Interpelacja w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty

Interpelacja w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty Interpelacja nr 16652 do ministra edukacji, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 16-04-2026 Szanowni Państwo, język jidysz, historycznie związany z dziedzictwem polskich Żydów, podlega ochronie na gruncie Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz art. 35 Konstytucji RP. Mimo to w polskim systemie oświaty wciąż brak widocznej, systemowej polityki dotyczącej nauczania tego języka, przygotowania kadr oraz trwałej obecności treści o języku i kulturze jidysz w edukacji publicznej. Z dostępnych informacji wynika, że wsparcie państwa koncentruje się głównie na działaniach pozasystemowych, w tym realizowanych przez organizacje pozarządowe. Taki model nie tworzy stabilnych warunków do nauki języka jidysz w szkołach publicznych i utrudnia ocenę, czy Polska w pełni wykonuje zobowiązania wynikające z ochrony języków mniejszościowych. W raporcie Komitetu Ekspertów Rady Europy z 2023 r. wskazano potrzebę prowadzenia bardziej elastycznej i strukturalnej polityki wobec języków mniejszościowych, zwłaszcza tych o szczególnie zagrożonej pozycji. W mojej ocenie wymaga to jasnej odpowiedzi państwa na pytanie, czy i w jaki sposób język jidysz ma być realnie obecny w publicznej edukacji. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy ministerstwa planują przygotowanie spójnej strategii ochrony i rozwoju języka jidysz, w szczególności w obszarze edukacji, wraz z określeniem odpowiedzialnych instytucji, narzędzi i harmonogramu działań? Jeżeli tak, proszę o wskazanie podstawowych założeń takiej strategii. 2. Czy rozważane jest stworzenie systemowych warunków do nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, w tym jako języka mniejszości narodowej, przedmiotu dodatkowego albo zajęć fakultatywnych? Jeżeli tak, w jakim trybie; jeżeli nie, z jakich przyczyn? 3. Czy ministerstwa rozważają przygotowanie rozwiązań umożliwiających uwzględnienie języka jidysz w systemie egzaminów zewnętrznych, w tym egzaminu maturalnego? Jeżeli nie, proszę o wskazanie przyczyn. 4. Czy planowane jest wzmocnienie obecności treści dotyczących języka i kultury jidysz w podstawie programowej oraz materiałach dydaktycznych? Jeżeli tak, w odniesieniu do których przedmiotów i w jakim horyzoncie czasowym? 5. Czy planowane są działania dotyczące kształcenia i doskonalenia nauczycieli języka jidysz oraz wsparcia osób chcących uzyskać kwalifikacje pedagogiczne w tym zakresie? 6. Czy analizowano możliwość uruchomienia pilotażowego programu nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, z wykorzystaniem istniejących programów nauczania oraz potencjału instytucji i organizacji prowadzących już kursy jidysz? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie głównych wniosków z tych analiz. 7. Czy ministerstwa prowadzą albo planują wdrożenie systemowego monitoringu liczby osób uczących się języka jidysz oraz rzeczywistego zapotrzebowania na takie nauczanie?Jeżeli tak, proszę o wskazanie założeń metodologicznych i przewidywanej częstotliwości zbierania danych. 8. W jaki sposób ministerstwa zamierzają odnieść się do zaleceń formułowanych w ramach monitoringu wykonywania Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych w części dotyczącej języków takich jak jidysz? Ze względu na międzyresortowy charakter sprawy proszę o skoordynowane udzielenie odpowiedzi. Z wyrazami szacunku Marta Stożek

Odpowiedź na interpelację w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty Odpowiedź na interpelację nr 16652 w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 11-05-2026 Szanowna Pani Posłanko, odpowiadając na pytania postawione w interpelacji, proszę o przyjęcie następujących informacji. Resortem wiodącym i właściwym w sprawie ewentualnego przygotowania spójnej strategii ochrony i rozwoju języka jidysz jest Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Rozwiązania systemowe określone w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty umożliwiają przeprowadzenie egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego nie tylko w języku polskim, lecz także w języku danej mniejszości narodowej, etnicznej czy też w języku regionalnym. Zgodnie z art. 44zv ustawy o systemie oświaty uczeń szkoły lub oddziału, w którym zajęcia edukacyjne są prowadzone w języku mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języku regionalnym, przystępuje do egzaminu ósmoklasisty z matematyki w języku polskim albo w języku danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języku regionalnym. Na podstawie wskazanego przepisu oraz art. 9a ust. 2 pkt 3 ustawy o