Interpelacja w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów

Interpelacja w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów Interpelacja nr 16269 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów Zgłaszający: Patryk Gabriel, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński, Bartosz Zawieja, Rafał Siemaszko Data wpływu: 30-03-2026 Szanowny Panie Ministrze, w związku z pytaniami, które skierowali do mnie samorządowcy z Tczewa, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie informacji w zakresie prowadzonych lub planowanych prac legislacyjnych dotyczących uregulowania procedury zmiany granic administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego. Zdaniem samorządowców aktualnie obowiązujące przepisy nie zapewniają wystarczająco przejrzystych i jednoznacznych zasad prowadzenia tego procesu, co w praktyce prowadzi do narastających napięć pomiędzy samorządami oraz niepewności wśród mieszkańców. Zwrócili uwagę, na przykładzie sytuacji obserwowanej na przykładzie Tczewa, że stanowi ona ilustrację szerszego problemu systemowego, dotyczącego tzw. miast/gmin obwarzankowych. W szczególności zwrócili uwagę na następujące kwestie: - brak jasnych kryteriów uzasadniających zmianę granic administracyjnych, - ograniczony charakter konsultacji społecznych, które nie zawsze przekładają się na decyzje końcowe, - brak ustawowych mechanizmów rekompensaty dla gmin tracących część swojego terytorium, - niedostateczne narzędzia mediacyjne pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego. W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania: 1. Czy w chwili obecnej prowadzone są prace legislacyjne mające na celu zmianę przepisów regulujących procedurę zmiany granic administracyjnych gmin i miast? 2. Czy rozważane jest wprowadzenie bardziej precyzyjnych i transparentnych kryteriów dla tego typu decyzji? 3. Czy planowane jest wzmocnienie roli konsultacji społecznych, w tym nadanie im bardziej wiążącego charakteru? 4. Czy analizowane są rozwiązania w zakresie mechanizmów kompensacyjnych dla gmin, które tracą część swojego obszaru? 5. Czy przewiduje się wprowadzenie formalnych narzędzi mediacyjnych ograniczających konflikty pomiędzy samorządami? 6. Jaki jest przewidywany harmonogram ewentualnych zmian legislacyjnych w tym obszarze? Będę wdzięczny za przedstawienie stanowiska oraz informacji o kierunkach działań podejmowanych w tym zakresie. Z wyrazami szacunku Patryk Gabriel

Odpowiedź na interpelację w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów Odpowiedź na interpelację nr 16269 w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 16-04-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 16269 Panów Posłów Patryka Gabriela, Jacka Niedźwiedzkiego, Henryka Szopińskiego, Bartosza Zawiei oraz Rafała Siemaszki w sprawie planów dotyczących mechanizmów zmiany granic samorządów , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie pragnę zaznaczyć, że Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji znany jest postulat dotyczący potrzeby zmian w przepisach prawa dotyczących dokonywania zmian granic gmin oraz zasadności wypracowania ich nowelizacji. Stanowisko w przedmiotowej sprawie było wielokrotnie prezentowane na forum Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (dalej: Komisja). Należy bowiem zauważyć, że stronę samorządową Komisji reprezentują przedstawiciele organizacji zrzeszających jednostki samorządu terytorialnego, m.in. Związek Gmin Wiejskich RP czy Związek Miast Polskich. Najwięcej kontrowersji wywołują w istocie sprawy dotyczące włączenia do obszaru danego miasta terenu sąsiedniej gminy. Warto przy tym podkreślić, że głównym postulującym w sprawie nowelizacji przepisów prawa odnoszących się do zmian granic gmin już od wielu lat jest Związek Gmin Wiejskich RP, który sformułował w tym zakresie propozycje legislacyjne. Nie zostały one jednak zaaprobowane przez pozostałe zainteresowane organizacje samorządowe. W lipcu 2025 r. Komisja powierzyła prowadzenie prac w przedmiotowym obszarze Narodowemu Instytutowi Samorządu Terytorialnego, który zaprosił do współpracy wszystkie organizacje samorządowe reprezentowane w Komisji. Udział w pracach Zespołu roboczego do spraw regulacji zmian granic gmin potwierdzili przedstawiciele Związku Gmin Wiejskich RP, Związku Miast Polskich, Unii Metropolii Polskich, Unii Miasteczek Polskich, Związku Powiatów Polskich, Ogólnopolskiego Porozumienia Organizacji Samorządowych i Związku Samorządów Polskich oraz Związku Województw RP. Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego na posiedzeniu Komisji 28 stycznia 2026 r. przedstawił raport z prac Zespołu roboczego do spraw regulacji zmian granic gmin . Dyskutowane zagadnienia i ramowe uzgodnienia dotyczyły: Ograniczenia częstotliwości zmian. Raz na 5 lat, pod koniec kadencji. Wzmocnienia roli konsultacji z mieszkańcami lub referendum lokalnego. Co do zasady referendum, ale z wyjątkami w określonych sytuacjach. Sądowej kontroli rozstrzygnięć dotyczących zmian granic gminy. Gwarancje proceduralne dla jednostek samorządu terytorialnego. Rozliczeń między gminami. Brak pełnej zgody uczestników. Założenie „rekompensaty“ w sytuacji istotnego pogorszenia sytuacji finansowej (dochodowej lub majątkowej). Wypracowane w powyższym zakresie propozycje rozwiązań legislacyjnych zostały przekazane do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i są obecnie poddawane analizie. Jednocześnie warto nadmienić, że w Sejmie RP został złożony poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (druk nr 2102), który odnosi się do zagadnienia zmiany przepisów prawa dotyczących zmian granic gmin. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji