Interpelacja w sprawie działań wobec dramatycznych skutków tzw. specustawy ukraińskiej

Interpelacja w sprawie działań wobec dramatycznych skutków tzw. specustawy ukraińskiej Interpelacja nr 16781 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie działań wobec dramatycznych skutków tzw. specustawy ukraińskiej Zgłaszający: Franciszek Sterczewski Data wpływu: 22-04-2026 Szanowny Panie Ministrze, z przykrością stwierdzam, że od dłuższego czasu rosną w Polsce nastroje antyimigranckie. Co jeszcze smutniejsze, rozciągają się one na niechęć czy wręcz nienawiść wobec uchodźczyń z Ukrainy. W tym kontekście wygaszenie tzw. specustawy ukraińskiej wydaje się decyzją polityczną o szerszym znaczeniu. Niestety jej skutkiem jest cierpienie wielu grup, szczególnie tych najbardziej wrażliwych i w najtrudniejszym położeniu. Specustawa ukraińska (tj. ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa) umożliwiała uchodźczyniom i uchodźcom korzystanie z polskiego systemu pomocy społecznej i ubezpieczeń, a także wsparcia mieszkaniowego. Była odpowiedzią na masową migrację do Polski na początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, w wyniku której do naszego kraju przyjechały w znacznej mierze kobiety, dzieci i osoby starsze. Wiele z tych osób powróciło do Ukrainy, gdy z biegiem czasu stało się jasne, że wojna jeszcze długo się nie skończy. Obecnie w Polsce mieszka około 1,5 miliona Ukrainek i Ukraińców, z czego niespełna milion ma PESEL UKR. Zatrudnienie znajduje ok. 70-80% dorosłych obywatelek i obywateli Ukrainy. W 2025 r. szeroko informowano w mediach, że nie tylko korzystają oni z naszej pomocy, ale też zasilają polski budżet. Według dostępnych danych w 2024 r. tylko z podatków i składek przez nich płaconych wpłynęło ponad 18 miliardów złotych. I właśnie w takich warunkach w marcu 2026 r. weszła w życie ustawa wygaszająca tzw. specustawę ukraińską. W praktyce spowodowała ona, że ubezpieczenie zdrowotne mają głównie osoby aktywne na rynku pracy. Dla dzieci do 18. roku życia przewidziana jest pomoc medyczna. Ograniczono również zakres pomocy społecznej, w szczególności poprzez wycofanie zasiłków stałych, co uderzyło w osoby już wcześniej znajdujące się w najgorszej sytuacji finansowej. Zawężono także dostęp do wsparcia mieszkaniowego, tj. możliwości mieszkania w OZZ. Obecnie mogą z niej skorzystać nieliczni np. osoby z polskim orzeczeniem o niepełnosprawności, kobiety w ciąży lub z małymi dziećmi czy dzieci w pieczy zastępczej. Ten katalog nie obejmuje jednak rodzin wielodzietnych, mimo relatywnie dużej grupy samotnych matek kilkorga dzieci. Należy dodać, że już teraz część osób pokrywa część kosztów pobytu w OZZ. Najbardziej drastyczne zmiany dotyczą dostępu do ochrony zdrowia. Wiele osób w newralgicznych sytuacjach, wymagających natychmiastowego lub przewlekłego leczenia, nie ma ubezpieczenia, a przez to – uprawnienia do korzystania z polskiego systemu. Wsparciem nadal objęte są osoby mające za sobą min. 7 dni hospitalizacji, jednak nie obejmuje ono pacjentów ZOL i DPS czy korzystających z pomocy ambulatoryjnej. Organizacje pozarządowe alarmują o przypadkach przenoszenia tych osób do noclegowni dla bezdomnych, by uniknąć konieczności pozostawienia ich po prostu „na ulicy”. W patowej sytuacji są także emeryci z prawem do polskiej emerytury – dla nich proponowaną „furtką” jest zawieszenie emerytury, co umożliwi zamieszkanie w OZZ i korzystanie z polskiej ochrony zdrowia, ale równocześnie pozbawi środków do życia. W okrutny sposób ustawa potraktowała osoby chore, wymagające stałego leczenia. Pacjentom onkologicznym czy korzystającym z regularnego leczenia poważnych chorób w trakcie jego trwania odebrano do niego prawo. Z kolei osoby starsze, wymagające regularnego dostępu do lekarza i leków, nie mają środków na opłacenie wizyt czy wykupienie recept. Co oczywiste, tym bardziej nie stać ich na korzystanie z prywatnej ochrony zdrowia. Podobny problem dotyka osób z niepełnosprawnościami. Dla nich wprawdzie ustawa przewiduje wyjątek, ale skorzystanie z niego wymaga posiadania polskiego orzeczenia o niepełnosprawności, którego wyrobienie trwa miesiącami. Całkowicie nieuregulowana pozostaje natomiast kwestia świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Taka sytuacja budzi dodatkowe niejasności związane z uprawnieniami do świadczeń dzieci rodziców z niepełnosprawnościami, rodziców i rodzeństwa dzieci z niepełnosprawnościami. Zdaję sobie sprawę, że rząd (a w szczególności ZUS i