Interpelacja w sprawie możliwości wprowadzenia odpłatności za studenckie praktyki i staże odbywane w sądach, prokuraturach oraz innych instytucjach publicznych

Interpelacja w sprawie możliwości wprowadzenia odpłatności za studenckie praktyki i staże odbywane w sądach, prokuraturach oraz innych instytucjach publicznych Interpelacja nr 15674 do ministra sprawiedliwości w sprawie możliwości wprowadzenia odpłatności za studenckie praktyki i staże odbywane w sądach, prokuraturach oraz innych instytucjach publicznych Zgłaszający: Małgorzata Pępek Data wpływu: 27-02-2026 Szanowny Panie Ministrze! Do mojego biura poselskiego zgłaszają się studenci prawa, administracji oraz kierunków pokrewnych, wskazując, że obowiązkowe praktyki studenckie realizowane w toku studiów – w tym w sądach i prokuraturach – mają w przeważającej mierze charakter nieodpłatny, pomimo realnego wkładu pracy praktykantów w funkcjonowanie jednostek organizacyjnych. Zgodnie z art. 67 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, program studiów może przewidywać obowiązek odbycia praktyk zawodowych jako elementu procesu kształcenia. W praktyce oznacza to, że studenci – aby uzyskać dyplom – zobowiązani są do odbycia określonej liczby godzin praktyk, często w instytucjach publicznych. Jednocześnie brak jest generalnej regulacji ustawowej nakładającej na te instytucje obowiązek zapewnienia wynagrodzenia za pracę wykonywaną w ramach praktyki. Powoduje to sytuację, w której osoby znajdujące się w trudniejszej sytuacji materialnej de facto napotykają barierę w dostępie do praktyk w najbardziej prestiżowych i merytorycznie wartościowych jednostkach (sądy, prokuratury, urzędy centralne), co może rodzić wątpliwości w kontekście zasady równego dostępu do wykształcenia (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP) oraz konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP). Funkcjonowanie sądów powszechnych regulowane jest ustawą – Prawo o ustroju sądów powszechnych, natomiast organizację prokuratury określa ustawa – Prawo o prokuraturze. Akty te nie zawierają kompleksowych rozwiązań w zakresie odpłatności za praktyki studenckie, pozostawiając tę kwestię praktyce organizacyjnej i porozumieniom zawieranym z uczelniami. W praktyce można wyróżnić trzy modele: praktyki obowiązkowe – nieodpłatne, realizowane na podstawie skierowania uczelni; staże organizowane w trybie programów aktywizacyjnych (np. finansowane ze środków Funduszu Pracy) – odpłatne; indywidualne umowy cywilnoprawne – sporadyczne, zależne od budżetu jednostki. Taki stan rzeczy rodzi pytanie o spójność systemową oraz o zgodność z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), zwłaszcza w sytuacji, gdy praktykanci wykonują czynności o charakterze pomocniczym, administracyjnym lub analitycznym, które w innych okolicznościach stanowiłyby przedmiot odpłatnego zatrudnienia. W doktrynie prawa pracy i prawa administracyjnego podnosi się, że nawet w relacjach o charakterze edukacyjnym nie można pomijać zasady ekwiwalentności świadczeń, jeżeli praktykant wykonuje czynności przynoszące wymierną korzyść organizacyjną jednostce (por. komentarze do art. 22 k.p. oraz opracowania dotyczące tzw. pozornego wolontariatu w sektorze publicznym). Nieodpłatność praktyk: ogranicza dostęp do doświadczenia zawodowego studentom spoza dużych ośrodków miejskich; zwiększa nierówności społeczne w dostępie do kariery prawniczej; może prowadzić do deprecjacji wartości pracy młodych osób; sprzyja utrwalaniu modelu, w którym sektor publiczny korzysta z pracy młodych ludzi bez zapewnienia minimalnego ekwiwalentu finansowego. Jednocześnie wprowadzenie systemowej odpłatności – choć wiązałoby się z określonymi kosztami budżetowymi – mogłoby przynieść korzyści w postaci zwiększenia motywacji, profesjonalizacji wsparcia administracyjnego oraz budowania kadrowego zaplecza dla wymiaru sprawiedliwości. W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi analizy dotyczące skali wykorzystywania nieodpłatnych praktyk studenckich w sądach powszechnych oraz prokuraturze (liczba praktykantów rocznie, średnia liczba godzin, zakres wykonywanych czynności)? Czy w ocenie ministerstwa obecny model – oparty w przeważającej mierze na nieodpłatnych praktykach – jest zgodny z zasadą równego dostępu do wykształcenia oraz zasadą równości wobec prawa? Czy rozważane jest wprowadzenie: minimalnego ryczałtowego wynagrodzenia za praktyki obowiązkowe, systemu stypendialnego finansowanego z budżetu państwa, centralnego programu płatnych staży w jednostkach wymiaru sprawiedliwości? Czy ministerstwo analizowało możliwość nowelizacji: ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Prawo o prokuraturze, bądź wydania rozporządzenia wykonawczego określającego standardy organizacji praktyk i ich finansowania? Jakie byłyby – według wstępnych szacunków – skutki finansowe wprowadzenia minimalnej odpłatności (np. na poziomie określonego procentu minimalnego wynagrodzenia za pracę) za każdą godzinę praktyki? Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wypracowania jednolitego standardu organizacyjnego dla praktyk studenckich w instytucjach publicznych, tak aby uniknąć rozbieżności pomiędzy poszczególnymi jednostkami? Czy prowadzone są konsultacje z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu wypracowania modelu, który zapewniłby równowagę pomiędzy funkcją edukacyjną praktyk a zasadą godziwego wynagrodzenia za pracę? Czy ministerstwo widzi problem społeczny polegający na faktycznym wykluczeniu części studentów z możliwości odbywania praktyk w prestiżowych instytucjach z uwagi na ich nieodpłatny charakter? Z wyrazami szacunku Małgorzata Pępek Poseł na Sejm RP