Interpelacja w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności

Interpelacja w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności Interpelacja nr 16782 do ministra obrony narodowej, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Krzysztof Ciecióra, Anna Dąbrowska-Banaszek, Robert Warwas, Lidia Czechak, Urszula Rusecka, Maria Koc, Anna Kwiecień Data wpływu: 22-04-2026 Szanowni Panie Premierze, Szanowny Panie Ministrze, w ostatnim czasie podejmowane są działania mające na celu zwiększenie poziomu przygotowania społeczeństwa na sytuacje kryzysowe, w tym konflikty zbrojne, katastrofy naturalne czy inne zagrożenia. Obejmują one m.in. opracowywanie poradników dla ludności oraz rozwój programów szkoleń o charakterze powszechnym, takich jak Wojska Obrony Terytorialnej – inicjatywy szkoleniowe czy działania prowadzone przez Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jednocześnie pojawiają się poważne sygnały ze środowisk eksperckich oraz organizacji reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami, że system ten w niewystarczającym stopniu uwzględnia potrzeby tej grupy obywateli. Dotyczy to zarówno treści poradników, jak i dostępności szkoleń praktycznych. W szczególności wskazuje się, że osoby z niepełnosprawnościami – mimo że stanowią znaczącą część społeczeństwa (ponad 3 miliony obywateli) – nie mają zapewnionego adekwatnego systemu przygotowania do funkcjonowania w warunkach zagrożenia. Z dostępnych informacji wynika, że obecne programy szkoleniowe mają charakter uniwersalny i nie są dostosowane do specyficznych potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, w tym ruchowej, sensorycznej czy intelektualnej. Brakuje dedykowanych kursów, materiałów szkoleniowych w dostępnych formatach oraz procedur uwzględniających ograniczenia funkcjonalne tych osób w sytuacjach ewakuacji, schronienia czy dostępu do pomocy. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w kontekście aktualnej sytuacji międzynarodowej oraz działań państwa w zakresie budowy systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. W warunkach realnego zagrożenia brak przygotowania tak dużej grupy obywateli może prowadzić nie tylko do zwiększonego ryzyka dla ich życia i zdrowia, ale także do poważnych wyzwań organizacyjnych dla służb ratunkowych. W związku z powyższym zasadne wydaje się podjęcie działań systemowych, które zapewnią realne włączenie osób z niepełnosprawnościami do systemu przygotowania obronnego i zarządzania kryzysowego. Dotyczy to zarówno opracowania dedykowanych programów szkoleniowych, jak i dostosowania istniejących narzędzi edukacyjnych oraz procedur operacyjnych. W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania: Czy problem niewystarczającego uwzględnienia osób z niepełnosprawnościami w systemie przygotowania ludności do sytuacji zagrożeń jest znany ministerstwu oraz czy był przedmiotem analiz? Jakie działania zostały dotychczas podjęte przez Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu dostosowania programów szkoleniowych i materiałów edukacyjnych do potrzeb tej grupy obywateli? Czy obecnie funkcjonują jakiekolwiek dedykowane szkolenia lub programy przygotowawcze skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnościami, a jeśli tak – jaka jest ich skala i dostępność? Czy planowane jest opracowanie odrębnych standardów szkoleniowych oraz procedur ewakuacyjnych uwzględniających różne rodzaje niepełnosprawności? Czy poradniki i materiały informacyjne przygotowywane przez administrację publiczną są dostępne w formatach dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, takich jak język łatwy do czytania, audiodeskrypcja czy tłumaczenie na polski język migowy? Czy prowadzone są konsultacje z organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami w zakresie projektowania systemu ochrony ludności oraz jakie wnioski z tych konsultacji zostały wdrożone? Jakie konkretne działania ministerstwa planują podjąć w najbliższym czasie w celu zapewnienia pełniejszego włączenia osób z niepełnosprawnościami do systemu bezpieczeństwa państwa oraz kiedy można oczekiwać ich wdrożenia? Czy rozważane jest wprowadzenie obowiązku uwzględniania potrzeb osób z niepełnosprawnościami w projektowaniu wszystkich działań z zakresu obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego?

Odpowiedź na interpelację w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności Odpowiedź na interpelację nr 16782 w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 13-05-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 16782 Pani Poseł Agnieszki Ścigaj oraz grupy Posłów [1] w sprawie przygotowania osób z niepełnosprawnościami do sytuacji zagrożeń i kryzysów w ramach systemu ochrony ludności , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie należy podkreślić, że system ochrony ludności i obrony cywilnej (olioc) obejmuje szereg organów oraz podmiotów realizujących zadania zgodnie z posiadanymi kompetencjami, zasobami oraz rolą pełnioną w strukturze państwa i społeczeństwa. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nadzoruje funkcjonowanie systemu ochrony ludności i obrony cywilnej na obszarze kraju oraz koordynuje realizację zadań w tym zakresie. Jednocześnie należy zaznaczyć, że ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [2] nakłada obowiązki w tym obszarze również na inne organy administracji publicznej. Kwestia uwzględniania potrzeb osób z niepełnosprawnościami w systemie olioc ma charakter bardzo rozległy i obejmuje m.in. zagadnienia związane z ewakuacją, szkoleniami oraz dostępnością materiałów dydaktycznych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w ramach swojej właściwości, podejmuje działania mające na celu kompleksowe przygotowanie systemu olioc dla wszystkich mieszkańców Polski, z uwzględnieniem również potrzeb osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz rodziców samotnie wychowujących dzieci. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązuje od 1 stycznia 2025 r., a organy ochrony ludności pozostają obecnie na etapie organizacji systemu oraz planowania działań. Równolegle podejmowane są działania praktyczne. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji planuje m.in. organizację warsztatów w ramach obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Przedstawiciele MSWiA uczestniczą również w spotkaniach z reprezentantami środowiska osób z niepełnosprawnościami organizowanych zarówno w Sejmie i Senacie RP, jak i na poziomie lokalnym. Wnioski wynikające z przeprowadzonych konsultacji są, w miarę możliwości, uwzględniane w dalszych pracach i decyzjach podejmowanych w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej. Należy jednocześnie podkreślić istotną rolę jednostek samorządu terytorialnego, których aktywność dotycząca rozpoznawania i zabezpieczania potrzeb osób z niepełnosprawnościami jest kluczowa dla skuteczności całego systemu olioc. Zgodnie z Programem Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 [3] finansowanie zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, w tym na edukację oraz zakup sprzętu niezbędnego do przeprowadzania ewakuacji, jest planowane w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw. Na dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego otrzymują środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów. Ponadto wójtowie i starostowie opracowują wkłady do wojewódzkich planów ewakuacji, w ramach których identyfikują potrzeby mieszkańców oraz dostępne zasoby i środki. Oficjalnym materiałem edukacyjnym przygotowanym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa jest „Poradnik bezpieczeństwa“. Opracowanie zostało przekazane do blisko 17 mln gospodarstw domowych w Polsce, a proces jego dystrybucji zakończył się 31 stycznia 2026 r. Podpisano również umowę na przygotowanie „Poradnika bezpieczeństwa“ w polskim języku migowym. Po otrzymaniu przez MSWiA gotowych plików wideo z tłumaczeniem zostaną one opublikowane na dedykowanych stronach internetowych: https://www.gov.pl/web/olioc oraz https://www.gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa . Dodatkowo trwa proces wyłonienia wykonawcy audiobooka „Poradnika bezpieczeństwa“. Równolegle trwają prace nad przygotowaniem poradnika w wersji easy to read (ETR), natomiast cyfrowa wersja jest przygotowana do publikacji i obecnie trwają uzgodnienia dotyczące sposobu jej rozpowszechnienia. Dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami wersje „Poradnika bezpieczeństwa“ będą stanowiły podstawę do organizacji szkoleń planowanych przez MSWiA w kolejnych latach. Powyższe materiały będą mogły być również wykorzystywane przez administrację samorządową oraz inne podmioty realizujące szkolenia i warsztaty dedykowane osobom z niepełnosprawnościami. Organizatorzy Powszechnych Warsztatów Ochrony Ludności planują także spotkania z przedstawicielami organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnością, w celu przygotowania trenerów do prezentacji materiału jeszcze podczas tegorocznej edycji Warsztatów. Natomiast w kolejnych latach planowane są szkolenia dedykowane osobom z niepełnosprawnościami, w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas ogólnopolskich warsztatów organizowanych w latach 2025-2026 przez Polski Czerwony Krzyż, Caritas oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP. W zakresie procedur ewakuacyjnych duże znaczenie ma stopień rozpoznania potrzeb przez gminy i powiaty przy przygotowywaniu wojewódzkich planów ewakuacji ludności. Za koordynację przygotowania wojewódzkich planów ewakuacji ludności oraz za przygotowanie krajowego planu ewakuacji odpowiada Rządowe Centrum Bezpieczeństwa. Należy przy tym zaznaczyć, że szczegółowe rozwiązania dotyczące procedur ewakuacji osób z niepełnosprawnościami pozostają przede wszystkim w kompetencji gmin i powiatów. Jednocześnie należy wskazać, że planowane jest uwzględnienie w wytycznych przygotowywanych dla wojewódzkich planów ćwiczeń rekomendacji dotyczących umożliwienia udziału osobom z niepełnosprawnościami oraz ich przedstawicielom w planowaniu i przeprowadzaniu ćwiczeń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Rozwiązanie to ma służyć lepszemu rozpoznaniu potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz dostosowaniu procedur systemu olioc, np. w obszarze ewakuacji. Przygotowanie służb i administracji publicznej w tym zakresie stanowi istotny element w zapewnieniu odpowiedniego funkcjonowania systemu olioc. System ochrony ludności i obrony cywilnej jest przygotowywany z myślą o całej ludności cywilnej znajdującej się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Co do zasady system nie rozróżnia grup osób, które obejmuje, jednak w obszarach takich jak ćwiczenia, szkolenia czy dostępność materiałów edukacyjnych istnieje potrzeba uwzględnienia potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Należy podkreślić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podejmuje działania mające na celu wdrożenie rozwiązań, które pomogą organom ochrony ludności na przygotowanie się do realizacji potrzeb osób z niepełnosprawnościami w obszarze olioc, jak i zwiększą udział tych osób w realizowanych przez nie działaniach. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Pani Poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek, Pani Poseł Lidii Czechak, Pani Poseł Urszuli Ruseckiej, Pani Poseł Marii Koc, Pani Poseł Anny Kwiecień, Pana Posła Krzysztofa Ciecióry oraz Pana Posła Roberta Warwasa. [2] Dz. U. poz. 1907 [3] przyjętego uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026