Interpelacja w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną

Interpelacja w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną Interpelacja nr 16065 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną Zgłaszający: Maciej Małecki Data wpływu: 18-03-2026 Szanowny Panie Ministrze, ochotnicze straże pożarne stanowią jeden z najważniejszych filarów systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. W wielu gminach – szczególnie wiejskich i miejsko-wiejskich – to właśnie jednostki OSP jako pierwsze docierają na miejsce pożarów, wypadków drogowych, zdarzeń z zakresu ratownictwa medycznego czy skutków gwałtownych zjawisk pogodowych. Ich rola w systemie ochrony ludności, zwłaszcza w kontekście rosnących zagrożeń klimatycznych i infrastrukturalnych, ma charakter strategiczny. W ostatnich latach państwo podjęło istotny wysiłek na rzecz modernizacji OSP, gdy rząd Prawa i Sprawiedliwości zainicjował szeroko zakrojony program wsparcia jednostek ochotniczych straży pożarnych, obejmujący rozwój krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, uchwalenie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych i przede wszystkim zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych. Był to projekt ważny, potrzebny i długo oczekiwany przez środowisko strażackie. Oczywiste jest jednak, że przedsięwzięcie tej skali nie może mieć charakteru jednorazowego. Aby przyniosło trwałe efekty systemowe, musi być konsekwentnie kontynuowane oraz rozwijane – zarówno w wymiarze finansowym, jak i organizacyjnym. Modernizacja OSP nie kończy się na przekazaniu pojazdu. Warunkiem realnej zdolności operacyjnej jest jego pełne doposażenie oraz zapewnienie środków na utrzymanie, serwis i sukcesywne uzupełnianie sprzętu specjalistycznego. Do mojego biura poselskiego coraz częściej zgłaszają się strażacy ochotnicy oraz przedstawiciele samorządów, wskazując na narastające bariery systemowe ograniczające gotowość bojową jednostek. Z przekazywanych informacji wynika, że wiele jednostek posiada formalnie nowoczesne samochody ratowniczo-gaśnicze, które jednak nie są w pełni wyposażone w sprzęt niezbędny do realizacji zadań z zakresu ratownictwa technicznego, drogowego czy medycznego. Koszt kompleksowego doposażenia średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego w sprzęt hydrauliczny, zestawy medyczne, agregaty, aparaty ochrony dróg oddechowych czy systemy łączności sięga setek tysięcy złotych i często nie jest objęty adekwatnym wsparciem państwa. Dodatkowo wprowadzone zmiany w zasadach finansowania zakupu pojazdów powodują, że maksymalne dofinansowanie na poziomie 500 tys. zł przy obecnych cenach rynkowych oznacza konieczność zabezpieczenia przez gminy wkładu własnego przekraczającego często 1–1,2 mln zł. W warunkach rosnących kosztów energii, wynagrodzeń i realizacji zadań oświatowych wiele samorządów – zwłaszcza o niskich dochodach własnych – nie jest w stanie udźwignąć takiego obciążenia. W konsekwencji część inwestycji zostaje wstrzymana, a jednostki zmuszone są do dalszego użytkowania przestarzałych pojazdów. Powstaje tym samym realne ryzyko pogłębiania nierówności w poziomie bezpieczeństwa obywateli – uzależnionego nie od obiektywnych potrzeb operacyjnych, lecz od kondycji finansowej danej gminy. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera potrzeba: systemowego wsparcia doposażenia już zakupionych pojazdów, dostosowania poziomu dofinansowania do realiów rynkowych, stworzenia mechanizmów umożliwiających pozyskiwanie sprawnych technicznie pojazdów używanych, wprowadzenia algorytmicznego, transparentnego modelu finansowania uwzględniającego dochody gmin oraz poziom zagrożeń. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: Czy ministerstwo planuje kontynuację oraz rozszerzenie programu modernizacji ochotniczych straży pożarnych zapoczątkowanego w poprzednich latach? Czy analizowane jest podniesienie maksymalnego poziomu dofinansowania zakupu średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych tak, aby odpowiadał on aktualnym cenom rynkowym oraz realnym możliwościom finansowym gmin? Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu limitu 500 tys. zł na liczbę skutecznie zrealizowanych zakupów pojazdów w ostatnich latach oraz na poziom zadłużenia gmin podejmujących takie inwestycje? Czy planowane jest utworzenie odrębnego, wieloletniego programu wsparcia przeznaczonego wyłącznie na doposażenie samochodów ratowniczo-gaśniczych w sprzęt ratownictwa technicznego, medycznego i specjalistycznego? Czy rozważane jest wprowadzenie systemowych rozwiązań umożliwiających jednostkom OSP pozyskiwanie używanych, sprawnych technicznie pojazdów – w tym z jednostek Państwowej Straży Pożarnej lub z zagranicy – przy wsparciu państwa w zakresie procedur, homologacji i finansowania? Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby zapewnić stabilne, wieloletnie finansowanie modernizacji OSP, pozwalające planować inwestycje w perspektywie co najmniej kilkuletniej? Ochotnicze straże pożarne nie są jedynie elementem lokalnej tradycji – stanowią kluczowy komponent systemu bezpieczeństwa państwa. To strażacy ochotnicy, często jako pierwsi, docierają na miejsce pożarów, wypadków i klęsk żywiołowych. Modernizacja ich zaplecza sprzętowego jest procesem ciągłym, wymagającym konsekwencji i ponadpolitycznej odpowiedzialności. Ograniczenia finansowe nie mogą prowadzić do sytuacji, w której gotowość ratownicza jednostek zależy wyłącznie od zamożności gminy. Bez realnego wsparcia państwa ryzykujemy osłabienie jednego z najważniejszych filarów bezpieczeństwa publicznego w Polsce. Z poważaniem Maciej Małecki Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną Odpowiedź na interpelację nr 16065 w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 09-04-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 16065 Pana Posła Macieja Małeckiego w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność bojową , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że źródła i zasady dofinansowania ochotniczych straży pożarnych (OSP), zostały uregulowane w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych [1] , który stanowi, iż koszty funkcjonowania jednostek OSP są pokrywane, m.in. z: budżetów jednostek samorządu terytorialnego; środków z budżetu państwa przekazywanych Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej (PSP); wpływów instytucji ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej [2] ; środków pochodzących od osób fizycznych i osób prawnych przekazywanych w szczególności w formie dobrowolnych składek lub darowizn; środków pochodzących ze zbiórek publicznych; środków własnych. Dodatkowo warto nadmienić, że środki z budżetu państwa są jednym z wielu źródeł finansowania jednostek OSP, które funkcjonują jako stowarzyszenia, tj. na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach [3] . Jednocześnie, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [4] oraz na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, podstawowy ciężar finansowy utrzymania OSP, w tym dofinansowanie niezbędnych zakupów spoczywa na gminie, na terenie której dana jednostka OSP ma swoją siedzibę. Jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać OSP środki pieniężne również w formie dotacji (art. 32 ust. 5 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych ). Ponadto, zgodnie z art. 32a ww. ustawy, wojewoda ma możliwość przekazywania dotacji celowych na dofinansowanie zadań własnych gminy z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Jednostki OSP (bezpośrednio lub poprzez samorządy) mogą korzystać również z wielu programów finansowanych ze środków Unii Europejskiej (UE), jako beneficjenci projektów UE. Przykładowo ze środków Programów Interreg są dofinansowywane m.in. zakupy sprzętu, wspólne ćwiczenia i szkolenia transgraniczne. Jednostki OSP funkcjonujące w regionach przygranicznych często uczestniczą we wspólnych projektach z partnerami z Czech, Słowacji, Niemiec czy Litwy. Możliwe jest również wsparcie finansowe z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, na podstawie współpracy Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z Ministrem Klimatu i Środowiska oraz porozumienia z 23 lutego 2021 r. w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska . Jak wynika z przedstawionych informacji, istnieje wiele możliwości i źródeł pozyskania przez jednostki OSP środków finansowych. Kluczowa wydaje się wiedza o dostępnych możliwościach finansowania i aktywne uczestniczenie w konkursach oraz programach dotacyjnych - dofinansowanie odbywa się bowiem na wniosek złożony przez zainteresowaną jednostkę w zależności od potrzeb wynikających ze specyfiki działań ww. jednostki. Jednocześnie uprzejmie informuję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie posiada informacji o tym, aby w przeszłości funkcjonował odrębny „program modernizacji Ochotniczych Straży Pożarnych”. Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, że MSWiA w zakresie swojej właściwości, co roku realizuje (kontynuuje) wsparcie finansowe dla OSP z części 42 budżetu państwa - Sprawy wewnętrzne . Istotny jest fakt, że przedmiotowe dofinansowanie stanowi stały mechanizm wsparcia (a nie „program modernizacji OSP”), tj. jako coroczny proces przyznawania i rozliczania dotacji z budżetu państwa, udzielanych jednostkom OSP przez Komendanta Głównego PSP na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 i ust. 2-4 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych . Odnosząc się do kwestii limitu dofinansowania udzielanego jednostkom OSP, w celu zakupu średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych, uprzejmie informuję, że z uwagi na fakt, iż zakup nowego pojazdu wymaga zaangażowania znacznych środków finansowych - proces ten odbywa się w ramach montażu [5] finansowego z kilku źródeł [6] , przy jednoczesnym zapewnieniu wkładu własnego ze strony jednostki OSP lub środków finansowych gminy, na terenie której znajduje się dana jednostka. Zagwarantowanie wkładu własnego (przez gminę lub jednostkę OSP) jest istotne z uwagi na planowanie zakupów na terenie danego województwa oraz podziału limitów środków finansowych dostępnych w danym roku. Obowiązek wniesienia wkładu własnego wynika z przepisów art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych [7] , w odniesieniu do dotacji, jako wydatku z budżetu państwa o charakterze inwestycyjnym (dotacja nie może być wyższa niż 50% planowanej wartości kosztorysowej inwestycji). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 62 ustawy o samorządzie gminnym kontrolę gospodarki finansowej gmin i związków sprawują regionalne izby obrachunkowe. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie jest właściwy do analizowania zjawiska zadłużenia gmin podejmujących zadania inwestycyjne. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na fakt, że na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [8] jednostki samorządu terytorialnego posiadają pełną autonomię w zakresie sprawowania władzy publicznej. Powyższe oznacza, że samorząd wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Do zadań własnych gminy, zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym , należą m.in. sprawy porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej oraz przeciwpowodziowej. Wydaje się zatem, że to od starań i poczucia odpowiedzialności władz danej gminy za zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa na ich terenie zależy, jak sprawnie zorganizowany jest system ratowniczy oraz jak funkcjonują i w jakim stopniu są zaspokajane potrzeby finansowe wszystkich podmiotów i służb ratowniczych, w tym jednostek OSP. Odnosząc się szerzej do finansowania doposażenia samochodów ratowniczo-gaśniczych w sprzęt ratownictwa technicznego, medycznego i specjalistycznego, uprzejmie informuję, że – jak już wyjaśniono powyżej - wsparcie finansowe OSP odbywa się co roku w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz zgodnie z limitami środków finansowych, zabezpieczonych w budżecie państwa na dany rok. Obowiązujące w omawianym obszarze regulacje gwarantują stałą i pewną formę dofinansowania omawianej formacji. Corocznie w części 42 budżetu państwa [9] , której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, są planowane środki finansowe przeznaczone na dotacje dla jednostek OSP (zarówno włączonych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego [10] , jak i spoza ww. systemu), w tym na dofinansowanie zakupu niezbędnego sprzętu do działań ratowniczo-gaśniczych oraz samochodów pożarniczych, w ramach realizacji następujących zadań publicznych: „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych” – w przypadku jednostek OSP spoza ksrg , tzw. dotacja MSWiA ; „Zapewnienie gotowości bojowej jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego” – w przypadku jednostek OSP włączonych do ksrg , tzw. dotacja ksrg . Wysokość dotacji przeznaczonych dla jednostek OSP każdego roku określa ustawa budżetowa. Podział środków dotacji odbywa się zgodnie z rocznymi planami finansowymi, limitami oraz w oparciu o wnioski składane zgodnie z procedurami opisanymi w przepisach prawa. Dotacje dla OSP są przekazywane zgodnie z corocznie określanym i aktualizowanym zakresem przedmiotowym dotacji, na który można otrzymać dofinansowanie. Wskazany zakres obejmuje, m.in. sprzęt ratownictwa technicznego, medycznego oraz inny sprzęt specjalistyczny, a zarazem jest podyktowany różnymi potrzebami jednostek oraz zróżnicowanymi potrzebami operacyjnymi. Ponadto, począwszy od 2025 r., zgodnie ustawą z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [11] , jednostki OSP, jako podmioty ochrony ludności, otrzymują wsparcie finansowe na realizację zadań określonych w ww. ustawie. Środki finansowe, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej są przekazywane na rzecz jednostek OSP przez wojewodów na wnioski wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Zakupy są realizowane przez poszczególne organy administracji i podmioty, zgodnie z przedsięwzięciami (zadaniami) wskazanymi w obszarach opisanych w Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej [12] . Przedmiotowe środki stanowią znaczące wsparcie finansowe dla jednostek OSP na doposażenie w sprzęt niezbędny do realizacji zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej, jak również ochrony ludności i obrony cywilnej, co z kolei wpływa na wzmocnienie potencjału ww. jednostek, a w konsekwencji przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa obywateli. Należy zatem wskazać, w szczególności w kontekście pytań Pana Posła, że wypracowano już mechanizmy stabilnego i cyklicznego wparcia finansowego dla OSP, w celu zwiększania ich potencjału sprzętowego. Mając na uwadze przedstawione informacje, w ocenie MSWiA, nie ma obecnie potrzeby tworzenia odrębnego programu wsparcia przeznaczonego wyłącznie na doposażenie samochodów ratowniczo-gaśniczych w sprzęt ratownictwa technicznego, medycznego i specjalistycznego. Z kolei w nawiązaniu do kwestii możliwości pozyskiwania przez jednostki OSP używanych sprawnych technicznie pojazdów pożarniczych, uprzejmie informuję, że przedmiotowe zagadnienie zostało uregulowane w art. 31 ustawy o ochronie przeciwpożarowej . Na tej podstawie PSP jest zobowiązana do przekazywania nieodpłatnie technicznie sprawnego, zbędnego sprzętu i urządzeń jednostkom OSP, po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego, stosownie do obowiązujących regulacji, PSP nie ma możliwości przekazywania zbędnego sprzętu i urządzeń instytucjom innym niż jednostki OSP. Natomiast zasady uznania sprzętu transportowego za zbędny i sposób jego przekazywania do OSP zostały uregulowane w zarządzeniu nr 6 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 8 maja 2025 r. w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej [13] . Jednostki OSP, zainteresowane pozyskaniem zbędnego sprzętu z zasobów PSP, powinny złożyć wniosek, za pośrednictwem właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, do właściwego komendanta wojewódzkiego PSP, który ostatecznie decyduje o uznaniu danego sprzętu za zbędny, przekazaniu go do OSP oraz wskazaniu miejsca jego dalszej eksploatacji. Jednocześnie, zgodnie z art. 7a ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-6 i 8 ww. ustawy (w tym jednostkach OSP), mogą być wprowadzone używane pojazdy pożarnicze sprowadzone z zagranicy. Powyższe dotyczy pojazdów użytkowanych przez co najmniej 5 lat na terenie Państwa Członkowskiego UE albo w Republice Turcji lub w Państwach Członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), będących stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, nie starszych niż 30-letnie (licząc od daty pierwszej rejestracji poza granicami RP), służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia albo wykorzystywanych do prowadzenia działań ratowniczych, o ile spełniają wymagania techniczno-użytkowe, potwierdzone uzyskaniem pozytywnej opinii technicznej, wydawanej przez instytuty badawcze PSP. Wspomniana opinia techniczna jest uproszczonym dokumentem uprawniającym do użytkowania pojazdu sprowadzonego z zagranicy, spełniającego opisane powyżej warunki, a opłata za jej wydanie jest znacznie niższa niż za dokument uprawniający do użytkowania pojazdu, który przechodzi pełną procedurę procesu dopuszczenia. Koszt ww. opinii jest objęty dofinansowaniem w ramach dotacji ksrg i dotacji MSWiA (uwzględniony w zakresie przedmiotowym dotacji). W ramach ww. dotacji budżetowych możliwe jest także uzyskanie dofinansowania do zakupu używanych samochodów pożarniczych (przy jednoczesnym zapewnieniu wkładu własnego ze strony jednostki OSP lub właściwej gminy). Podsumowując przekazane informacje, należy zauważyć, że potrzeby jednostek OSP są zaspokajane w miarę dostępnych środków finansowych i kondycji budżetu państwa w danym roku budżetowym, zgodnie z zakresem przedmiotowym dotacji. Na uwagę zasługuje fakt, że finansowanie OSP opiera się na wielu filarach, co sprzyja zapewnieniu stabilnego i wielowymiarowego rozwoju ww. formacji. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 244. [2] Dz. U. z 2025 r. poz. 188. [3] Dz. U. z 2020 r. poz. 2261, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, z późn. zm. [5] Proces koordynowany przez Komendę Główną PSP. [6] Tj. środków finansowych pochodzących, m.in. z: budżetu państwa, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, środków finansowych samorządów terytorialnych lub środków własnych OSP. [7] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530. [8] Dz. U. Nr 78 poz. 483, z późn. zm. [9] W dziale 754 - Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa. [10] Dalej: „ksrg”. [11] Dz. U. poz. 1907. [12] Przyjętym uchwałą nr 72 Rady Ministrów z 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (M.P. poz. 541, z późn. zm.). [13] Dz. Urz. KG PSP poz. 9, z późn. zm.