Interpelacja w sprawie praktyki stosowania zabezpieczenia roszczeń polegającego na ograniczaniu publikacji materiałów prasowych oraz ryzyka występowania mechanizmów typu SLAPP w Polsce

Interpelacja w sprawie praktyki stosowania zabezpieczenia roszczeń polegającego na ograniczaniu publikacji materiałów prasowych oraz ryzyka występowania mechanizmów typu SLAPP w Polsce Interpelacja nr 16840 do ministra sprawiedliwości w sprawie praktyki stosowania zabezpieczenia roszczeń polegającego na ograniczaniu publikacji materiałów prasowych oraz ryzyka występowania mechanizmów typu SLAPP w Polsce Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 27-04-2026 Szanowny Panie Ministrze, w przestrzeni publicznej pojawiają się kolejne przypadki stosowania przez sądy zabezpieczenia roszczeń w sprawach o ochronę dóbr osobistych, które polegają na ograniczeniu lub uniemożliwieniu publikacji materiałów prasowych. Tego rodzaju środki, choć przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, budzą poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady wolności słowa oraz zakazu cenzury prewencyjnej. W szczególności chodzi o sytuacje, w których zabezpieczenie przybiera formę zakazu publikacji materiału dziennikarskiego lub jego części przed jego upublicznieniem. W praktyce może to prowadzić do powstania tzw. efektu mrożącego zniechęcającego dziennikarzy i redakcje do podejmowania tematów istotnych społecznie. W literaturze i praktyce międzynarodowej zjawisko to bywa wiązane z mechanizmami typu SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), których celem jest ograniczanie debaty publicznej poprzez wykorzystanie narzędzi prawnych. Z uwagi na powagę problemu oraz jego potencjalny charakter systemowy zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Ile wniosków o zabezpieczenie roszczeń w sprawach o ochronę dóbr osobistych zostało złożonych do sądów powszechnych w Polsce w latach 2020–2026? W ilu z tych spraw zabezpieczenie polegało na: a) zakazie publikacji materiału prasowego w całości lub w części, b) nakazie usunięcia już opublikowanego materiału, c) ograniczeniu formy publikacji (np. anonimizacji danych)? W ilu przypadkach zabezpieczenia, o których mowa powyżej, dotyczyły materiałów dziennikarskich lub publikacji o charakterze informacyjnym lub publicystycznym? W ilu sprawach decyzja o zabezpieczeniu została wydana bez uprzedniego wysłuchania drugiej strony, w szczególności redakcji lub autora materiału? W ilu przypadkach wydane zabezpieczenia zostały następnie uchylone lub zmienione przez sądy wyższej instancji? Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi analizy dotyczące wpływu stosowania zabezpieczenia roszczeń na wolność słowa oraz funkcjonowanie mediów w Polsce? Czy w Ministerstwie Sprawiedliwości analizowany jest problem tzw. SLAPP, w szczególności w kontekście wykorzystywania postępowań cywilnych i środków zabezpieczających do ograniczania debaty publicznej? Czy istnieją jakiekolwiek wytyczne, rekomendacje lub dobre praktyki kierowane do sądów w zakresie stosowania zabezpieczenia roszczeń w sprawach mogących dotyczyć wolności słowa? Czy rozważane są zmiany legislacyjne w Kodeksie postępowania cywilnego, które: a) ograniczyłyby możliwość stosowania zabezpieczenia polegającego na zakazie publikacji materiałów prasowych, b) wprowadziłyby obowiązek szczegółowego badania proporcjonalności takiego środka, c) wzmocniłyby ochronę wolności słowa w postępowaniach zabezpieczających? Na jakim etapie znajduje się wdrażanie przez Polskę regulacji Unii Europejskiej dotyczących przeciwdziałania mechanizmom typu SLAPP? Zabezpieczenie roszczeń jest istotnym instrumentem ochrony praw jednostki, jednak jego stosowanie w sprawach dotyczących publikacji materiałów prasowych wymaga szczególnej ostrożności. W przeciwnym razie może prowadzić do ograniczenia debaty publicznej oraz naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności słowa. W demokratycznym państwie prawa standardem powinno być rozstrzyganie sporów dotyczących treści publikacji co do zasady po ich opublikowaniu , a nie poprzez ich uprzednie blokowanie. Dlatego zasadne jest uzyskanie pełnych danych oraz informacji, czy obecna praktyka stosowania przepisów nie prowadzi do nadużyć lub niezamierzonych skutków systemowych. Z wyrazami szacunku Poseł na Sejm RP Marcin Józefaciuk