Interpelacja w sprawie społecznych i gospodarczych skutków wdrażania planów ogólnych gmin

Interpelacja w sprawie społecznych i gospodarczych skutków wdrażania planów ogólnych gmin Interpelacja nr 16458 do ministra finansów i gospodarki w sprawie społecznych i gospodarczych skutków wdrażania planów ogólnych gmin Zgłaszający: Roman Fritz Data wpływu: 09-04-2026 W związku z wdrażaniem reformy planowania przestrzennego oraz obowiązkiem sporządzenia przez wszystkie gminy planów ogólnych zwracam się z prośbą o przedstawienie szczegółowych analiz dotyczących długofalowych skutków społecznych, gospodarczych i majątkowych przyjętego modelu regulacyjnego. Plan ogólny, jako akt prawa miejscowego, wprowadza nowy mechanizm wyznaczania terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową, w tym tzw. obszarów uzupełnienia zabudowy, a także określa maksymalną chłonność terenów mieszkaniowych w oparciu o wskaźniki ustawowe oraz prognozy demograficzne. W praktyce może to prowadzić do istotnego ograniczenia możliwości wyznaczania nowych terenów pod budownictwo mieszkaniowe, szczególnie w gminach, które już wcześniej przeznaczyły znaczące obszary pod taką zabudowę. Skutki makroekonomiczne i wpływ na sektor MŚP Sektor budownictwa odpowiada za około 10–11% PKB Polski, a wraz z branżami powiązanymi – produkcją materiałów budowlanych, usługami projektowymi, instalacyjnymi, finansowymi oraz dystrybucją – jego udział w tworzeniu PKB może sięgać 13–14%. Budowa domu jednorodzinnego realizowana systemem indywidualnym aktywizuje szeroki łańcuch gospodarczy obejmujący m.in.: usługi geodezyjne i projektowe, roboty ziemne i konstrukcyjne, branże instalacyjne (wodno-kanalizacyjne, elektryczne, gazowe), producentów materiałów budowlanych, lokalne składy budowlane, firmy stolarskie i wykończeniowe. Znaczna część tego obrotu generowana jest przez mikro- i małe przedsiębiorstwa funkcjonujące lokalnie, szczególnie na obszarach wiejskich i w małych miastach. Ograniczenie możliwości realizacji budownictwa indywidualnego może skutkować: spadkiem aktywności inwestycyjnej gospodarstw domowych, osłabieniem sektora MŚP, zmniejszeniem popytu wewnętrznego, ograniczeniem miejsc pracy w regionach o mniejszym potencjale przemysłowym. W skali kraju może to mieć zauważalny wpływ na tempo wzrostu gospodarczego. Koncentracja rynku mieszkaniowego Zmniejszenie dostępności gruntów pod zabudowę indywidualną może prowadzić do: wzrostu cen działek objętych planem, zwiększenia przewagi podmiotów dysponujących dużymi bankami ziemi, dalszej koncentracji rynku mieszkaniowego w rękach dużych podmiotów deweloperskich. Może to skutkować ograniczeniem roli budownictwa realizowanego przez osoby fizyczne oraz zmniejszeniem konkurencyjności rynku. Spójność polityki mieszkaniowej państwa – młode pokolenie i kredyty W ostatnich latach państwo aktywnie wspiera rynek kredytów hipotecznych poprzez różnego rodzaju programy zwiększające dostępność finansowania zakupu mieszkań. Jednocześnie ograniczenie możliwości budowy domu systemem gospodarczym na gruncie rodzinnym może w praktyce zawęzić alternatywę dla młodych rodzin. W efekcie młode osoby mogą być zmuszone do: migracji do dużych miast, konieczności zakupu lokali deweloperskich, zaciągania wieloletnich kredytów hipotecznych. W rezultacie może dojść do trwałego osłabienia potencjału demograficznego obszarów wiejskich oraz zwiększenia zależności młodego pokolenia od rynku finansowego. Powstaje pytanie, czy ograniczenie budownictwa indywidualnego nie prowadzi do zwiększenia uzależnienia młodego pokolenia od sektora finansowego i komercyjnego rynku mieszkaniowego oraz czy zachowana została spójność polityki państwa w tym zakresie. Rozwój obszarów wiejskich a limity chłonności Z informacji przekazywanych przez przedstawicieli samorządów wynika, że część gmin osiągnęła już ustawowe limity terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową wynikające z analiz demograficznych. W praktyce może to uniemożliwić wyznaczenie nowych terenów pod zabudowę nawet w sytuacji lokalnego zapotrzebowania oraz istniejącej infrastruktury technicznej. Może to prowadzić do: zahamowania rozwoju przestrzennego gmin, ograniczenia napływu młodych mieszkańców, osłabienia potencjału rozwojowego wsi. Powstaje pytanie, czy przyjęta metodologia wyznaczania limitów uwzględnia realne potrzeby społeczności lokalnych, a nie wyłącznie wskaźniki statystyczne. Jeśli nie – może dojść do faktycznego zahamowania rozwoju przestrzennego wielu gmin wiejskich. Uchylenie definicji „zwartej zabudowy” i jego konsekwencje Na mocy nowelizacji ogłoszonej w Dz. U. z 2022 r. poz. 2409 uchylono art. 4 pkt 29 i 30 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. W aktualnym tekście jednolitym ustawy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 82) przepisy te widnieją jako uchylone. Wcześniej przepisy te zawierały definicje „zwartej zabudowy” oraz „obszaru zwartej zabudowy”, które umożliwiały racjonalne dogęszczanie istniejących struktur osadniczych, w szczególności poprzez ułatwienia w wyłączaniu z produkcji rolnej gruntów położonych w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy. Uchylenie tych przepisów oznacza odejście od rozwiązania, które przez lata pozwalało rozwijać zabudowę w ramach już funkcjonujących struktur osadniczych. W zestawieniu z obecnym modelem planów ogólnych oraz praktyką projektów publikowanych przez gminy – w których zakres nowych terenów mieszkaniowych bywa istotnie ograniczony – zmiany te mogą prowadzić do stopniowego i systemowego zawężania możliwości rozwoju obszarów wiejskich. Dostosowanie modelu planistycznego do struktury osadniczej Polski Polska charakteryzuje się rozproszoną strukturą osadniczą, szczególnie na obszarach wiejskich i podmiejskich. Zabudowa rozwijała się stopniowo, często wzdłuż dróg lokalnych i na gruntach rodzinnych. Wprowadzenie silnie ograniczonego modelu koncentracji zabudowy może być trudne do pogodzenia z istniejącym układem przestrzennym i może prowadzić do zamrożenia naturalnego, ewolucyjnego rozwoju miejscowości, zamiast realnego uporządkowania przestrzeni. Prawo własności a ograniczenie możliwości przyszłego zagospodarowania Plan ogólny nie pozbawia mocy prawnej decyzji o warunkach zabudowy już wydanych. Jednak w odniesieniu do nieruchomości, dla których takie decyzje nie zostały dotychczas uzyskane, nowe regulacje mogą w praktyce wykluczyć możliwość ich przyszłej zabudowy. Ograniczenie to wpływa na sposób korzystania z prawa własności oraz na wartość majątkową nieruchomości. Zasadne jest zatem przedstawienie analizy proporcjonalności tej ingerencji w kontekście konstytucyjnej ochrony prawa własności oraz zasady zaufania obywatela do państwa. Spójność deklarowanego wsparcia dla rolników Deklarowane wsparcie dla rolników i obszarów wiejskich powinno znajdować odzwierciedlenie nie tylko w programach finansowych, lecz również w stabilnym i przewidywalnym otoczeniu prawnym umożliwiającym rozwój mieszkaniowy rodzin rolniczych. W przeciwnym razie może dojść do sytuacji, w której formalnie dostępne instrumenty wsparcia pozostaną w praktyce niewykorzystane, ponieważ zmienione regulacje planistyczne uniemożliwią spełnienie warunków inwestycyjnych niezbędnych do ich zastosowania. Powstaje pytanie, czy równoległe zaostrzanie zasad zagospodarowania przestrzennego nie prowadzi do ograniczenia realnej dostępności programów pomocowych, a tym samym do rozbieżności pomiędzy deklarowanymi celami polityki państwa a jej praktycznymi skutkami. Zróżnicowany wpływ regulacji na produkcję roślinną i zwierzęcą Należy zwrócić uwagę, że nowe regulacje planistyczne mogą w różnym stopniu oddziaływać na poszczególne formy działalności rolniczej. Produkcja roślinna w mniejszym stopniu uzależniona jest od możliwości realizacji zabudowy kubaturowej. Natomiast produkcja zwierzęca – w szczególności budowa i rozbudowa budynków inwentarskich – wymaga lokalizacji odpowiednich obiektów na gruntach rolnych, często w znacznej odległości od zabudowy mieszkaniowej. W przypadku gdy plan ogólny przewiduje dla danego terenu strefę z ograniczeniem lub zakazem zabudowy, rolnicy planujący rozwój produkcji zwierzęcej mogą zostać pozbawieni możliwości realizacji inwestycji na własnych gruntach, mimo że działalność ta miałaby charakter rolniczy i byłaby prowadzona poza zwartą zabudową. Powstaje pytanie, czy przy projektowaniu planów ogólnych uwzględniono specyfikę produkcji zwierzęcej oraz potrzebę zapewnienia odpowiednich terenów dla jej rozwoju, tak aby nie doprowadzić do niezamierzonego osłabienia jednego z kluczowych segmentów rolnictwa. Wpływ regulacji na bezpieczeństwo żywnościowe i odporność państwa Rozwój produkcji rolnej (w szczególności produkcji zwierzęcej) ma bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego państwa. Produkcja ta wymaga odpowiedniej infrastruktury w postaci budynków inwentarskich, magazynów pasz, zbiorników oraz instalacji towarzyszących. Ograniczenie możliwości lokalizacji takich obiektów na gruntach rolnych może prowadzić do zahamowania inwestycji w krajowym sektorze produkcji żywności. W sytuacji gdy rozwój produkcji krajowej zostanie istotnie ograniczony, wzrasta ryzyko zwiększonej zależności od importu oraz koncentracji produkcji w wąskiej grupie dużych podmiotów. Bezpieczeństwo żywnościowe powinno być jednym z kluczowych elementów polityki państwa, zwłaszcza w kontekście niestabilności rynków międzynarodowych oraz rosnących kosztów energii i transportu. Z punktu widzenia interesu publicznego państwu powinno zależeć na tym, aby możliwie szeroki zakres podstawowej produkcji żywności był realizowany w kraju, w oparciu o stabilne i przewidywalne warunki prowadzenia działalności rolniczej. Powstaje pytanie, czy przy projektowaniu reformy planistycznej przeprowadzono analizę jej wpływu na długoterminowy potencjał produkcyjny polskiego rolnictwa oraz bezpieczeństwo żywnościowe. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Jaki jest prognozowany wpływ reformy na skalę budownictwa jednorodzinnego w Polsce? Czy przeprowadzono analizę wpływu reformy na sektor MŚP działających w branży budowlanej i usługach powiązanych? Jaki będzie wpływ reformy na udział sektora budownictwa w PKB oraz poziom zatrudnienia? Czy analizowano ryzyko zwiększenia koncentracji rynku mieszkaniowego? Czy oceniono wpływ reformy na migrację młodych mieszkańców obszarów wiejskich? Czy przeprowadzono analizę wpływu wcześniejszego uchylenia definicji „zwartej zabudowy” na rozwój wsi? Czy przewiduje się modyfikację metodologii wyznaczania limitów terenów mieszkaniowych? Czy oceniono proporcjonalność ingerencji w możliwość przyszłego zagospodarowania nieruchomości? Czy analizowano spójność reformy planistycznej z prowadzoną polityką wsparcia kredytowego? Czy analizowano wpływ zmian planistycznych na możliwość realnego wykorzystania programów wsparcia dla rolników i mieszkańców obszarów wiejskich? Czy analizowano wpływ reformy na bezpieczeństwo żywnościowe państwa? Z poważaniem Roman Fritz Poseł na Sejm RP