Interpelacja w sprawie wytycznych Straży Ochrony Kolei dotyczących fotografowania infrastruktury kolejowej

Interpelacja w sprawie wytycznych Straży Ochrony Kolei dotyczących fotografowania infrastruktury kolejowej Interpelacja nr 16305 do ministra infrastruktury w sprawie wytycznych Straży Ochrony Kolei dotyczących fotografowania infrastruktury kolejowej Zgłaszający: Paulina Matysiak Data wpływu: 31-03-2026 Szanowny Panie Ministrze, do mojego biura poselskiego zwracają się funkcjonariusze Straży Ochrony Kolei w sprawie stosowania wytycznych odnoszących się do fotografowania, filmowania oraz utrwalania w inny sposób infrastruktury kolejowej. Z przekazanych mi informacji wynika, że funkcjonariusze SOK zostali postawieni w wątpliwej sytuacji z punktu widzenia ochrony praw obywatelskich oraz zasad prawidłowego wykonywania obowiązków służbowych. Funkcjonariusze wskazują, że przekazane im wytyczne w praktyce nie ograniczają się do neutralnego przypomnienia obowiązujących przepisów, lecz wywołują presję na podejmowanie interwencji wobec osób fotografujących lub filmujących infrastrukturę kolejową, nawet w sytuacjach, które nie noszą znamion naruszenia prawa. Jak sami wskazują, prowadzi to do konkretnego dylematu: z jednej strony obawiają się zarzutu przekroczenia uprawnień wobec obywateli, z drugiej zaś — konsekwencji służbowych w przypadku braku reakcji. Przekazano mi kopię pisma Komendy Głównej Straży Ochrony Kolei z dnia 4 grudnia 2025 r. dotyczącego sposobu postępowania w sprawach fotografowania, filmowania i utrwalania w inny sposób obszaru kolejowego. Z dokumentu wynika, że w przypadku dostrzeżenia osoby dokonującej utrwalania obszaru kolejowego, infrastruktury kolejowej albo pojazdów trakcyjnych funkcjonariusze SOK zostali zobowiązani do jej wylegitymowania, rozpytania w zakresie celu i sposobu wykorzystania materiału, a także do zgłoszenia potrzeby pilnego wezwania na miejsce Policji i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jako podstawę takich czynności wskazano przepisy dotyczące stopni alarmowych oraz art. 130 § 8 Kodeksu karnego. Jednocześnie ten sam dokument stwierdza, że w obowiązującym stanie prawnym, w zakresie nieobjętym przepisami o zakazie fotografowania, brak jest generalnego zakazu fotografowania i filmowania obszaru kolejowego, w tym infrastruktury kolejowej, z miejsc ogólnodostępnych wyznaczonych przez zarządcę infrastruktury kolejowej. Nic zatem dziwnego, że wśród funkcjonariuszy SOK pojawia wątpliwość, w jaki sposób należy pogodzić brak generalnego zakazu fotografowania z przyjęciem praktyki, w której samo utrwalanie obrazu infrastruktury kolejowej ma prowadzić do legitymowania, wypytywania obywatela oraz wzywania innych służb. Taki sposób ukształtowania wytycznych może wywoływać efekt mrożący wobec obywateli korzystających z przestrzeni publicznej zgodnie z prawem, a zarazem przerzucać na funkcjonariuszy liniowych odpowiedzialność za rozstrzyganie niejasności interpretacyjnych. W demokratycznym państwie prawa standardem powinny być jasne, proporcjonalne i jednoznaczne zasady działania służb, zwłaszcza w sytuacjach, które dotyczą korzystania przez obywateli z wolności w przestrzeni publicznej. Zestawienie legalnych zachowań, takich jak fotografowanie z miejsc ogólnodostępnych, z przepisami odnoszącymi się do najpoważniejszych przestępstw przeciwko państwu, co może prowadzić do nadmiernej i rozszerzającej interpretacji podstaw interwencji. Sprawa wymaga wyjaśnienia także dlatego, że funkcjonariusze SOK wprost wskazują na potrzebę doprecyzowania zasad, tak aby nie byli zmuszani do wyboru między działaniem potencjalnie nieproporcjonalnym wobec obywatela a obawą przed negatywnymi konsekwencjami służbowymi. Taki stan rzeczy nie służy ani bezpieczeństwu publicznemu, ani zaufaniu do służb. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Jaka była dokładna podstawa prawna wydania wytycznych Komendy Głównej Straży Ochrony Kolei z dnia 4 grudnia 2025 r. dotyczących fotografowania, filmowania i utrwalania w inny sposób obszaru kolejowego? Czy Ministerstwo Infrastruktury dokonywało analizy zgodności tych wytycznych z konstytucyjną zasadą proporcjonalności oraz z obowiązkiem poszanowania praw i wolności obywatelskich? W jaki sposób należy pogodzić treść tych wytycznych z zawartym w nich jednocześnie stwierdzeniem, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest generalnego zakazu fotografowania i filmowania infrastruktury kolejowej z miejsc ogólnodostępnych? Czy samo fotografowanie lub filmowanie infrastruktury kolejowej z miejsca ogólnodostępnego, bez innych przesłanek wskazujących na zagrożenie, powinno stanowić wystarczającą podstawę do legitymowania obywatela oraz wezwania Policji i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego? Czy Ministerstwo Infrastruktury przeprowadziło ocenę skutków stosowania tych wytycznych dla praw obywatelskich, w tym dla wolności poruszania się, pozyskiwania informacji i działalności dziennikarskiej? Ile interwencji wobec osób fotografujących lub filmujących infrastrukturę kolejową podjęto od dnia wydania wskazanych wytycznych? W ilu z tych przypadków interwencje doprowadziły do ujawnienia rzeczywistego zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, infrastruktury krytycznej lub porządku publicznego? Czy do Ministerstwa Infrastruktury, PKP PLK lub Komendy Głównej SOK wpływały skargi obywateli albo funkcjonariuszy dotyczące sposobu stosowania omawianych wytycznych? Jeśli tak, to proszę o ich przedstawienie. Czy na ten moment funkcjonują nowsze wytyczne dla funkcjonariuszy SOK w tym zakresie? Jeśli tak, to proszę o ich szczegółowe przedstawienie. Czy funkcjonariusze SOK mają zagwarantowaną ochronę przed konsekwencjami służbowymi w sytuacji, gdy odstąpią od interwencji wobec osoby fotografującej infrastrukturę kolejową z miejsca ogólnodostępnego, jeżeli brak jest wyraźnych podstaw faktycznych i prawnych do podjęcia czynności? Czy Ministerstwo Infrastruktury planuje doprecyzowanie przepisów lub zmianę obowiązujących wytycznych w taki sposób, aby jasno oddzielić sytuacje wymagające reakcji służb od przypadków legalnego fotografowania infrastruktury kolejowej przez obywateli? Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP