Interpelacja w sprawie planowanych zmian w systemie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w zakresie dostępu do nauczania indywidualnego

Interpelacja w sprawie planowanych zmian w systemie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w zakresie dostępu do nauczania indywidualnego Interpelacja nr 16190 do ministra edukacji w sprawie planowanych zmian w systemie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w zakresie dostępu do nauczania indywidualnego Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska Data wpływu: 25-03-2026 Szanowna Pani Ministro, do mojego biura poselskiego docierają niepokojące sygnały od rodziców dzieci wymagających wsparcia w systemie oświaty, w szczególności korzystających z pomocy poradni psychologiczno-pedagogicznych. Z przekazywanych relacji wynika, że w najbliższym czasie – prawdopodobnie od września bieżącego roku – planowane są istotne zmiany w zasadach wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, jak również w zakresie przyznawania nauczania indywidualnego. Rodzice wskazują, że projektowane rozwiązania mają prowadzić do znaczącego zaostrzenia kryteriów uzyskania orzeczenia, a w konsekwencji – do ograniczenia liczby dzieci objętych tą formą wsparcia. Szczególne obawy budzi fakt, iż w praktyce może to oznaczać wykluczenie części dzieci ze specjalistycznej pomocy edukacyjnej mimo realnie istniejących potrzeb rozwojowych, zdrowotnych lub psychologicznych. Z przekazywanych informacji wynika również, że rozważane jest wprowadzenie obowiązku uzyskania zgody obojga rodziców na wszczęcie procedury orzeczniczej. W przypadku rodzin niepełnych lub pozostających w konflikcie może to stanowić istotną barierę w dostępie dziecka do pomocy, zwłaszcza gdy jeden z rodziców nie uczestniczy faktycznie w jego wychowaniu lub kontakt z nim jest utrudniony. Wskazuje się także na możliwość uzależnienia skuteczności wniosku od przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu w zakresie władzy rodzicielskiej, co dodatkowo wydłużałoby i komplikowało procedurę. Kolejną kwestią budzącą poważne wątpliwości jest informacja o planowanym ograniczeniu uznawalności dokumentacji medycznej wyłącznie do zaświadczeń wydanych przez lekarzy pracujących w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Takie rozwiązanie mogłoby w praktyce wykluczyć znaczną część opinii specjalistycznych uzyskiwanych w sektorze prywatnym, z którego – z uwagi na długie kolejki w systemie publicznym – korzysta obecnie wielu rodziców. Niepokój budzą również zapowiedzi rozszerzenia procedur diagnostycznych, w tym wprowadzenia obowiązkowej, wielogodzinnej obserwacji dziecka przez specjalistów w placówkach, a być może także w środowisku domowym. Choć rzetelna diagnoza jest fundamentem właściwego wsparcia, nadmierna formalizacja i wydłużenie procedur mogą prowadzić do opóźnień w udzielaniu pomocy dzieciom, dla których czas ma kluczowe znaczenie. Z relacji rodziców wynika także, że planowane są zmiany organizacyjne w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym nowe wzory dokumentów oraz dodatkowe szkolenia dla pracowników, a także analogiczne zaostrzenie zasad przyznawania nauczania indywidualnego. Wszystko to rodzi obawę, że dostęp do tej formy edukacji stanie się bardziej ograniczony i sformalizowany niż dotychczas. Powyższe doniesienia wywołują duży niepokój społeczny, zwłaszcza wśród rodziców dzieci z niepełnosprawnościami, zaburzeniami rozwojowymi oraz problemami zdrowia psychicznego. W ich ocenie planowane zmiany mogą prowadzić do realnego ograniczenia prawa dzieci do odpowiednio dostosowanej edukacji oraz wsparcia gwarantowanego przez obowiązujące przepisy prawa. W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie stanowiska ministerstwa w tej sprawie, a w szczególności o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie prace nad zmianą przepisów regulujących zasady wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego oraz przyznawania nauczania indywidualnego, a jeśli tak – na jakim etapie znajdują się te prace? Czy planowane zmiany przewidują wprowadzenie obowiązku uzyskania zgody obojga rodziców na wszczęcie procedury orzeczniczej oraz ograniczenie uznawalności dokumentacji medycznej wyłącznie do świadczeń realizowanych w ramach NFZ? Jakie są cele projektowanych zmian i czy przeprowadzono analizę ich wpływu na dostęp dzieci do wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, w szczególności w przypadku rodzin niepełnych lub znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej? Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązań zabezpieczających interes dzieci, które – na skutek ewentualnych zmian – mogłyby utracić dostęp do dotychczasowych form wsparcia edukacyjnego? Z poważaniem Iwona Maria Kozłowska

Odpowiedź na interpelację w sprawie planowanych zmian w systemie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w zakresie dostępu do nauczania indywidualnego Odpowiedź na interpelację nr 16190 w sprawie planowanych zmian w systemie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego oraz w zakresie dostępu do nauczania indywidualnego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 20-04-2026 Szanowne Panie Posłanki, priorytetem ministra edukacji jest wspieranie nowoczesnej i otwartej szkoły – bezpiecznej, dostępnej i przyjaznej każdemu uczniowi i uczennicy, jak również wzmocnienie roli szkoły jako miejsca, które oferuje edukację, wsparcie i poczucie bezpieczeństwa oraz akceptacji. 14 kwietnia weszło w życie rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych [1] , z wyjątkiem przepisów dotyczących opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce [2] , które wejdą w życie 1 września 2026 r. Zakres przedmiotowy ww. rozporządzenia obejmuje: skład i tryb powoływania zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych, szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, wzory orzeczeń, m.in. orzeczenia o: potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, potrzebie indywidualnego nauczania, braku potrzeby indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, o braku potrzeby indywidualnego nauczania, odmowie uchylenia orzeczenia o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, uchylenia orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania lub odmowie uchylenia orzeczenia o potrzebie, jak również opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wydawanych przez zespoły orzekające, tryb postępowania odwoławczego od wydanego orzeczenia. Rozporządzenie zastąpiło dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych [3] . Rozwiązania zaproponowane w ww. rozporządzeniu z 2 marca 2026 r. uwzględniają postulaty dyrektorów poradni, szkół, rodziców oraz przedstawicieli związków zawodowych. Rozporządzenie opiera się na założeniach zawartych w dokumencie: „Koncepcja rozwoju poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego“ [4] , opracowanych przy aktywnym udziale przedstawicieli poradni psychologiczno-pedagogicznych. Celem regulacji jest poprawa organizacji i jakości usług poradni, zwiększenie efektywności procesów decyzyjnych zespołów orzekających oraz lepsze wykorzystanie kompetencji i potencjału kadry w działaniach skierowanych do dzieci, uczniów i ich rodziców. Potrzeba zmian w zakresie organizacji pracy zespołów jest uzasadniona rosnącą liczbą wniosków o wydanie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (dalej: opinii wwr) i orzeczeń wpływających rokrocznie do publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych. Liczba dzieci i uczniów wymagających specjalistycznego wsparcia edukacyjnego powiększa się, na co wskazują dane gromadzone w systemie informacji oświatowej (SIO). W ciągu ostatniej dekady liczba dzieci i młodzieży posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wzrosła o 130%, w roku szkolnym 2015/2016 – było 150 tys. osób, natomiast w roku szkolnym 2024/2025 – 343 tys. osób. Wskazuje to na zwiększone potrzeby w zakresie diagnozowania i orzekania w poradniach oraz zapewnienia jakości wydawanych przez zespoły orzeczeń i opinii wwr w celu właściwej organizacji i dostosowania procesu kształcenia dzieci i młodzieży. W roku szkolnym 2024/2025 ponad 73% dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczęszczało do przedszkoli i szkół ogólnodostępnych, zgodnie z decyzją ich rodziców. Najbardziej dynamicznie wśród dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego rośnie liczba dzieci i młodzieży z diagnozą autyzmu lub zespołu Aspergera, która w ciągu dziesięciu lat zwiększyła się ponad dziesięciokrotnie: w roku szkolnym 2013/2014 – 10 tys., a w roku szkolnym 2023/2024 – 101 tys. Sytuacja ta generuje nowe wyzwania, zarówno w obszarze włączania społecznego, jak i zapewnienia efektywnego wsparcia w procesie orzekania i kształcenia tej grupy dzieci i uczniów. Obserwowany wzrost liczby opinii wwr i orzeczeń wydawanych przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne generuje coraz większe obciążenie pracą tych instytucji. W roku szkolnym 2023/2024 w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielono wsparcia 3,8 mln razy w przedszkolach, szkołach i placówkach systemu oświaty dla dzieci i młodzieży i dodatkowo 1,2 mln razy w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w których pomocą obejmowano uczniów, rodziców i nauczycieli. Łącznie w roku szkolnym 2023/2024 udzielono wsparcia w różnych formach 5 mln razy. Konieczność zaangażowania pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych w pracę zespołów orzekających działających w tych poradniach często wpływa na ograniczenie czasu, jaki pracownicy poradni mogliby poświęcić na bezpośrednią pracę z dziećmi i ich rodzinami zgłaszającymi się po pomoc do poradni, inną niż proces diagnostyczny zmierzający do wydania orzeczenia czy opinii wwr. Prawidłowe funkcjonowanie zespołów orzekających, w tym wydawanie odpowiednich zaleceń, pozwoli na skuteczniejsze wspieranie rozwoju dzieci i ich pełniejsze uczestnictwo w procesie kształcenia i wychowania, co przełoży się na poprawę ich funkcjonowania zarówno w szkole, jak i w życiu społecznym. Kwestie dotyczące udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w jednostkach systemu oświaty regulują w szczególności ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [5] oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach [6] . Dlatego też, przepisy ww. rozporządzenia nie stanowią zagrożenia związanego z dostępem dzieci i młodzieży do wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, w szczególności w przypadku rodzin niepełnych lub znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Odnosząc się do pytania dotyczącego zgody obojga rodziców na wszczęcie procedury orzeczniczej wyjaśniam, że przepisy rozporządzenia wprowadziły wymóg podpisu obojga rodziców pod wnioskiem o wydanie orzeczenia lub opinii wwr wydawanych przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne w trybie przepisów rozporządzenia. Jeśli wniosek nie zawiera podpisu lub oświadczeń obojga rodziców, rodzic składający wniosek powinien dołączyć dokumenty potwierdzające, że drugi rodzic nie może ich złożyć, np.: akt zgonu, orzeczenie ograniczające, zawieszające czy pozbawiające władzy rodzicielskiej, albo inny dokument uzasadniający niemożności jego złożenia przez drugiego rodzica z powodu innych okoliczności obiektywnych (np.: rodzic przebywa poza miejscem zamieszkania i rodzina nie ma z nim kontaktu). W sytuacji, gdy nie jest możliwe przedłożenie takich dokumentów, rodzic składa oświadczenie wyjaśniające przyczynę braku podpisu. Oświadczenie powinno zawierać klauzulę potwierdzającą świadomość odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Tak złożony wniosek umożliwia prawidłowe dalsze procedowanie sprawy. Natomiast, odnosząc się do kwestii zaświadczeń lekarskich informuję, że przygotowane w przepisach rozwiązania mają na celu doprecyzowanie wymagań dotyczących dokumentacji dołączanej do wniosku o wydanie orzeczenia. Wskazano, że zaświadczenie o stanie zdrowia dziecka lub ucznia może być wydane przez lekarza specjalistę, lekarza w trakcie specjalizacji lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej na podstawie dokumentacji medycznej leczenia specjalistycznego, co zwiększa dostępność procedury medycznej dla rodziców i opiekunów prawnych, przy jednoczesnym zachowaniu rzetelności oceny stanu zdrowia dziecka lub ucznia. Rozwiązanie to zmniejsza konieczność każdorazowego uzyskiwania odrębnych zaświadczeń od lekarzy specjalistów. Przepisy precyzują także elementy obligatoryjne zaświadczenia lekarskiego, w tym określenie przewidywanego okresu, nie krótszego niż 30 dni, w którym stan zdrowia dziecka lub ucznia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do przedszkola lub szkoły, oraz wskazanie rozpoznania choroby lub innego problemu zdrowotnego wraz z oznaczeniem alfanumerycznym zgodnym z aktualnie obowiązującą Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD) i wynikających z nich ograniczeń funkcjonowania dziecka lub ucznia. Zapewni to zespołom orzekającym rzetelną ocenę zasadności wydania orzeczenia. Spodziewanym efektem wejścia w życie nowych przepisów rozporządzenia jest usprawnienie pracy poradni psychologiczno-pedagogicznych, co zwiększy dostępność usług poradni oraz skróci czas oczekiwania na rozpoznanie i uzyskanie opinii wwr lub orzeczeń. Jednocześnie uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace legislacyjne, których celem będzie wzmocnienie jakości pomocy psychologiczno-pedagogicznej i przyspieszenie udzielania wsparcia przez jednostki systemu oświaty dzieciom i młodzieży w środowisku, w którym funkcjonują na co dzień, m.in. w przedszkolu, szkole czy w placówce. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2026 r. poz. 428 [2] § 7 ust. 6 i 7 ww. rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 2061 [4] https://fersdlaporadni.sgh.waw.pl/koncepcja-rozwoju-poradnictwa-psychologiczno-pedagogicznego . [5] Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm. [6] Dz. U. z 2023 r. poz. 1798.