. W programie biorą udział również Ośrodek Rozwoju Edukacji, którego zadaniem jest wsparcie szkół w skutecznym wykorzystywaniu sprzętu, zakupionego w projektach, realizowanych ze wsparciem finansowym KPO oraz Centrum Informatyczne Edukacji, które dzięki środkom z programu uzyska możliwość rozwijania kolejnych usług cyfrowych wspierających funkcjonowanie systemu edukacji. Budżet państwa 260 mln mLegitymacje dla ucznia i nauczyciela usługa eDziennika Udostępnienie dla uczniów i dla nauczycieli usługi, umożliwiającej korzystanie w aplikacji mObywatel z cyfrowych wersji legitymacji szkolnych i nauczycielskich. Usługa bezpłatnego centralnego dziennika elektronicznego ma stanowić alternatywę dla komercyjnych rozwiązań dostępnych na rynku. Celem przedsięwzięcia jest zbudowanie rozwiązania pełniącego funkcję elektronicznego dziennika dla szkół. Budżet państwa AI w edukacji Projekt zeszyt.online, realizowany przez MEN we współpracy z Politechniką Warszawską - wspieranie nauczania matematyki z wykorzystaniem narzędzi opartych na AI. Projekt realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) - wspieranie nauczania przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem narzędzi opartych na AI. ZbadAI! – projekt edukacyjny - celem projektu jest połączenie tradycyjnej metody badawczej z nowoczesnymi narzędziami sztucznej inteligencji (AI) w codziennej praktyce szkolnej. Inicjatywa ma pokazać, jak mądrze, bezpiecznie i krytycznie wykorzystywać AI w nauce. Budżet państwa 6 mln zł FERS - 34 mln zł Budżet państwa 19 mln - Warunkiem realizacji celów edukacyjnych związanych z cyfrową transformacją edukacji w zakresie rozwoju kompetencji i biegłości w posługiwaniu się współczesną technologią cyfrową jest nie tylko zapewnienie odpowiedniego sprzętu i dostępu do sieci, ale także odpowiednie wsparcie metodyczne, techniczne i organizacyjne nauczycieli, aby mogli oni w pełni wykorzystywać wiedzę i umiejętności zdobyte na szkoleniach. W ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS) oraz KPO, do 2029 r., będą realizowane szkolenia dla nauczycieli z zakresu umiejętności cyfrowych (w tym w zakresie AI). Łącznie zostanie przeszkolonych ponad 100 tys. nauczycieli. Wszystkie szkolenia oparte są na standardach kompetencji cyfrowych nauczycieli wypracowanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, obejmujących m. in. kwestie związane z przepisami prawa, ochroną danych osobowych i zasadami bezpieczeństwa dotyczącymi korzystania z zasobów dostępnych w sieci czy korzystania z mediów i informacji. Mając na uwadze potrzebę stałego doskonalenia kompetencji nauczycieli, także Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) – podległy Ministrowi Edukacji – realizuje liczne szkolenia, konferencje i seminaria w zakresie edukacji cyfrowej. Zgodnie z zapisami PCTE, proponuje się utworzenie stanowiska szkolnego koordynatora cyfrowej edukacji, którego rolą byłoby wspieranie nauczycieli w procesie wykorzystania sprzętu cyfrowego oraz oprogramowania w dydaktyce. Dodatkowo, koordynator ma stanowić dla danej szkoły wsparcie w procesie transformacji cyfrowej, w szczególności dla metodycznej i organizacyjnej pomocy w wykorzystaniu technologii w celach edukacyjnych i w funkcjonowaniu szkoły. Ponadto ma stymulować do tworzenia długofalowych i przemyślanych planów rozwoju szkoły zapewniających w trakcie i po transformacji równowagę pomiędzy nauczaniem tradycyjnym i z wykorzystaniem technologii cyfrowych. W ramach programu FERS planowane jest przeszkolenie 25 tysięcy osób do 2028 r. Inwestycja w szkolenia dla koordynatorów cyfrowych edukacji jest strategicznym posunięciem, które przełoży się na sukces całego procesu cyfryzacji polskiej szkoły. Wyposażenie koordynatorów w niezbędne kompetencje i narzędzia pozwoli im efektywnie prowadzić szkoły przez proces cyfryzacji, maksymalizując potencjał nowoczesnych technologii dla dobra uczniów i całego środowiska szkolnego. Szybki rozwój technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję (AI) stwarza wyzwania przed całymi społeczeństwami, a w szczególności przed systemami edukacji przygotowującymi dzieci i młodzież do funkcjonowania w otoczeniu nasyconym cyfrowymi technologiami czy usługami wykorzystującymi sztuczną inteligencję. Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej oświaty. PCTE wskazuje nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole, jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji. W dokumencie zawarto, iż należy w zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m.in. poprzez wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii, uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów, co z kolei spowoduje pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli, jak również należy opracować programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z wykorzystaniem tych technologii. Założono też, że przyjmowane rozwiązania wprowadzające różne narzędzia wykorzystujące AI do szkół i placówek będą korzystne i będą minimalizować zagrożenia jakie niesie ze sobą AI. Minister edukacji udostępnia uczniom i nauczycielom Zintegrowaną Platformę Edukacyjną, na której udostępniane są bezpłatne cyfrowe materiały dla uczniów i nauczycieli oraz wspierającej realizację procesu kształcenia w szkołach i placówkach. ZPE to narzędzie, które posiada funkcjonalności umożliwiające m.in. szkolenia dla nauczycieli, prowadzenie przez nauczycieli zajęć z uczniami, czy rozwijanie zainteresowań uczniów. Zgromadzone na platformie zasoby cyfrowe są udostępniane bezpłatne. Obejmują podstawę programową kształcenia ogólnego od klasy I szkoły podstawowej do ostatniej klasy szkoły ponadpodstawowej (liceum, technikum, BS I i BS II), oraz część podstawy programowej kształcenia w zawodach. Wszystkie e-materiały, udostępniane na platformie, są przygotowane przez specjalistów. Większość z nich to materiały interaktywne, które można pobrać i wykorzystywać w dogodny dla siebie sposób. Z materiałów może skorzystać każdy, jednak są one przeznaczone szczególnie dla nauczycieli, uczniów i rodziców, którzy chcieliby pomóc swoim dzieciom w opanowaniu materiału szkolnego lub w rozwijaniu zainteresowań. Zasoby zgromadzone na ZPE są systematycznie aktualizowane oraz wzbogacane o kolejne materiały. Dzięki współpracy MEN i CANVA nauczyciele i uczniowie (od 4 klasy szkoły podstawowej) uzyskali za pośrednictwem ZPE nieodpłatny dostęp do pełnej wersji Canva dla Edukacji, która oferuje wiele szablonów i elementów graficznych, które ułatwiają i umilają pracę np. nad prezentacją czy projektem szkolnym. Ze względu na ciągły i dynamiczny rozwój nauki, technologii, dydaktyki, metodyki kształcenia, a także zmieniające się potrzeby edukacyjne, konieczny jest systematyczny i konsekwentny rozwój zasobów ZPE. Działania te stanowią istotny krok w stronę cyfryzacji polskiej edukacji, umożliwiając uczniom zdobywanie kompetencji przyszłości w warunkach odpowiadających najwyższym standardom technologicznym. Ponadto IBE-PIB we współpracy z ORE realizuje do 2029 r. w ramach FERS projekt pn. „Rozwijanie metod i form wspierania uczennic i uczniów zdolnych”. Projekt jest odpowiedzią na potrzebę systemowego uporządkowania i wzmocnienia działań na rzecz wspierania rozwoju uczennic i uczniów zdolnych w polskim systemie oświaty. Zakłada kompleksowe podejście, obejmujące diagnozę potrzeb, opracowanie adekwatnych rozwiązań merytorycznych oraz ich wdrożenie i upowszechnienie. Projekt jest odpowiedzią na potrzebę systemowego uporządkowania i wzmocnienia działań na rzecz wspierania rozwoju uczniów zdolnych w polskim systemie oświaty. Zakłada się, że dzięki kompleksowemu podejściu projekt przyczyni się do zoptymalizowania systemu wsparcia zdolnych uczniów oraz podniesienia kompetencji kadry zaangażowanej w ich rozwój. Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje funkcjonowanie sieci szkół w kontekście zmian demograficznych oraz obowiązujących przepisów prawa oświatowego. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z ustawą – Prawo oświatowe prowadzenie publicznych szkół i placówek należy do zadań jednostek samorządu terytorialnego, które podejmują decyzje dotyczące organizacji sieci szkół, w tym ich przekształcania lub likwidacji, na zasadach określonych w przepisach prawa. W dniu 25 kwietnia 2026 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 504). Ustawa ta wprowadza zmiany w procedurze likwidacji i przekształcenia szkoły. Pragnę podkreślić, że przepisy te gwarantują rodzicom nie tylko prawo do wzięcia udziału w konsultacjach, ale także dają społeczności lokalnej możliwość zgłaszania uwag oraz prawo do dostępu do szczegółowych informacji i dokumentów związanych z planowaną likwidacją lub przekształceniem przedszkola, szkoły i placówki. Tak jak obecnie nadal będzie istniał obowiązek uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty. Uprzejmie informuję, że w ustawie z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw określono, iż jednostka samorządu terytorialnego, która zamierza zlikwidować (przekształcić) szkołę, na 6 miesięcy przez terminem tej likwidacji będzie zamieszczała w Biuletynie Informacji Publicznej: analizy lub dokumenty uzasadniające likwidację szkoły; informacje o sposobie realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub zbliżonym zawodzie, oraz informacje o niepogorszeniu warunków nauki, wychowania i opieki uczniów szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniów szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki po likwidacji danej szkoły; informacje o planowanym obwodzie szkoły lub planowanych obwodach szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej; informację o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 3–4a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe [5] (dalej także „Prawo oświatowe“, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również informację o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 32 ust. 5 i 6 tej ustawy, w szczególności informację o trasach przewozu, miejscach oczekiwania uczniów na transport oraz o czasie przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także informację o połączeniach komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki po likwidacji szkoły; informację o: możliwości i miejscu zapoznania się przez mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego z ww. analizami, dokumentami i informacjami, możliwości, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków dotyczących zamierzonej likwidacji szkoły oraz o terminie ich składania, który nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, adresie strony podmiotowej urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego w Biuletynie Informacji Publicznej, pod którym będzie zamieszczone zbiorcze stanowisko wobec zgłoszonych uwag i wniosków, o których mowa w lit. b. Przedstawiciele samorządu, zgodnie z ww. ustawą z dnia 13 marca 2026 r., są zobowiązani do bezpośrednich konsultacji z rodzicami uczniów szkoły przeznaczonej do likwidacji lub przekształcenia. Ponadto, takie zmiany organizacyjne nie będą możliwe bez uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty, który zobowiązany jest nie tylko przeanalizować wszystkie ww. dokumenty, ale także przeprowadzić oględziny w szkole, której dotyczy likwidacja lub przekształcenie, oraz w szkole lub w szkołach wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki po przeprowadzeniu zamierzonych zmian. Opinia kuratora oświaty będzie zawierać ocenę: zgodności z prawem zamierzonej zmiany; sposobu realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub w zbliżonym zawodzie, oraz ocenę, czy warunki nauki, wychowania i opieki uczniów szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniów szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki nie ulegną pogorszeniu; planowanej organizacji transportu i opieki uczniów, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również ocenę planowanej organizacji transportu i opieki nad dziećmi, w szczególności ocenę tras przewozu, miejsc oczekiwania uczniów na transport oraz czasu przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także połączeń komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki; zgodności z warunkami ustawowymi planowanego obwodu szkoły lub planowanych obwodów szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej. Odnosząc się do kwestii dotyczących kadry pedagogicznej w szkołach, pragnę podkreślić, że zapotrzebowanie na określoną liczbę nauczycieli w obrębie konkretnych jednostek samorządu terytorialnego zależy od lokalnej polityki oświatowej prowadzonej przez te samorządy, wyrażającej się sposobem organizacji edukacji – np. organizacji sieci szkolnej, wielkości szkół, liczebności oddziałów szkolnych, oferty dodatkowych zajęć dla uczniów. Dostosowania kadrowe w szkołach są dokonywane przez dyrektorów szkół i placówek, którzy stosownie do art. 68 ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe są kierownikami zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Do kompetencji dyrektora należy podejmowanie określonych przepisami prawa decyzji w zakresie spraw pracowniczych. Jednocześnie resort prowadzi prace i analizy dotyczące funkcjonowania systemu oświaty, w tym sytuacji kadrowej w szkołach oraz potrzeb związanych z zapewnieniem odpowiedniej liczby nauczycieli w systemie edukacji. Zgodnie z przepisami art. 10 ust. 18 i 19 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515) dyrektorzy szkół informują kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Informacje o wolnych stanowiskach pracy w jednostkach systemu oświaty dostępne są na stronie podmiotowej właściwego kuratorium oświaty. Porównanie liczby wolnych miejsc pracy oraz etatów dla nauczycieli na przestrzeni ostatnich lat pokazuje, że liczba ta maleje. Liczbę wolnych miejsc pracy oraz etatów dla nauczycieli w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz organy administracji rządowej na dzień 16 września 2024 r. i 2025 r. (tj. po rozpoczęciu roku szkolnego) przedstawia poniższa tabela. 2024 2025 16 września Liczba wolnych miejsc pracy 4 614 3 980 Liczba wolnych etatów 2 980,71 2 599,7 Z publikowanych na stronach kuratoriów oświaty informacji o wolnych miejsc pracy dla nauczycieli wynika, że problem braków kadrowych wśród nauczycieli istnieje przede wszystkim w dużych miastach. Na dzień 16 września 2025 r. wakaty wykazane w województwie mazowieckim stanowią blisko 1/4 wszystkich wolnych miejsc pracy dla nauczycieli w Polsce, a w województwie mazowieckim 50% stanowią wakaty w Warszawie. Poniższa tabela przedstawia 5 województw z najwyższą liczbą wolnych miejsc pracy dla nauczycieli. Województwo Liczba wolnych miejsc pracy Liczba wolnych etatów MAZOWIECKIE 972 699,29 MAŁOPOLSKIE 556 340,12 DOLNOŚLĄSKIE 356 252,8 ŚLĄSKIE 332 198,65 WIELKOPOLSKIE 304 198,73 Obecnie w szkołach trwa ruch kadrowy, część nauczycieli rozwiązała stosunek pracy w jednej szkole, żeby następnie zatrudnić się w innej, natomiast część nauczycieli zakończy pracę w szkole w związku z przejściem na emeryturę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Tak więc informacje o rzeczywistych wakatach w szkołach w roku szkolnym 2026/2027 znane będą we wrześniu br. Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje działania mające na celu zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela oraz ograniczenie zjawiska odpływu nauczycieli z systemu oświaty. Działania te obejmują m.in. podwyższanie wynagrodzeń nauczycieli, prowadzenie analiz dotyczących sytuacji kadrowej w szkołach, wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz działania ukierunkowane na poprawę warunków pracy nauczycieli i ograniczanie obciążeń administracyjnych. Należy podkreślić, że jednym z priorytetów polityki oświatowej państwa, czego dowodem są już dokonane i podejmowane działania obecnego rządu, są właśnie sprawy godnych warunków pracy nauczycieli oraz zwiększenie atrakcyjności tego zawodu. Rekordowy wzrost wynagrodzeń nauczycieli w 2024 r. (33% w przypadku nauczycieli początkujących i 30% w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych) pozwolił przywrócić odpowiedni dla tej grupy zawodowej poziom płac w relacji do wskaźników makroekonomicznych. Od 1 stycznia 2026 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących względem stanu z 2023 r. jest wyższe o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych są wyższe o 41%. Niezależnie jednak od podwyżek wynagrodzenia dokonywane są inne korzystne zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli. Ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1160) dokonano wielu zmian oczekiwanych przez nauczycieli. Do najważniejszych z nich należą: podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy do 300 % wynagrodzenia miesięcznego i wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy - 400 % wynagrodzenia miesięcznego; podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych – 18 godzin tygodniowo; poszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego; uregulowanie przypadków, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Ponadto informuję, że działania ministra edukacji koncentrują się również na projektowaniu systemowych rozwiązań gwarantujących bezpieczne warunki kształcenia, wychowania i opieki oraz wspierania szkół i placówek systemu oświaty w realizacji zadań z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia psychicznego dzieci, młodzieży oraz nauczycieli. Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. Obowiązkowe działy edukacji zdrowotnej : bezpieczeństwo, higiena cyfrowa, odżywianie, profilaktyka uzależnień, zdrowie psychiczne, fizyczne i społeczne oraz pierwsza pomoc. Nieobowiązkowe będą natomiast zagadnienia dotyczące zdrowia seksualnego. W realizowanej podstawie programowej ww. przedmiotu dla klas IV-VI w dziale V Zdrowie psychiczne uczeń otrzymuje wiedzę w zakresie dbałości o dobrostan psychiczny i emocjonalny, w tym poczucia własnej wartości i skuteczności. Na zajęciach uczeń omawia pojęcie przemocy; wymienia przykłady zachowań przemocowych, tj. przemoc fizyczną, psychiczną, rówieśniczą i cyberprzemoc, omawia sposoby reagowania na przemoc. Ponadto uczeń potrafi wskazać miejsca, w których można szukać pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, w tym telefony zaufania, w sytuacji, gdy jest osobą doświadczającą przemocy lub jej świadkiem. Ministerstwo Edukacji Narodowej cyklicznie realizuje programy i projekty dedykowane wspieraniu zdrowia psychicznego całej społeczności szkolnej. Obecnie realizowany jest otwarty konkurs ofert na realizację w 2026 r. zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. Budowanie odporności – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych. Zadanie z zakresu zdrowia publicznego składa się z dwóch modułów: Moduł I. Zobacz relacje. Zadanie polega na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach projektów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę i umiejętności w zakresie budowania konstruktywnych relacji, pozytywnej komunikacji interpersonalnej, znaczenia postaw i zachowań w grupie społecznej, indywidualizacji działań (w ramach profilaktyki wskazującej i selektywnej), a także uczy, w tym w praktyce skutecznych strategii radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Moduł II. W zdrowiu – w ruchu. Zadanie polega na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach projektów z zakresu aktywności fizycznej i zdrowego żywienia jako aktywnego procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę i umiejętności na temat znaczenia zdrowego stylu życia w przeciwdziałaniu chorobom cywilizacyjnym oraz utrzymaniu zdrowia psychicznego, a także skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami. Informacje o otwartych konkursach ofert ogłaszanych przez ministra edukacji można znaleźć na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej pod linkiem: https://www.gov.pl/web/edukacja/oswiata-i-wychowanie11 Kolejnym działaniem jest projekt pn. Wparcie Rówieśnicze w Zakresie Zdrowia Psychicznego Młodzieży realizowany do 2028 r. we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji i Fundacją Instytut Edukacji Pozytywnej. Projekt ma na celu opracowanie i przetestowanie metody wsparcia rówieśniczego (peer support) z udziałem: koordynatorów (psychologów i pedagogów szkolnych) oraz schoolworkerów (uczniów). Podstawową rolą tych ostatnich jest identyfikacja rówieśników potrzebujących pomocy, przeprowadzanie z nimi rozmów wspierających, a przede wszystkim – zgłaszanie zaobserwowanego problemu osobie koordynującej. Taka aktywność odpowiednio przeszkolonych nastolatków ma prowadzić do stworzenia dobrej atmosfery w szkole – sprzyjającej rozmowom o trudnościach i emocjach, a także zapobiegającej stygmatyzacji i izolacji. Klimat otwartości i empatii budowany przez rówieśników lepiej motywuje do sięgania po pomoc i sprzyja nawiązywaniu nowych relacji interpersonalnych. Na realizację zadania przeznaczono ponad 41 mln zł. Szkoły mogą także korzystać z 32 dostępnych programów z bazy programów rekomendowanych. System rekomendacji działa na poziomie krajowym od 2010 roku. Jest to zadanie realizowane we współpracy trzech instytucji: Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Ośrodka Rozwoju Edukacji oraz Instytutu Psychiatrii i Neurologii. W ramach systemu dokonywana jest ocena programów z obszarów promocji zdrowia psychicznego, profilaktyki uzależnień (profilaktyki narkomanii, profilaktyki problemów alkoholowych) oraz programów profilaktyki innych zachowań problemowych (ryzykownych) dzieci i młodzieży. Programy są badane pod kątem spełnienia standardów – szczegółowych wymagań odnoszących się do jakości programu jako całości, a także poszczególnych etapów jego realizacji, tj. etapu diagnozy i oceny potrzeb, wyboru grupy docelowej, planowania celów i sposobów ich realizacji, zapewnienia jakości realizacji oraz monitorowania i oceny efektów programu w trakcie ewaluacji. Ośrodek Rozwoju Edukacji upowszechnia na swojej stronie internetowej materiały dla nauczycieli i rodziców, dzięki którym mogą oni zwiększać swoje kompetencje z obszaru m.in. profilaktyki zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, np. publikacja Uczeń z zaburzeniami psychicznymi w szkole – stanowi cenne źródło wskazówek dla nauczycieli i rodziców do pracy z uczniami; publikacja Zarządzanie emocjami – krok w stronę zdrowia psychicznego – zawiera istotne wskazówki dla nauczycieli i wychowawców nt. wprowadzania w przystępny sposób zagadnień związanych z inteligencją emocjonalną zarówno na lekcjach, jak i podczas rozmów indywidualnych z uczniami i uczennicami. Na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej – oficjalnej platformie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej, dostępnych jest w formie cyfrowej 501 bezpłatnych materiałów edukacyjnych z zakresu zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, zgodnych z podstawą programową i opracowanych w celu wspierania procesu nauczania i uczenia się. Ponadto, od 1 października 2023 r. Ośrodek Rozwoju Edukacji realizuje projekt pn. „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą“ (SCWEW). Projekt jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Jego realizację zaplanowano do 31 grudnia 2027 r. Celem projektu jest budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej realizowanej przez przedszkola, szkoły, placówki specjalne na rzecz przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w zakresie pracy z grupami dzieci, uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi. Rezultaty projektu zakładają: zapewnienie specjalistycznego wsparcia poprzez sieć 285 SCWEW uzupełniających lokalne zasoby innych instytucji oświatowych działających na rzecz dziecka i rodziny, zapewnienie rozwoju kompetencji dyrektorów, nauczycieli i specjalistów oraz wsparcie specjalistyczne, w tym utworzenie wypożyczalni sprzętu specjalistycznego i zapewnienie doradztwa w jego wykorzystaniu. W latach 2019-2023, w ramach pilotażu wdrożenia modelu SCWEW były realizowane superwizje, umożliwiające nauczycielom wymianę doświadczeń, pobudzanie do refleksji oraz wspierające nauczycieli i specjalistów z przedszkoli i szkół pracujących ze zróżnicowanymi zespołami uczniów. Eksperci SCWEW towarzyszyli kadrze, dzieląc się swoimi doświadczeniami i zachęcając ich do wspólnego poszukiwania rozwiązań. Wnioski wynikające z sondaży przeprowadzonych w trakcie realizacji pilotażu SCWEW świadczą o wartości tej formy wsparcia nauczycieli w ich codziennej pracy. Dla Ministerstwa Edukacji Narodowej jest to cenna informacja potwierdzająca, że ten rodzaj wsparcia SCWEW należy kontynuować. Jednocześnie informuję, że w ministerstwie prowadzone są analizy w zakresie możliwych prac legislacyjnych, których celem będzie wzmocnienie jakości pomocy psychologiczno-pedagogicznej i przyspieszenie udzielania wsparcia przez jednostki systemu oświaty dzieciom i młodzieży w środowisku, w którym funkcjonują na co dzień - w przedszkolu, szkole czy w placówce. Odnosząc się do kwestii dotyczących zwiększenia nakładów na edukację publiczną w najbliższych latach informuję, że 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572, z późn. zm.). W zakresie finansowania zadań oświatowych ustawa przewiduje, że dla samorządów od 2025 roku są naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. Zgodnie z ww. ustawą łączna kwota potrzeb oświatowych w 2025 roku została wpisana do ustawy natomiast kwota potrzeb w zakresie kolejnych lat ustalana jest na podstawie kwoty z roku poprzedniego, z uwzględnieniem zmiany zakresu realizowanych zadań oświatowych. Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2026 rok ustalona jest na 114 mld 952 mln zł, co oznacza wzrost o 12,3 mld zł (12%) w porównaniu do 2025 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej dąży do wzrostu nakładów na edukację publiczną w najbliższych latach. Największe planowane obszary wzrostu to wzrost z tytułu zwiększenia wynagrodzeń nauczycieli. Ponadto pragnę poinformować, że Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi prace związane z przygotowywaniem i wdrażaniem zmian w systemie oświaty. Informacje o projektowanych rozwiązaniach legislacyjnych i organizacyjnych są publikowane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności w wykazie prac legislacyjnych oraz na stronach internetowych Ministerstwa Edukacji Narodowej. Natomiast, w przypadku awansu zawodowego nauczycieli informuję, że w Ministerstwie Edukacji Narodowej nie są prowadzone prace legislacyjne mające na celu zmiany przepisów w tym zakresie. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Baza danych – System Informacji Oświatowej [2] Baza danych – System Informacji Oświatowej [3] Dz. U. poz. 812 [4] Przyjęty uchwałą nr 121 Rady Ministrów z dnia 17 września 2025 r. [5] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.