systemie oświaty do zadań Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) należy opracowywanie i ogłaszanie w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie CKE informatorów zawierających w szczególności przykładowe zadania, jakie mogą wystąpić m.in. na egzaminie ósmoklasisty oraz egzaminie maturalnym wraz z rozwiązaniami. Mając na uwadze, że oficjalnym językiem urzędowym Państwa Izrael jest język hebrajski, to posługują się nim również Żydzi żyjący w diasporach rozproszonych na całym świecie. Z tego względu właśnie język hebrajski (a nie język jidysz) jest nauczany jako język mniejszości żydowskiej w szkołach funkcjonujących w polskim systemie oświaty. CKE opracowała informator o egzaminie ósmoklasisty z matematyki w języku hebrajskim. Z danych CKE wynika, że w latach 2019-2026 nie zgłosił się żaden uczeń, który chciałby przystąpić do egzaminu ósmoklasisty z matematyki w języku hebrajskim. Przed rokiem 2019 żaden uczeń nie przystępował również do sprawdzianu w klasie VI oraz do egzaminu gimnazjalnego w języku hebrajskim. Rozwiązanie przyjęte dla egzaminu ósmoklasisty obowiązuje również w przypadku egzaminu maturalnego. Zgodnie z art. 44zzd ust. 2 ustawy o systemie oświaty absolwent szkoły lub oddziału z nauczaniem języka danej mniejszości narodowej przystępuje obowiązkowo do egzaminu maturalnego z tego języka w części pisemnej (na poziomie podstawowym) oraz w części ustnej (bez określenia poziomu). Dodatkowo, zgodnie z art. 44zzf ust. 1 ustawy o systemie oświaty, absolwent szkoły lub oddziału z językiem nauczania mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub językiem regionalnym, w których zajęcia są prowadzone w tych językach, oraz absolwent szkoły lub oddziału dwujęzycznego, w których język mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub język regionalny jest drugim językiem nauczania, może zdawać na egzaminie maturalnym przedmioty w języku polskim lub – z wyjątkiem języka polskiego oraz treści dotyczących historii Polski i geografii Polski – w języku danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języku regionalnym. Jednocześnie, zgodnie z art. 44zzd ust. 11 ustawy o systemie oświaty, każdy absolwent może przystąpić do egzaminu maturalnego z wybranego języka mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języka regionalnego jako przedmiotu dodatkowego na poziomie rozszerzonym, ponieważ wybór tego przedmiotu nie zależy od typu szkoły, do której absolwent uczęszczał, ani od przedmiotów, których uczył się w tej szkole. Podobnie jak dla egzaminu ósmoklasisty CKE opracowała informator o egzaminie maturalnym z języka hebrajskiego jako języka mniejszości narodowej, zdawanego zarówno jako przedmiot obowiązkowy w części ustnej i w części pisemnej, jak też jako przedmiot dodatkowy w części pisemnej. Jak wynika z danych CKE, zarówno w roku bieżącym, jak i ubiegłym, zaledwie kilku zdających zadeklarowało przystąpienie do egzaminu z języka hebrajskiego: - rok 2025 – 1 zdający przystąpił do egzaminu z języka hebrajskiego na poziomie rozszerzonym, - rok 2026 – 6 osób zadeklarowało przystąpienie do egzaminu z języka hebrajskiego na poziomie rozszerzonym. Ani w tym roku, ani w latach ubiegłych żaden zdający nie skorzystał ze wskazanego wyżej uprawnienia określonego w art. 44zzf ust. 1 ustawy o systemie oświaty, tj. możliwości przystąpienia do egzaminu maturalnego z dowolnego przedmiotu – z wyjątkiem języka polskiego oraz treści dotyczących historii Polski i geografii Polski – w języku hebrajskim. Zarówno przytoczone przepisy ustawowe jak i opisane działania CKE mają na celu podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej uczniów należących do mniejszości narodowych, również mniejszości żydowskiej, przez umożliwienie tym uczniom przystępowania do egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego w języku mniejszości narodowej. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są: 1) obowiązkowe zajęcia edukacyjne, do których zalicza się zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia ogólnego i z zakresu kształcenia w zawodzie, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe, w tym praktyczną naukę zawodu, a w przypadku szkół artystycznych – zajęcia edukacyjne artystyczne, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1a ustawy – Prawo oświatowe; 2) dodatkowe zajęcia edukacyjne, do których zalicza się: a) zajęcia z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych, o których mowa w pkt 1, b) zajęcia, dla których nie została ustalona podstawa programowa, lecz program nauczania tych zajęć został włączony do szkolnego zestawu programów nauczania; 3) zajęcia rewalidacyjne dla uczniów niepełnosprawnych; 4) zajęcia