NFZ) próbują łatać ustawowe dziury i szukać rozwiązań. Mówi się o możliwości samodzielnego ubezpieczenia się w NFZ, co jednak przekracza możliwości finansowe wielu osób, ponieważ z założenia problem braku ubezpieczenia dotyczy Ukrainek i Ukraińców w najtrudniejszej sytuacji finansowej. Inną propozycją jest włączenie rodzica do ubezpieczenia dziecka. W wielu sytuacjach nie ma jednak takiej możliwości – spora grupa osób starszych jest w Polsce sama albo ich dzieci nie mają możliwości zaopiekowania się rodzicem. Wreszcie relatywnie często proponowana jest rezygnacja z polskiej emerytury, co jednak jest długotrwałym i skomplikowanym procesem, wymagającym cierpliwej asysty urzędników. Niezależnie od prób innych organów i instytucji, wszystkie kluczowe decyzje leżą w gestii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Najwyższa pora zacząć działać. Organizacje pozarządowe jako najpilniejsze wskazują następujące potrzeby: - rozwiązanie dla osób starszych, chorych, z niepełnosprawnościami wymagających stałej opieki – pilnie potrzebna jest placówka, która zapewni opiekę tej grupie; konieczne jest też wsparcie hospicjów, domów pomocy, domów seniora, które mogą udzielić pomocy; - wsparcie osób starszych w dostępie do opcji mieszkaniowych i dostępu do leczenia – być może w zakresie pomocy mieszkaniowej jest to też kwestia zwiększenia środków przekazywanych na ten cel; - wsparcie dziadków opiekujących się wnukami – w praktyce instytucja opiekuna tymczasowego nie wystarcza do uzyskania wsparcia; - rozwiązania dla osób z niepełnosprawnościami, które pozwolą na szybsze uzyskanie polskiego orzeczenia o niepełnosprawności – problem przewlekłości w tym zakresie dotyczy też polskich obywateli, ale niezależnie od narodowości zagraża zdrowiu i życiu tych osób, zależnych od świadczeń; - rozwiązania pomostowe w zakresie opieki zdrowotnej dla osób w szczególnych sytuacjach – potrzebna jest ścieżka umożliwiająca wsparcie ośrodków pomocy społecznej lub organizacji pozarządowych. W związku z powyższym zwracam się do ministerstwa z następującymi pytaniami: 1. Jakie działania ministerstwo podjęło w celu złagodzenia skutków wygaszenia ustawy? 2. Jakie działania są planowane, aby wygaszenie pomocy nie skończyło się cierpieniem osób w najtrudniejszej sytuacji? 3. Czy ministerstwo rozważa wskazane powyżej postulaty? Które i kiedy zostaną wdrożone? W jakiej formie? 4. Z jakimi organizacjami ministerstwo współpracuje, by skorzystać z ich praktycznej wiedzy i przygotować możliwie najlepsze rozwiązania? Z poważaniem Franciszek Sterczewski

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań wobec dramatycznych skutków tzw. specustawy ukraińskiej Odpowiedź na interpelację nr 16781 w sprawie działań wobec dramatycznych skutków tzw. specustawy ukraińskiej Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 03-06-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 16781 Pana Posła Franciszka Sterczewskiego uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Rząd Rzeczypospolitej Polskiej (RP), spełniając wymagania wprowadzone decyzją wykonawczą Rady Unii Europejskiej (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą Rady (UE) 2022/382 [1] , w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. [2] , został zobligowany do zapewnienia ciągłości ochrony tymczasowej wysiedleńcom z Ukrainy do 4 marca 2027 r. Z kolei realizując zalecenia Rady UE C/2025/5129 z 16 września 2025 r., wskazujące na konieczność stopniowego przechodzenia z rozwiązań specjalnych na rozwiązania ogólne, przewidziane dla cudzoziemców legalnie przebywających na terytorium UE, Rząd RP opracował ustawę z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw [3] . Głównym założeniem omawianej regulacji było wygaszenie specjalnych rozwiązań dedykowanych wyłącznie ukraińskim uchodźcom wojennym, ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich cudzoziemców podlegających ochronie czasowej, dostosowanie przepisów prawa do nowego etapu sytuacji migracyjnej oraz przejście z rozwiązań nadzwyczajnych do systemowych. W związku z zaistniałym procesem usamodzielniania się obywateli Ukrainy, zasadne wydawało się stopniowe ograniczenie dotychczas udzielanego wsparcia. Ponadto dalsze utrzymywanie przepisów ustawy, zawierającej rozwiązania specjalne, mogło tworzyć ryzyko nierównego traktowania w relacjach do ogólnego reżimu prawa dla cudzoziemców. Wprowadzone od 5 marca 2026 r. rozwiązania mają na celu uzyskanie zbalansowanego efektu między spełnieniem wymagań nałożonych na Państwa Członkowskie UE ww. dyrektywą 2001/55/WE oraz solidarnością z osobami dotkniętymi konfliktem zbrojnym na Ukrainie a zasadą równego traktowania, wyrażającą się w racjonalnym ukształtowaniu praw ekonomicznych beneficjentów ochrony czasowej i efektywności związanych z ww. ochroną procedur. Wymaga podkreślenia, że ochrona tymczasowa zapewniona obywatelom Ukrainy stanowi środek wyjątkowy, mający na celu zapewnienie szybkiej i doraźnej pomocy osobom uciekającym przed wojną. Z samej istoty nie jest jednak formą trwałej ochrony międzynarodowej, lecz rozwiązaniem o charakterze przejściowym. Za zapewnienie wsparcia cudzoziemcowi objętemu ochroną czasową w trybie kryzysowym odpowiada minister właściwy do spraw wewnętrznych, który może w ramach uruchomionych na ten cel środków z budżetu państwa, zapewnić pobyt i wyżywienie, jednak nie dłużej niż przez 60 dni od dnia pierwszego wjazdu na terytorium RP. Wskazane wsparcie odbywa się poprzez umieszczenie cudzoziemca w obiekcie zbiorowego zakwaterowania lub wypłatę świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium RP. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) może jednak świadczyć ww. pomoc nie dłużej niż przez 12 miesięcy od powstania zdarzenia, które było podstawą wydania decyzji Rady UE. Powyższe oznacza, że zakwaterowanie interwencyjne nie zostanie obecnie uruchomione, gdyż okres ten już minął. Jest to rozwiązanie zaprojektowane na ewentualne przyszłe zdarzenia, które spowodują wydanie przez Radę UE stosownej decyzji. Natomiast dla beneficjentów ochrony czasowej z grup szczególnie wrażliwych, ustawa o wygaszeniu przewiduje wsparcie, do organizacji którego uprawnionym organem na poziomie centralnym jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Od 5 marca 2026 r., zgodnie z przepisem art. 112 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [4] , minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w ramach uruchomionych na ten cel środków, może zapewnić beneficjentowi ochrony czasowej pomoc polegającą za zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem, jeżeli posiada on status UKR, o którym mowa w art. 110a ust. 1 ww. ustawy, należy do grupy wrażliwej oraz nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania. Za osobę należącą do grupy wrażliwej, o której mowa w art. 112 ust. 3 ustawy o udzielaniu ochrony , uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków: 1) posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym, lub orzeczenie równoważne, o którym mowa w art. 5 pkt 1-2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych [5] , lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego; 2) ukończyła: a) w przypadku kobiet – 60. rok życia, b) w przypadku mężczyzn – 65. rok życia - o ile nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego, nie pracuje i nie posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu; 3) jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia wraz z tym dzieckiem, na podstawie przedstawionych dokumentów; 4) jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej; 5) jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, nie dłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji. Dodatkowo warto nadmienić, że w ustawie o wygaszeniu dodano przepis przejściowy [6] , który ułatwia organizację ośrodków zbiorowego zakwaterowania przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Powyższe oznacza, że w okresie od 5 marca do 30 czerwca 2026 r. wojewoda może kontynuować udzielanie pomocy na dotychczasowych zasadach obywatelom Ukrainy należącym do grup wrażliwych (wymienionym w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [7] ), jednakże wyłącznie tym, którzy 4 marca 2026 r. przebywali w obiektach zbiorowego zakwaterowania i nadal są beneficjentami ochrony czasowej. Reasumując należy wskazać, że osoby, które należą do grupy wrażliwej (znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji życiowej) nadal są objęte pomocą polegającą na zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem, jeżeli posiadają status UKR, o którym mowa w art. 110a ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony , oraz nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania. Ponadto MSWiA realizuje wraz z partnerami (Polskim Czerwonym Krzyżem oraz Polskim Centrum Pomocy Międzynarodowej) projekt „Wspólnie do Niezależności”. Jest on skierowany do obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową, którzy przebywają w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania i ma na celu pomoc w usamodzielnieniu się, poszukiwaniu pracy oraz znalezieniu własnego mieszkania. Działania zaproponowane w ramach ww. projektu są realizowane poprzez dofinansowanie do czynszu, organizację kursów językowych, doradztwo integracyjne i zawodowe. Z przedmiotowego wsparcia skorzystało już ponad 11 tys. osób, spośród których aż 43% to dzieci. Działania w projekcie „Wspólnie do Niezależności” zostały zaplanowane do końca lutego 2027 r. Jednocześnie na bieżąco, we współpracy z organizacjami pozarządowymi, identyfikowane są problemy z wdrożeniem ustawy. Bardzo często wynikają one z nieznajomości zasad przyznawania instrumentów wsparcia dla uchodźców wojennych z grup wrażliwych. W związku z tym MSWiA podjęło inicjatywę przygotowania poradnika, w którym znajdą się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczącej zapewnienia dostępu do opieki zdrowotnej uchodźcom z Ukrainy, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 112c ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony beneficjenci ochrony czasowej, posiadający numer PESEL ze statusem UKR: 1) którzy byli ofiarami tortur, gwałtu lub 2) do ukończenia 18. roku życia, lub 3) którzy posiadają zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, o którym mowa w art. 112, lub 4) w okresie ciąży, porodu lub połogu – są uprawnieni na terytorium RP do świadczeń opieki zdrowotnej, udzielanych na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych [8] , przysługujących osobom objętym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podania produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia. Świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 112c ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony oraz zabiegi endoprotezoplastyki przysługują również cudzoziemcom, którzy odnieśli obrażenia w wyniku działań wojennych prowadzonych na terytorium państwa lub obszaru geograficznego, którego dotyczy decyzja Rady UE stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców, niespełniającym warunków, o których mowa w art. 106, i nieuprawnionym do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na terytorium RP na podstawie innych przepisów prawa lub umów międzynarodowych, którzy zostali przetransportowani na terytorium Polski w celu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej (art. 112c ust. 2 ustawy o udzielaniu ochrony ). Pozostali obywatele Ukrainy, tzn. osoby będące beneficjentami ochrony czasowej, które nie są uprawnione do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach uregulowanych w art. 112c ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony , ani nie posiadają statusu osoby ubezpieczonej na zasadach uregulowanych w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , na takich samych zasadach, jak polscy obywatele, są uprawnieni do świadczeń opieki zdrowotnej, gdy znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, a także korzystania w ramach publicznej opieki zdrowotnej z tych świadczeń, które przysługują bezpłatnie wszystkim osobom przebywającym na terytorium Polski bez względu na ich uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Powyższe dotyczy leczenia uregulowanego w szczególności w art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi [9] , art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii [10] , ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego [11] , ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi [12] czy w ustawie z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym [13] . Chciałbym dodatkowo zaznaczyć, że wyjaśnienia w zakresie dostępu do ochrony zdrowia w Polsce dla uchodźców wojennych z Ukrainy znajdą się we wspomnianym powyżej poradniku. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. Urz. UE. L str. 1460. [2] w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami [3] Dz. U. poz. 203, dalej: „ustawa o wygaszeniu”. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm., dalej: „ustawa o udzielaniu ochrony”. [5] Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm. [6] Art. 32 [7] Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm. Artykuł 12 został uchylony ustawą o wygaszeniu. [8] Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm. [9] Dz. U. z 2023 r. poz. 2151, z późn. zm. [10] Dz. U. z 2023 r. poz. 1939, z późn. zm. [11] Dz. U. z 2024 r. poz. 917. [12] Dz. U. z 2025 r. poz. 1675. [13] Dz. U. z 2026 r. poz. 141.