do ministra infrastruktury
w sprawie systemu Polsuw - polskiej technologii zestawów kołowych o zmiennym rozstawie, do której prawa Polskie Koleje Państwowe SA nabyły we wrześniu 2019 r.
Zgłaszający: Michał Moskal
Data wpływu: 05-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
w odpowiedzi na interpelację nr 9561 z 24 lipca 2025 r. (znak: DTK-4.054.6.2025) Pan wiceminister Piotr Malepszak złożył w imieniu Pana Ministra trzy istotne deklaracje:
1) Ministerstwo Infrastruktury „nie podziela opinii, że system POLSUW jest projektem przepadłym”, wskazując, że „historia wdrożeń technologii zmiennego rozstawu kół w Europie pokazuje, że nawet systemy rozwijane przez dekady mogą z powodzeniem zostać reaktywowane”; jako pozytywny przykład podano hiszpański projekt MERCAVE realizowany przez ADIF i będący „przedmiotem współpracy Hiszpanii z Ukrainą”;
2) PKP SA „dysponuje pełnią zasobów niezbędnych do kontynuowania projektu POLSUW, zarówno w zakresie dokumentacji technicznej, jak i ochrony własności intelektualnej”; istnieje też – wbrew opinii prezesa PKP Intercity Janusza Malinowskiego – zainteresowanie ze strony krajowych producentów taboru, a niedostępność tulei ślizgowych firmy Glacier nie stanowi bariery, gdyż w czwartej wersji systemu zastosowano już teflonowe łożyska INA Schaeffler;
3) „zasadnym wydaje się rozważenie wznowienia prac nad POLSUW w formie projektu badawczo-rozwojowego z udziałem partnerów i wsparciem środków publicznych (np. w ramach programów NCBR, CEF Transport lub Europe’s Rail JU lub jego następcy w ramach UE Framework Program 10)”.
Od dnia udzielenia tej odpowiedzi minęło dziewięć miesięcy. W tym okresie nie tylko nie podjęto żadnych konkretnych działań w zakresie wznowienia prac nad systemem Polsuw, lecz – co znacznie poważniejsze – przyznany przez Ministerstwo Infrastruktury w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. „pozytywny przykład” MERCAVE przekształcił się w bezpośredniego konkurenta polskiej technologii. W szczególności wskazuję na następujące fakty:
1) w dniu 18 marca 2026 r. w Madrycie, w trakcie wizyty prezydenta Wołodymyra Zełenskiego u premiera Pedro Sáncheza, Hiszpania i Ukraina podpisały pakiet porozumień o łącznej wartości 200 mln euro, którego pierwszym konkretnym efektem jest projekt opracowania innowacyjnych wózków wagonów towarowych wyposażonych w system automatycznej zmiany rozstawu kół, realizowany przez Ukrzaliznycia we współpracy z hiszpańską firmą inżynieryjną Tria Ingeniería oraz zarządcą infrastruktury ADIF; rząd Hiszpanii poprzez Instituto de Crédito Oficial (ICO) oraz instrument FIEM zapewnił bezpośrednie finansowanie projektu w wysokości 5,5 mln euro; jest to dokładnie ta sama nisza technologiczna, w której polska technologia POLSUW miała – zgodnie z deklaracjami z 2019 r. – „zrewolucjonizować transport kolejowy”;
2) zgodnie z opublikowanymi przez serwis branżowy Railmarket szczegółami porozumienia (11 kwietnia 2026 r.), system Tria Ingeniería oparty na koncepcji MERCAVE umożliwi przewóz towarów pomiędzy sieciami o rozstawie 1520 mm, 1435 mm oraz 1668 mm, koszt adaptacji jednego wagonu szacowany jest na ok. 70 tys. euro, a certyfikacja dla sieci ukraińskiej zaplanowana została na lata 2027-2029 – co oznacza, że do czasu ewentualnej reaktywacji prac nad polskim Polsuw, ATGS Tria/ADIF będzie już w fazie certyfikacji eksploatacyjnej u głównego potencjalnego odbiorcy w naszym regionie, czyli u Ukrzaliznycia;
3) koordynację działań po stronie hiszpańskiej zapewnia Hiszpańskie Biuro ds. Odbudowy Ukrainy, działające przy Ministerstwie Gospodarki, Handlu i Przedsiębiorczości jako „jedno okienko” dla projektów inwestycyjnych i współpracy biznesowej z Ukrainą; tymczasem analogiczna struktura w polskim rządzie – mimo że Polska jest sąsiadem Ukrainy, głównym hubem logistycznym dla pomocy wojskowej i humanitarnej oraz krajem o istotnej infrastrukturze przygranicznej – nie istnieje, a inicjatywę przejęły Madryt i Kijów;