prowadzone w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych; 5) zajęcia prowadzone w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej; 6) zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności (…). Wskazane powyżej dodatkowe zajęcia edukacyjne organizuje dyrektor szkoły, za zgodą organu prowadzącego szkołę i po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady rodziców. Jednocześnie szkoła może prowadzić również inne niż wymienione w ustawie zajęcia edukacyjne. Zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności, mogą być prowadzone także z udziałem wolontariuszy. Równocześnie, mając na względzie obowiązek nauki języka obcego nowożytnego, wyjaśniam, że MEN nie narzuca szkołom realizacji konkretnego języka obcego i nie planuje wprowadzania zmian w tym zakresie. Zgodnie z przepisami prawa oświatowego uczeń od klasy I szkoły podstawowej uczy się obowiązkowo jednego języka obcego nowożytnego, a począwszy od klasy VII oraz w szkołach ponadpodstawowych uczeń uczy się obowiązkowo dwóch języków obcych. Przepisy prawa oświatowego nie wskazują konkretnego języka obcego nowożytnego (zarówno pierwszego, jak i drugiego), który ma być obowiązkowo nauczany w danej szkole. Decyzję w zakresie wyboru języka obcego nowożytnego (języków obcych nowożytnych), który będzie obowiązkowo nauczany w szkole podejmuje dyrektor szkoły, w porozumieniu z radą pedagogiczną i organem prowadzącym, uwzględniając m.in. możliwości w zakresie przystąpienia ucznia do egzaminu ósmoklasisty/egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego, zatrudnienia w szkole do nauki danego języka obcego nowożytnego nauczyciela posiadającego wymagane kwalifikacje. W opinii MEN istnieją systemowe warunki do nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, w tym jako przedmiotu dodatkowego albo zajęć fakultatywnych. Żadna szkoła nie zgłosiła jednak dotąd takiego „zapotrzebowania“ w postaci wniosków rodziców. Dlatego nie analizowano możliwości uruchomienia pilotażowego programu nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, z wykorzystaniem istniejących programów nauczania oraz potencjału instytucji i organizacji prowadzących już kursy jidysz. Podstawę programową kształcenia ogólnego opracowują każdorazowo zespoły ekspertów, którzy proponują ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania zakres celów kształcenia i treści nauczania, który powinien być realizowany na poszczególnych etapach edukacyjnych i w poszczególnych typach szkół. Przy wyborze ekspertów bierze się pod uwagę osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę danego przedmiotu. W zespołach są również doświadczeni nauczyciele i metodycy. Przy ustalaniu zakresu treści nauczania – wymagań edukacyjnych bierze się pod uwagę przede wszystkim potrzeby i możliwości psychofizyczne uczniów. Nie jest zatem możliwe ani uzasadnione stałe wzmacnianie obecności i zakresu wybranych szczegółowych treści nauczania, ponieważ skutkuje to niepożądanym przeładowaniem programów szkolnych. Dodać przy tym należy, że nauczyciel w realizacji wybranego przez siebie programu nauczania ma możliwość poszerzenia wybranych treści nauczania, oczywiście zawsze z uwzględnieniem przede wszystkim potrzeb i możliwości uczniów, z którymi pracuje. Zgodnie z art. 22aa ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty nauczyciel może zdecydować o realizacji programu nauczania z zastosowaniem podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego, lub bez zastosowania podręcznika lub materiałów. Podręczniki, aby uzyskać dopuszczenie do użytku szkolnego, muszą spełniać określone w przepisach prawa wymagania, w tym zawierać usystematyzowaną prezentację treści nauczania z zakresu danych zajęć edukacyjnych na danym etapie edukacyjnym, ustalonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego i umożliwiać realizację tej podstawy. Natomiast materiały edukacyjne i ćwiczeniowe nie podlegają procedurze dopuszczenia do użytku szkolnego. Kształcenie nauczycieli, w tym nauczycieli języków obcych, jest regulowane przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 1571 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 453). Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ww. rozporządzenia przygotowanie do zajmowania stanowiska nauczyciela języka obcego, w tym także języka mniejszości narodowej, jest prowadzone na studiach pierwszego i drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich na kierunku studiów, których program określa efekty uczenia się w kategoriach wiedzy i umiejętności obejmujące treści nauczania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie nauczanego przedmiotu lub treści prowadzonych zajęć. Kwestie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli uregulowano przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2026 poz. 515) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. 2023 poz. 2102 i Dz. U. 2025 poz. 1111). W myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Zgodnie z § 12 ww. rozporządzenia kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela języka obcego posiada m.in. osoba, która ukończyła studia pierwszego i drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie w zakresie filologii odpowiedniej do nauczanego języka i posiada przygotowanie pedagogiczne. Pojęcie przygotowania pedagogicznego jest określone w przepisach § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia. Zgodnie z wymienionym przepisem przygotowanie pedagogiczne obejmuje m.in. wiedzę i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w określonym w tym przepisie wymiarze w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością/zakresem) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną (odbytą w określonym w tym przepisie wymiarze). Posiadanie przygotowania pedagogicznego potwierdza odpowiednio dyplom ukończenia studiów lub inny dokument wydany przez uczelnię albo świadectwo ukończenia studiów podyplomowych lub dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli lub świadectwo ukończenia kursu kwalifikacyjnego. Zgodnie z § 15 ww. rozporządzenia kwalifikacje do nauczania lub prowadzenia w przedszkolach, szkołach, grupach lub oddziałach zajęć umożliwiających uczniom należącym do mniejszości narodowych, mniejszości etnicznych lub społeczności posługującej się językiem regionalnym podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej lub językowej posiada osoba, która ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela określone w § 3 lub § 4 oraz zna język danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub język regionalny, w którym naucza lub prowadzi zajęcia. Znajomość języka mniejszości narodowych, mniejszości etnicznych lub społeczności posługującej się językiem regionalnym, potwierdza się: 1) dyplomem ukończenia studiów na kierunku filologia w specjalności danego języka obcego lub lingwistyki stosowanej w zakresie danego języka obcego lub na kierunku nauczanie języków obcych w zakresie danego języka obcego lub 2) dyplomem ukończenia nauczycielskiego kolegium języków obcych w specjalności danego języka obcego lub 3) świadectwem znajomości danego języka, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. 2026 poz. 75), lub 4) zaświadczeniem wydanym przez organizację społeczną mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym. Nauczyciele mają możliwość poszerzania kompetencji przez udział w różnego rodzaju formach kształcenia ustawicznego, odpowiadających zarówno ich indywidualnym potrzebom, jak i potrzebom szkoły, w której są zatrudnieni. Dyrektor szkoły jest zobowiązany do zapewnienia nauczycielowi wsparcia w ramach doskonalenia zawodowego, a formy doskonalenia nauczycieli muszą być zgodne z potrzebami szkoły, które rozpoznaje i wyznacza dyrektor danej placówki. Potrzeby w zakresie doskonalenia nauczycieli określane są na każdy rok szkolny. Zgodnie z przepisami § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli, szczegółowych celów szkolenia branżowego oraz trybu i warunków kierowania nauczycieli na szkolenia branżowe (t.j. Dz. U. 2023 poz. 2628) dyrektorzy szkół do dnia 31 października danego roku składają do organu prowadzącego wnioski o dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli w następnym roku kalendarzowym, uwzględniające określone w tym zakresie potrzeby szkół i nauczycieli. Przepisami § 25 ust. 13 i 14 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (t.j. Dz. U. 2023 poz. 2738) zobowiązano kuratora oświaty do uwzględniania w planie sieci doradztwa metodycznego, stosowanie do potrzeb, doradców metodycznych dla nauczycieli zatrudnionych w szkołach z językiem nauczania mniejszości narodowych i etnicznych oraz językiem regionalnym. Zobowiązano nimi kuratora oświaty także do współpracy w tym zakresie z organizacjami mniejszości narodowych i etnicznych oraz społecznością posługującą się językiem regionalnym. W Ośrodku Rozwoju Edukacji w Warszawie, placówce doskonalenia nauczycieli o ogólnokrajowym zasięgu działania prowadzonej przez ministra edukacji, są realizowane formy doskonalenia nauczycieli związane z edukacją o Holokauście, historią i kulturą żydowską, edukacją międzykulturową lub relacjami polsko-żydowskimi. Dane na temat liczby uczniów objętych nauczaniem języków mniejszości narodowych i etnicznych są na bieżąco gromadzone w Systemie Informacji Oświatowej. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu