Interpelacja w sprawie programu "Kompas Młodego Obywatela"

Interpelacja w sprawie programu "Kompas Młodego Obywatela" Interpelacja nr 16123 do ministra edukacji w sprawie programu "Kompas Młodego Obywatela" Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 23-03-2026 Szanowna Pani Minister, w dniu 19 marca 2026 r. ogłoszony został program „Kompas Młodego Obywatela”, którego celem jest wsparcie rozwoju dzieci i młodzieży poprzez realizację projektów edukacyjnych w obszarach takich jak edukacja obywatelska, zdrowie, kultura czy kompetencje STEM. Program ten przewiduje przeznaczenie kwoty 55 mln zł na dofinansowanie projektów realizowanych przez podmioty zewnętrzne, w szczególności organizacje pozarządowe, instytucje kultury, uczelnie oraz inne podmioty uprawnione. Analiza założeń programu budzi jednak szereg wątpliwości dotyczących jego efektywności, przejrzystości oraz wpływu na system oświaty. W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: I. Charakter programu i jego wpływ na system oświaty Jakie analizy i dane wskazują, że realizacja celów programu poprzez podmioty zewnętrzne jest bardziej efektywna niż bezpośrednie wsparcie szkół i nauczycieli? Dlaczego zdecydowano się na model grantowy skierowany głównie do podmiotów zewnętrznych, zamiast przeznaczenia środków na bezpośrednie wsparcie szkół, kadry pedagogicznej lub infrastruktury edukacyjnej? W jaki sposób program wpisuje się w całościową strategię reformy edukacji i jakie konkretne problemy systemowe ma rozwiązać? Jakie mechanizmy zapewnią trwałość efektów projektów po zakończeniu finansowania? II. Efektywność wydatkowania środków publicznych Jakie wskaźniki efektywności (KPI) zostaną zastosowane do oceny realnego wpływu projektów na rozwój uczniów? W jaki sposób ministerstwo zamierza mierzyć długofalowe rezultaty programu, a nie tylko jego realizację formalną (np. liczbę wydarzeń, uczestników)? Czy przeprowadzono analizy porównawcze efektywności podobnych programów grantowych realizowanych w poprzednich latach? Jeśli tak – jakie były ich wnioski? Jaki procent środków przeznaczonych na program trafi bezpośrednio do uczniów, a jaki zostanie przeznaczony na koszty organizacyjne i administracyjne? III. Przejrzystość i uznaniowość procesu wyboru projektów Dlaczego ostateczna decyzja o przyznaniu finansowania należy do ministra, mimo wcześniejszej oceny ekspertów? Jakie konkretne kryteria będą stosowane przez ministra przy podejmowaniu decyzji o wyborze projektów spośród tych ocenionych pozytywnie? Czy ministerstwo planuje publikację pełnego uzasadnienia decyzji o przyznaniu finansowania lub decyzji o odmowie finansowania dla poszczególnych projektów? Jakie mechanizmy zabezpieczają proces przed zarzutami uznaniowości lub preferowania określonych środowisk? IV. Równość dostępu i sprawiedliwość dystrybucji środków W jaki sposób program zapewni rzeczywisty, a nie deklaratywny równy dostęp uczniów z różnych regionów Polski do działań finansowanych w jego ramach? Czy przewidziano mechanizmy wyrównawcze dla obszarów o mniejszym potencjale organizacyjnym (np. mniejszych miejscowości, regionów o słabszym dostępie do organizacji pozarządowych)? Czy ministerstwo planuje analizę geograficznego rozkładu projektów oraz publikację tych danych? V. Organizacja programu i harmonogram Jakie były przesłanki ustalenia krótkiego terminu naboru wniosków (ok. 3 tygodni)? Czy ministerstwo nie obawia się, że tak krótki czas naboru faworyzuje podmioty posiadające doświadczenie grantowe i zaplecze administracyjne? W jaki sposób zapewniona zostanie wysoka jakość projektów przy jednoczesnej konieczności ich realizacji w krótkim czasie (do końca 2026 r.)? VI. Rola szkoły i nauczyciela Dlaczego szkoły i nauczyciele nie są głównymi beneficjentami programu, mimo że to oni na co dzień realizują proces edukacyjny? W jaki sposób program realnie odciąży nauczycieli, a nie zwiększy ich obowiązków związanych z organizacją działań projektowych? Czy przewidziano mechanizmy wsparcia szkół w zakresie wdrażania efektów projektów w codziennej pracy dydaktycznej? VII. Zakres tematyczny programu W jaki sposób ministerstwo uzasadnia bardzo szeroki zakres tematyczny programu, obejmujący jednocześnie edukację obywatelską, zdrowotną, kulturową i STEM? Czy określono priorytety strategiczne programu, czy też wszystkie obszary traktowane są równorzędnie? W jaki sposób ministerstwo zamierza zapobiec sytuacji, w której szeroki zakres programu prowadzi do rozproszenia środków i braku koncentracji na kluczowych potrzebach edukacyjnych? Z poważaniem Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie programu "Kompas Młodego Obywatela" Odpowiedź na interpelację nr 16123 w sprawie programu "Kompas Młodego Obywatela" Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 04-05-2026 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka w sprawie programu Kompas Młodego Obywatela. Szanowny Panie Pośle, zgodnie z art. 90w ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 881, 1019, z 2026 r. poz. 203, 319) minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może, w celu realizacji polityki oświatowej państwa, ustanawiać programy i przedsięwzięcia. W ramach ich realizacji ogłaszane są otwarte konkursy ofert na wykonywanie zadań publicznych, skierowane m.in. do organizacji pozarządowych działających w obszarze edukacji. Dzięki temu szkoły mogą współpracować z podmiotami wspierającymi system oświaty, co wzbogaca ofertę edukacyjną i podnosi jakość realizowanych zadań. Doceniając rolę organizacji pozarządowych, analogicznie jak w ubiegłym roku [1] , Komunikatem z 19 marca br. ustanowiłam program pod nazwą „Kompas Młodego Obywatela”, którego celem jest realizacja projektów edukacyjnych skierowanych do dzieci i młodzieży oraz wspierających jednostki systemu oświaty, zgodnie z art. 2 ustawy – Prawo światowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.). Współpraca z podmiotami zewnętrznymi, w tym organizacjami pozarządowymi, pozwala szkołom wzbogacić ofertę edukacyjną i zwiększyć atrakcyjność projektów. Podmioty te wnoszą specjalistyczną wiedzę, doświadczenie i nowoczesne metody pracy, a także umożliwiają realizację projektów interdyscyplinarnych i innowacyjnych. Dzięki temu nauczyciele mogą lepiej skupić się na realizacji podstawy programowej, korzystać z gotowych materiałów dydaktycznych i wprowadzać nowe, inspirujące formy nauczania. Tego rodzaju współpraca wpływa również pozytywnie na całą społeczność szkolną, promując aktywność, inicjatywę i współdziałanie uczniów. W efekcie programy prowadzone z udziałem podmiotów zewnętrznych nie tylko wzbogacają edukację, ale także wspierają realizację celów systemu oświaty określonych w ustawie – Prawo oświatowe. Model grantowy jest stosowany, ponieważ pozwala wybierać najlepsze projekty, lepiej wykorzystać środki finansowe i odpowiadać na konkretne potrzeby lokalnej społeczności. Przyznane dotacje umożliwiają wprowadzanie innowacyjnych działań, angażowanie ekspertów zewnętrznych oraz realizowanie projektów, które uzupełniają tradycyjne zajęcia i rozwijają kreatywność uczniów. Przypomnę, że art. 90w ustawy o systemie oświaty, na podstawie którego ustanowiony został program oraz ustawa o finansach publicznych uniemożliwia bezpośrednie przekazywanie środków finansowych z MEN do szkół i placówek oświatowych. Program „Kompas Młodego Obywatela” wpisuje się w reformę edukacji, ponieważ wspiera rozwój praktycznych umiejętności oraz kompetencji społecznych i obywatelskich uczniów, potrzebnych w dalszej nauce i w dorosłym życiu. Dzięki projektom edukacyjnym program uzupełnia tradycyjną naukę szkolną, pozwala uczyć się przez doświadczenie i praktyczne działania, a jednocześnie wyrównuje szanse edukacyjne dzieci z małych i dużych miejscowości. Współpraca ze specjalistami zewnętrznymi i organizacjami pozarządowymi wprowadza innowacyjne metody nauczania i interdyscyplinarne podejście, rozwija kluczowe kompetencje, takie jak krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów czy umiejętności cyfrowe, oraz promuje uczenie się przez całe życie. Program dostosowuje edukację do indywidualnych potrzeb uczniów, wspiera ich samodzielność, ciekawość poznawczą i odpowiedzialność za własny rozwój, co bezpośrednio realizuje cele reformy edukacji. Po zakończeniu programu projekty zostaną podsumowane i ocenione pod kątem osiągniętych rezultatów. Wnioski z realizacji projektów mogą posłużyć do udoskonalania kolejnych edycji programu lub innych podobnych, a efekty działań – np. materiały edukacyjne – będą dostępne dla innych szkół i nauczycieli. Dzięki temu doświadczenia zdobyte w ramach programu będą mogły być wykorzystywane także po jego zakończeniu, wspierając dalszy rozwój edukacji i wyrównywanie szans uczniów w całym kraju. W odniesieniu do wszystkich złożonych raportów końcowych z realizacji umów dotacyjnych stosowane będą wobec beneficjentów te same zasady sposobu oceny prawidłowości wykorzystania środków finansowych. Czynności kontrole dokonywane przez pracowników merytorycznych będą polegać m.in. na ocenie poziomu realizacji zaplanowanych weryfikowalnych rezultatów projektu oraz przebiegu realizacji zadania zgodnie z zawartą umową. Podczas kontroli weryfikowana będzie również dokumentacja finansowo-księgowa. W przypadkach budzących wątpliwości beneficjenci będą wzywani do złożenia wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów finansowych, a w obszarze merytorycznym również do dokumentów potwierdzających prawidłową realizację zadania. Po zakończeniu programu, resort poddaje kontroli efektywne wydatkowanie środków oraz weryfikuje czy osiągnięto zakładane cele. Wnioskodawcy w raportach wskazują ilu uczniów wzięło udział w projektach, które otrzymały dofinansowanie, jakie działania zrealizowano oraz jakie rezultaty osiągnięto. Na etapie złożonego raportu końcowego analizowane będą również wydatki – czy były zgodne z kosztorysem i czy środki finansowe zostały dobrze wykorzystane w stosunku do efektów projektu. Raport końcowy złożony przez każdego beneficjenta pozwoli ocenić poziom realizacji projektu, wskazać dobre praktyki i wyciągnąć wnioski na przyszłość. Przy projektowaniu założeń sposobu realizacji programu pn. „Kompas Młodego Obywatela” uwzględniono doświadczenia z realizacji wcześniejszych programów i przedsięwzięć Ministra Edukacji w latach 2024-2025. Środki finansowe w programie są przyznawane w formie dotacji celowych tylko na działania przewidziane w zatwierdzonym projekcie. Formalną decyzję o przyznaniu dotacji celowej podejmuje Minister, ponieważ program jest realizowany w ramach jego kompetencji i w ramach dysponowania budżetem państwa. Eksperci lub pracownicy MEN nie mogą wydawać formalnych, wiążących decyzji w tym zakresie, które stanowiłyby podstawy do zawarcia umowy dotacyjnej. Wynika to z przepisów prawa – w tym prawa oświatowego – które określają, że to Minister dysponuje środkami na wspieranie projektów edukacyjnych, podejmuje decyzje o ich przyznaniu i kontroluje ich prawidłowe wykorzystanie. Niemniej w zakresie programów realizowanych na podstawie art. 90w ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, od samego początku urzędowania podjęłam jednak działania mające na celu znaczącą poprawę jakości oceniania wniosków o udzielenie dotacji oraz procedury wydawania decyzji w tym zakresie w stosunku do czasów rządów Prawa i Sprawiedliwości oraz wprowadziłam zasady pełnej transparentności procesu przekazywania środków publicznych dla organizacji pozarządowych. W przeciwieństwie do lat 2022-2023, programy Ministra są oceniane przez dwóch ekspertów niezależnie od siebie, a nie przez jednego eksperta, którego ekspertyza miała wcześniej charakter niewiążącej opinii dla Ministra. Dodatkowo przynajmniej jedna negatywna ocena eksperta w bieżącym programie, zgodnie z Komunikatem, wyklucza możliwość przyznania dotacji przez Ministra Edukacji. Po zakończeniu oceny merytorycznej opracowuje się również wykaz projektów zawierający ostateczną punktację oraz wysokość wnioskowanej dotacji. Minister Edukacji nie może i nie przyznaje dofinansowania projektom, które otrzymały negatywną ocenę ekspertów (przynajmniej jedną) oraz w sytuacji, kiedy projekty otrzymały zbyt niską liczbę punktów w ramach listy rankingowej (w związku z wyczerpaniem przewidzianych środków). Ponadto, w programach dotacyjnych MEN nie występują już, znane z czasów moich poprzedników, tryby szczególne, które pozwalały Ministrowi przyznawać dotację dla wniosków składanych poza przewidzianym terminem ich złożenia. Jak wykazały wyniki licznych kontroli i audytów, w czasie funkcjonowania Ministerstwa Edukacji i Nauki wielu beneficjentów otrzymało dofinansowanie pomimo negatywnej oceny dokonanej przez ekspertów, jak również poza ogólnodostępnym naborem wniosków w ramach samodzielnej decyzji Ministra. Od 2024 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło więc przejrzyste i transparentne procedury konkursowe, zapewniające organizacjom pozarządowym działającym w obszarze edukacji równe i jasne zasady ubiegania się o dofinansowanie. Biorąc pod uwagę powyższe, zarzut dot. uznaniowości przyznawania dotacji w programie Kompas Młodego Obywatela jest nieprawdziwy i niezgodny ze stanem faktycznym. Wszystkie wskazane w tej odpowiedzi rozwiązania zawarte są w Komunikacie o ustanowieniu programu Kompas Młodego Obywatela , do którego ponownej lektury serdecznie zachęcam. Przy ocenie wniosków złożonych w ramach programu „Kompas Młodego Obywatela” kluczowe są cztery grupy kryteriów. Po pierwsze, merytoryka projektu – sprawdza się zgodność działań z celami programu, kompletność harmonogramu, uzasadnienie projektu oraz spójność zakładanych rezultatów z działaniami. Po drugie, zaangażowanie uczniów – ocenia się liczbę uczestników, sposób monitorowania efektów oraz skalę, zasięg i obszar oddziaływania projektu, tak aby uwzględniał różne regiony kraju. Po trzecie, potencjał wnioskodawcy – ważne są doświadczenie i kompetencje podmiotu oraz osób realizujących projekt, możliwości organizacyjne i dopasowanie projektu do działalności statutowej wnioskodawcy. Ponadto oceniana jest zasadność i efektywność wydatków, prawidłowość kosztorysu, kwalifikowalność kosztów oraz ich spójność z planowanymi działaniami i zakładanymi rezultatami. Informacja o wszystkich zgłoszonych projektach zostanie opublikowana na stronie internetowej MEN w formie listy z podziałem na moduły i będzie zawierała: nazwę projektu, wnioskodawcę, wyniki oceny formalnej i merytorycznej, formalną decyzję Ministra oraz kwotę dotacji dla projektów wybranych do finansowania. Minister podejmuje decyzję o przyznaniu środków uwzględniając listę rankingową, przy czym projekty ocenione negatywnie nie mogą otrzymać finansowania. Każdy wnioskodawca będzie miał prawo wglądu do oceny merytorycznej złożonej przez siebie oferty na swój wniosek, co pozwoli mu zrozumieć, jakie kryteria decydowały o jej wyniku oraz jakie elementy wziąć pod uwagę podczas składania wniosków w przyszłości. Jednym z kryteriów oceny merytorycznej projektów jest skala, zasięg i obszar jego oddziaływania, co pozwoli sprawdzić, czy działania dotrą do różnych regionów, zarówno małych, jak i dużych miejscowości, zapewniając uczniom w całym kraju równy dostęp do wartościowych projektów edukacyjnych. Termin naboru wniosków oraz jego organizacja pozwoliła na to, że do udziału w programie wnioski złożyło 2265 podmiotów tj. organizacji pozarządowych, w tym organizacji harcerskich; instytutów badawczych; instytucji kultury, a także organizacji prowadzących działalność na podstawie ustawy dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2026 r. poz. 46); podmiotów prowadzących statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, będące podmiotami prowadzącymi działalność w sferze pożytku publicznego wymienionymi w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338); uczelni. Program nie faworyzuje tylko doświadczonych organizacji – wymaga jednak od wszystkich przemyślanego przygotowania wniosków. Jasne i przejrzyste kryteria oceny merytorycznej wniosków pozwolą wybrać inicjatywy najlepiej odpowiadające potrzebom uczniów i lokalnej społeczności, zapewniając jednocześnie spójność i wysoką jakość realizacji. Program Kompas Młodego Obywatela będzie pomagał nauczycielom, dostarczając gotowe projekty edukacyjne i materiały, które wzbogacą zajęcia w szkole. Dzięki modułowej strukturze – obejmującej m.in. kompetencje cyfrowe i medialne, edukację regionalną, zdrowie i świadomość ekologiczną oraz nauki przyrodnicze i ścisłe – nauczyciele będą mogli wprowadzać metody aktywizujące, warsztaty, gry i projekty praktyczne, rozwijając u uczniów kreatywność oraz kompetencje społeczne i obywatelskie. Tematyka programu jest szeroka, ponieważ ma kompleksowo wspierać rozwój uczniów w różnych obszarach – od kompetencji cyfrowych i medialnych, przez edukację regionalną i kulturową, zdrowie i świadomość ekologiczną, po nauki przyrodnicze i ścisłe. Szeroki zakres pozwoli objąć różnorodne zainteresowania dzieci i młodzieży, rozwijać ich umiejętności społeczne, obywatelskie i kreatywne oraz wyrównywać szanse edukacyjne w całym kraju. Większość projektów, które otrzymały wsparcie finansowe MEN tworzona była przez samych uczniów oraz nauczycieli. Przykładem tego jest projekt pod nazwą „Rzemiosło gliny na przestrzeni wieków na terenie Gminy Witnica”, w który zaangażowanych zostało blisko 1000 dzieci w wieku od 6 do 21 lat uczestniczących w działaniach twórczych i edukacyjnych. W trakcie zajęć dzieci tworzyły kafle ceramiczne, które zawierały ich osobiste historie i pasje. W ten sposób młodzi ludzie mogli wyrazić siebie, uczestnicząc jednocześnie w praktycznych zajęciach z gliny. Powstałe kafle w kolejnym etapie projektu zostały wykorzystane do stworzenia niezwykłego muralu na budynku znajdującym się przy jednej z ulic miasta. Z kolei Fabryka Sztuki w Łodzi w ubiegłym roku realizowała projekt pn. „Tradycje w dźwięku i obrazie - Łódź fabryczna na nowo". Beneficjent do współpracy zaprosił uczniów z łódzkich szkół podstawowych, którzy zrealizowali cykl warsztatów twórczych, literackich, a także architektoniczno-rysunkowych dotyczących tematyki ochrony zabytków, urbanistyki przemysłowej oraz rewitalizacji historycznych obszarów Łodzi. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie dzięki przyznanemu dofinansowaniu z MEN wydało w języku kaszubskim komiks dla dzieci. To nie tylko ciekawa i pełna przygód opowieść, ale również ważny projekt edukacyjny, który wspierał rozwój czytelnictwa oraz wzmacniał obecność języka kultury kaszubskiej wśród najmłodszych. Projekty realizowane na podstawie wniosków, które uzyskały wystarczającą liczbę punktów i dla których została podjęta decyzja o przyznaniu finansowania zasługują na dostrzeżenie i odpowiednią promocję w środowisku lokalnym i regionalnym, do których to działań zachęcam wszystkich, a szczególnie Pana Posła. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji [1] https://www.gov.pl/web/edukacja/programy-dotacyjne-ministra-edukacji-2025