4) Polska – mimo posiadania od września 2019 r. patentu, pełnej dokumentacji konstrukcyjnej i technologicznej oraz majątkowych praw autorskich do systemu Polsuw, mimo posiadania działających historycznie 6 stanowisk przestawczych (Mockawa, Mościska, Dorohusk, ZNTK Piła, ZNTK Poznań, Zamość-Bortatycze), mimo istnienia ponad 80 wyprodukowanych zestawów przestawnych SUW 2000 i mimo bezpośredniego sąsiedztwa z największym w regionie potencjalnym rynkiem zbytu (Ukraina) – nie podpisała w analogicznym okresie żadnego porozumienia z Ukrzaliznycia ani z producentami ukraińskimi, ani z Komisją Europejską w sprawie testowego wdrożenia Polsuw, mimo że Pan wiceminister Malepszak w piśmie z 24 lipca 2025 r. wskazywał taką możliwość jako „zasadne rozwiązanie”;
5) co więcej – jak wynika z deklaracji wiceministra Malepszaka w piśmie z 24 lipca 2025 r. – PKP SA „prowadzą rozmowy z krajowym wykonawcą stanowisk torowych, który w przeszłości uczestniczył w budowie podobnych instalacji w Polsce i za granicą”, ale po dziewięciu miesiącach od tej deklaracji nie ujawniono nazwy tego wykonawcy ani efektów rozmów; równolegle PKP SA miały „analizować możliwości pozyskania finansowania zewnętrznego, w tym z unijnego instrumentu CEF2”, ale po dziewięciu miesiącach nie ujawniono żadnego konkretnego wniosku;
6) w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. Pan wiceminister Malepszak wprost podzielił się odpowiedzialnością politycznym sposobem, wskazując, że „zakup przez PKP SA praw do dokumentacji konstrukcyjnej oraz technologicznej zestawu kołowego POLSUW i dalsze plany co do jego wykorzystania miał miejsce w okresie, gdy nadzór właścicielski nad spółką PKP SA sprawował ówczesny Minister Infrastruktury, jeden z autorów interpelacji”; jednak od momentu zmiany rządu w grudniu 2023 r. minęło już ponad 28 miesięcy, w trakcie których obecny rząd – nadzorujący PKP SA przez Ministerstwo Infrastruktury – nie podjął żadnej rozstrzygającej decyzji w sprawie reaktywacji bądź ostatecznego zamknięcia projektu Polsuw.
W obliczu faktu, że Polska właśnie traci historyczną szansę na zostanie technologicznym liderem w niszy systemów zmiennego rozstawu kół na rzecz Hiszpanii – a wraz z nią także ok. 200 mln euro potencjalnych korzyści gospodarczych dla polskiego przemysłu kolejowego – uprzejmie wnoszę o udzielenie precyzyjnych, merytorycznych i terminowych odpowiedzi na poniższe pytania:
Oczekuję wyczerpujących, merytorycznych i terminowych odpowiedzi na powyższe pytania. Pragnę podkreślić, że odpowiedź wiceministra Malepszaka z 24 lipca 2025 r., choć formalnie obszerna, sprowadziła się w warstwie operacyjnej do trzech deklaracji: 1) projekt nie jest stracony, 2) PKP SA dysponuje wszystkim, co potrzeba, oraz 3) „zasadne wydaje się rozważenie wznowienia prac”. Po dziewięciu miesiącach od tych deklaracji żadna z nich nie przekształciła się w konkretne, zweryfikowalne działanie.
Tymczasem konkurencyjny system MERCAVE/ATGS – wskazany przez sam resort jako pozytywny przykład – obecnie zdobywa rynek ukraiński z bezpośrednim finansowaniem rządu Hiszpanii. To nie jest abstrakcyjna porażka technologiczna, lecz konkretna, mierzalna utrata szansy gospodarczej dla polskiego przemysłu kolejowego, dla polskich uczelni technicznych, dla polskiej polityki sąsiedztwa wschodniego oraz – przede wszystkim – dla mieszkańców województw przygranicznych (lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), którzy mogliby na trwałe skorzystać z lepszych połączeń transgranicznych. Brak działania Ministerstwa Infrastruktury w tej sprawie jest – w mojej ocenie – jednym z najpoważniejszych zaniechań polityki transportowej obecnego rządu.
Z wyrazami szacunku
Michał Moskal
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej