Interpelacja w sprawie stosowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działań informacyjnych dotyczących tzw. sztucznych warunków

Interpelacja w sprawie stosowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działań informacyjnych dotyczących tzw. sztucznych warunków Interpelacja nr 15517 do ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie stosowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działań informacyjnych dotyczących tzw. sztucznych warunków Zgłaszający: Urszula Pasławska Data wpływu: 23-02-2026 Zagadnienie „sztucznych warunków” stanowi w ostatnim okresie przedmiot wzmożonej aktywności kontrolnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Pojęcie to odnosi się do sytuacji, w których beneficjent – zdaniem agencji – podejmuje określone działania organizacyjne, prawne lub faktyczne wyłącznie w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celem danego instrumentu wsparcia (np. poprzez sztuczny podział swojego gospodarstwa w celu ominięcia mechanizmu degresywności stawek płatności). Stwierdzenie istnienia „sztucznych warunków” ma dla rolników fundamentalne znaczenie, ponieważ – przy obecnie stosowanej przez agencję interpretacji przepisów (jakkolwiek poddanej obecnie weryfikacji przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie o sygn. C-470/25) – prowadzi do odmowy przyznania wszystkich płatności lub cofnięcia wszystkich płatności. W praktyce oznacza to realne zagrożenie dla stabilności ekonomicznej gospodarstw rolnych, zwłaszcza w warunkach rosnących kosztów produkcji i niepewności rynkowej, co czyni to zagadnienie szczególnie istotnym dla polskich rolników. Pojęcie „sztucznych warunków” – regulowane obecnie w art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 – nie zostało zdefiniowane w żadnym akcie prawa krajowego ani unijnego. Wykładni tego pojęcia dokonano w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 września 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond „Zemedelie” - Razplasztatelna agencja. W orzeczeniu tym wskazano, że pojęcie „sztucznych warunków” należy interpretować w ten sposób, że przesłanki jego stosowania wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia ze środków UE. W ramach drugiego elementu do sądu należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania wsparcia z funduszy UE ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Z uwagi na okoliczność, że określenie przesłanek „stworzenia sztucznych warunków” określone zostało wyłączenie w orzeczeniu europejskiego trybunału, zaś brak było (i brak jest obecnie) definicji tego pojęcia w prawie unijnym i prawie polskim, kluczowe staje się ustalenie tego, jakie działania informacyjne podejmowały Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w celu zbudowania u producentów rolnych świadomości tego, czym jest „stwarzanie sztucznych warunków” (a więc jakie działania są zakazane) i co grozi za „stworzenie sztucznych warunków” (a więc jaka sankcja zostanie zastosowana). Wskazuję, że orzeczenia TSUE nie są dla producentów rolnych źródłem prawa, stąd też brak jest obowiązku zaznajamiania się przez producentów rolnych z bieżącym orzecznictwem tego trybunału. Adresatem orzeczeń TSUE są krajowe organy administracji publicznej oraz sądy krajowe. Podejmowane przez ministerstwo lub agencję działania informacyjne, mające przekazać producentom rolnym informację na temat zakazanych praktyk związanych z tworzeniem „sztucznych warunków”, jawią się jako kluczowy aspekt przy weryfikacji przesłanki subiektywnej. Konieczne jest bowiem wykazanie, że producent rolny miał świadomość tego, czym są „sztuczne warunki” i jakie sankcje grożą za ich stworzenie. Istotne jest także ustalenie, czy takie działania informacyjne i szkolenia były podejmowane w stosunku do doradców rolnych jako osób doradzających producentom rolnym w pozyskiwaniu płatności rolnych. W ustawowych celach powołania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (vide art. 4 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) akcentuje się działalność edukacyjną i kształtującą agencji. Podkreśla się tam także, że działania agencji powinny być nakierowane na poprawę struktury agrarnej, w tym zwłaszcza tworzenie i powiększanie gospodarstw rodzinnych w rozumieniu przepisów o kształtowaniu ustroju rolnego. Z tego punktu widzenia kluczowe jest ustalenie tego, jakie działania edukacyjne i informacyjne podejmowała agencja w zakresie „sztucznych warunków”, zwłaszcza w odniesieniu do rolników pragnących wdrażać w działalność rolniczą swoje dzieci, w tym poprzez przekazywanie im (w formie dzierżaw bądź darowizn) części swoich gruntów do samodzielnego gospodarowania. Mając powyższe na uwadze, proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Jakie konkretne działania informacyjne i edukacyjne podejmowały Ministerstwo Rolnictwa o Rozwoju Wsi oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w latach ubiegłych w zakresie pojęcia „sztucznych warunków”, w szczególności w celu wyjaśnienia producentom rolnym oraz doradcom rolnym, jakie działania mogą zostać uznane za ich tworzenie? Czy ministerstwo lub agencja opracowały w latach ubiegłych jakiekolwiek oficjalne materiały informacyjne (takie jak ulotki, broszury, wytyczne, instrukcje, komunikaty na stronach internetowych, materiały szkoleniowe) dotyczące „sztucznych warunków”, a jeżeli tak – kiedy zostały one udostępnione i w jakiej formie były przekazywane producentom rolnym lub doradcom rolnym? Czy ministerstwo lub agencja organizowały szkolenia, kursy, spotkania informacyjne lub inne formy bezpośredniego przekazu wiedzy dla rolników lub doradców rolnych dotyczące zakazanych praktyk związanych z tworzeniem „sztucznych warunków” oraz sankcji grożących za ich stwierdzenie, a jeżeli tak – proszę o wskazanie ich zakresu, liczby oraz grupy docelowej beneficjentów? Czy w procedurach przyznawania płatności ministerstwo lub agencja informowały producentów rolnych lub doradców rolnych – na etapie składania wniosków – o ryzyku uznania określonych działań (np. podziału gospodarstwa, przekazywania gruntów członkom rodziny, zmian organizacyjnych w gospodarstwie) za tworzenie „sztucznych warunków”? Czy ministerstwo lub agencja prowadziły lub prowadzą obecnie jakiekolwiek działania informacyjne skierowane w szczególności do rolników planujących przekazywanie części gospodarstwa dzieciom lub innym członkom rodziny, mające na celu wyjaśnienie, w jakich sytuacjach takie działania mogą zostać zakwalifikowane jako „sztuczne warunki”? Czy ministerstwo lub agencja dokonywały analizy, w jaki sposób brak definicji „sztucznych warunków” w prawie krajowym oraz brak systemowych działań informacyjnych wpływa na możliwość przypisania producentom rolnym świadomości i zamiaru uzyskania korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia? Czy planowane jest opracowanie i opublikowanie jednolitych, publicznie dostępnych wytycznych interpretacyjnych dotyczących „sztucznych warunków”, które pozwoliłyby producentom rolnym na ocenę zgodności planowanych działań z obowiązującymi przepisami? Czy planowana jest zmiana dotychczasowej praktyki informacyjnej ministerstwa i agencji w taki sposób, aby producenci rolni byli z wyprzedzeniem i w sposób jednoznaczny informowani o zakazanych praktykach oraz o sankcjach grożących za stworzenie „sztucznych warunków”?