Interpelacja w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego

Interpelacja w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego Interpelacja nr 16778 do ministra energii w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego Zgłaszający: Jarosław Krajewski Data wpływu: 21-04-2026 Szanowny Panie Ministrze, w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o narastających trudnościach gmin związanych ze wzrostem kosztów paliw. Z publikacji prasowych wynika, że Związek Gmin Wiejskich RP uznał dotychczasowe instrumenty rządowe za niewystarczające z punktu widzenia funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego i wskazał na potrzebę uruchomienia mechanizmów rekompensat, wsparcia transportu na obszarach wiejskich, nadzwyczajnych zasad waloryzacji umów oraz pomocy w pokrywaniu rosnących kosztów ogrzewania budynków publicznych. Wskazuje się również na rosnącą liczbę wniosków o waloryzację i aneksowanie kontraktów oraz ryzyko zakłócenia ciągłości usług publicznych, w tym dowozu dzieci do szkół i funkcjonowania transportu zbiorowego. Jednocześnie rząd przyjął pakiet Ceny Paliw Niżej 26 marca 2026 r., obejmujący obniżenie stawki VAT na paliwa z 23% do 8%, obniżenie akcyzy do minimalnych dopuszczalnych poziomów oraz mechanizm maksymalnej ceny detalicznej paliw, ogłaszanej przez ministra energii. Pierwsza maksymalna cena została podana 30 marca 2026 r. i dla 31 marca wynosiła odpowiednio 6,16 zł/l dla benzyny 95; 6,76 zł/l dla benzyny 98 i 7,60 zł/l dla oleju napędowego. Dla dnia 21 kwietnia 2026 r. maksymalne ceny wynosiły już 6,00 zł/l; 6,54 zł/l i 6,92 zł/l. Oznacza to, że instrumenty osłonowe wywierają wpływ na detaliczne ceny paliw, lecz nie rozstrzyga to jeszcze, czy w wystarczającym stopniu stabilizują koszty wykonywania usług publicznych przez wykonawców związanych obowiązującymi umowami z gminami. Sprawa ma charakter systemowy, bowiem dotyczy realizacji ustawowych obowiązków gmin. Prawo oświatowe przewiduje obowiązki gminy w zakresie organizowania bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu określonych kategorii dzieci i uczniów, a obowiązki te gmina realizuje we własnym zakresie albo poprzez zwrot kosztów rodzicom. Równocześnie państwo wspiera jednostki samorządu terytorialnego w organizowaniu publicznego transportu zbiorowego za pośrednictwem Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej; według Ministerstwa Infrastruktury budżet funduszu na 2026 r. wynosi 1,235 mld zł. Jeżeli jednak skokowy wzrost kosztów paliwa nie jest kompensowany w ramach istniejących mechanizmów, może to przełożyć się na ograniczenie dostępności usług podstawowych dla mieszkańców, zwłaszcza na obszarach wiejskich. W związku z powyższym powstaje pytanie czy instrumenty ukierunkowane głównie na detaliczne ceny paliw dla odbiorcy końcowego przekładają się w wystarczającym stopniu na koszty realizacji usług publicznych wykonywanych na rzecz gmin. Ryzyko dotyczy zwłaszcza umów już obowiązujących, w których presja kosztowa może prowadzić do sporów o waloryzację, ograniczania zakresu usług albo żądań pilnego aneksowania kontraktów. Dodatkowym problemem może być rozproszenie odpowiedzialności między resortami energii, finansów i infrastruktury oraz brak jednolitych wytycznych dotyczących reagowania na nagły wzrost kosztów paliw po stronie JST. W konsekwencji zagrożona może być ciągłość dowozu uczniów, lokalnych połączeń autobusowych i bieżącego funkcjonowania jednostek organizacyjnych gmin. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Energii dysponuje analizami dotyczącymi wpływu pakietu Ceny Paliw Niżej na rzeczywiste koszty realizacji usług publicznych finansowanych przez gminy, z podziałem co najmniej na: dowóz uczniów do szkół, publiczny transport zbiorowy, usługi komunalne oraz ogrzewanie budynków publicznych? 2. Na jakiej podstawie analitycznej i według jakiej metodologii resort przyjął, że pakiet CPN „znajduje odzwierciedlenie również w kosztach funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego“, skoro samorządy wskazują na utrzymywanie się presji kosztowej po stronie wykonawców usług publicznych? 3. Ile zgłoszeń, wystąpień lub stanowisk od jednostek samorządu terytorialnego, organizacji samorządowych lub wykonawców usług publicznych wpłynęło do Ministerstwa Energii od 30 marca 2026 r. w związku ze skutkami wzrostu cen paliw dla realizacji zadań publicznych? 4. Jakie konkretne działania podjął lub zainicjował minister energii po otrzymaniu stanowiska Związku Gmin Wiejskich RP, w szczególności w zakresie oceny zasadności mechanizmów rekompensat dla JST oraz wsparcia transportu na obszarach wiejskich? 5. Czy Ministerstwo Energii prowadziło lub prowadzi obecnie uzgodnienia z ministrem infrastruktury oraz ministrem finansów i gospodarki w sprawie nadzwyczajnego wsparcia dla gmin dotkniętych wzrostem kosztów paliw; jeżeli tak, to jakie rozwiązania były przedmiotem tych uzgodnień i na jakim etapie się znajdują? 6. Czy resort monitoruje skalę wniosków o waloryzację, aneksowanie umów albo przypadków ograniczania lub wstrzymywania usług realizowanych na rzecz gmin z powodu wzrostu kosztów paliw; jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych w podziale na rodzaj usługi oraz województwa. 7. Czy Ministerstwo Energii, samodzielnie lub wspólnie z innymi resortami, planuje wydać jednostkom samorządu terytorialnego wytyczne lub rekomendacje dotyczące stosowania klauzul waloryzacyjnych oraz postępowania w sytuacji zagrożenia ciągłości usług publicznych na tle gwałtownego wzrostu cen paliw? 8. Czy rząd rozważa uruchomienie dedykowanego mechanizmu rekompensat albo innego instrumentu osłonowego dla jednostek samorządu terytorialnego, które ponoszą ponadprzeciętne koszty realizacji zadań publicznych wskutek wzrostu cen paliw; jeżeli tak, to według jakich kryteriów i w jakim terminie taki mechanizm mógłby zostać wdrożony? 9. Czy planowane są zmiany w istniejących instrumentach wsparcia transportu, w szczególności w Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej, tak aby uwzględniały nadzwyczajne wahania cen paliw i wzmacniały bezpieczeństwo transportowe mieszkańców obszarów wiejskich? 10. Czy rząd przewiduje odrębne rozwiązania wspierające gminy w pokrywaniu rosnących kosztów ogrzewania budynków publicznych, jeżeli wzrost cen paliw lub nośników energii będzie nadal przekładał się na ponadplanowe obciążenia budżetów JST? Z poważaniem

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego Odpowiedź na interpelację nr 16778 w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii Konrad Wojnarowski Warszawa, 20-06-2026 Szanowny Panie Marszałku, w nawiązaniu do interpelacji posła Jarosława Krajewskiego o numerze 16778 w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego , poniżej przedstawiam co następuje. Ministerstwo Energii prowadzi bieżący monitoring sytuacji na rynku paliw, obejmujący w szczególności poziom cen detalicznych podstawowych paliw ciekłych oraz stabilność dostaw. Pakiet stabilizacyjny „Ceny Paliw Niżej (CPN)” został zaprojektowany jako instrument o charakterze systemowym, którego celem jest ograniczenie presji kosztowej w całej gospodarce, w tym również w sektorze publicznym. Założeniem pakietu, przełożenie obniżki cen paliw ciekłych na poziomie rynku detalicznego, przekłada się na ograniczenie presji kosztowej w całej gospodarce, w tym również na niższe koszty funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego. Dotyczy to zarówno kosztów realizacji usług publicznych, wymagających wykorzystania paliw, takich jak transport zbiorowy czy dowóz uczniów do szkół, jak również pozostałych obszarów działalności JST, w których ceny paliw i nośników energii mają istotny wpływ na strukturę wydatków. Pakiet CPN ma charakter instrumentu systemowego i powszechnego – jego celem jest stabilizacja kosztów po stronie wszystkich odbiorców, w tym podmiotów realizujących zadania publiczne, poprzez obniżenie cen paliw względem scenariusza braku interwencji rządu. Dlatego jego efekt należy oceniać w kategoriach ograniczenia skali wzrostu kosztów oraz zwiększenia przewidywalności finansowej, a nie wyłącznie poprzez porównanie z poziomami cen sprzed wystąpienia nadzwyczajnych zaburzeń rynkowych. Analizy prowadzone przez resort energii koncentrują się na wpływie zastosowanych instrumentów podatkowych i regulacyjnych na poziom cen paliw, a nie na szczegółowej strukturze kosztów poszczególnych usług publicznych realizowanych przez gminy, które pozostają poza bezpośrednimi kompetencjami Ministerstwa Energii. Do Ministerstwa wpływają na bieżąco zapytania, wnioski oraz petycje dotyczących sytuacji na rynku paliw, w tym poziomu cen paliw silnikowych na stacjach oraz ich wpływu na sytuację gospodarstw domowych i przedsiębiorców. Zgłoszenia te mają zróżnicowany charakter i pochodzą zarówno od obywateli, jak i od podmiotów gospodarczych. Jednocześnie należy wskazać, że w okresie od 30 marca 2026 r., tj. od momentu wejścia w życie pakietu, do Ministerstwa Energii wpłynęło jedno wystąpienie odnoszące się bezpośrednio do skutków wzrostu cen paliw dla realizacji zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego. Wystąpienie to zostało skierowane przez Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej i było przedmiotem odrębnej odpowiedzi Ministra Energii. W analizowanym okresie nie odnotowano natomiast napływu analogicznych wystąpień ze strony innych jednostek samorządu terytorialnego, organizacji samorządowych ani wykonawców usług publicznych, które wskazywałyby na systemowe zagrożenia dla realizacji zadań publicznych, wynikające ze wzrostu cen paliw. W odpowiedzi na postulaty zgłoszone przez Związek Gmin Wiejskich RP, zostały podjęte działania o charakterze systemowym, mające na celu ograniczenie presji kosztowej wynikającej z gwałtownego wzrostu cen paliw. Kluczowym elementem tych działań było wprowadzenie pakietu stabilizacyjnego „Ceny Paliw Niżej (CPN)”, obejmującego czasowe obniżenie obciążeń podatkowych oraz mechanizm maksymalnych cen detalicznych paliw. Założeniem wprowadzonych rozwiązań jest obniżenie kosztów działalności wszystkich podmiotów wykorzystujących paliwa, w tym jednostek samorządu terytorialnego realizujących zadania publiczne, poprzez zmniejszenie kosztów transportu, usług komunalnych oraz bieżącego funkcjonowania jednostek organizacyjnych JST. Zastosowane instrumenty mają charakter powszechny i systemowy, co oznacza, że oddziałują na koszty JST pośrednio, poprzez ogólną stabilizację cen paliw w gospodarce. Zgłoszone postulaty dotyczące dedykowanych mechanizmów rekompensat dla jednostek samorządu terytorialnego pozostają przedmiotem analiz prowadzonych z uwzględnieniem obowiązujących uwarunkowań prawnych, budżetowych oraz kompetencyjnych. Kwestie ewentualnych instrumentów wsparcia o charakterze budżetowym lub sektorowym należą jednak do kompetencji właściwych ministrów ds. transportu publicznego, finansów publicznych oraz funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego. Z wyrazami szacunku z upoważnienia Ministra Konrad Wojnarowski Podsekretarz stanu