Interpelacja w sprawie zagrożenia dla jedynego ujęcia wody pitnej w Przykopce koło Ełku w związku z planowaną modernizacją linii kolejowej Ełk-Trakiszki w ramach projektu Rail Baltica

Interpelacja w sprawie zagrożenia dla jedynego ujęcia wody pitnej w Przykopce koło Ełku w związku z planowaną modernizacją linii kolejowej Ełk-Trakiszki w ramach projektu Rail Baltica Interpelacja nr 15192 do ministra infrastruktury, ministra klimatu i środowiska w sprawie zagrożenia dla jedynego ujęcia wody pitnej w Przykopce koło Ełku w związku z planowaną modernizacją linii kolejowej Ełk-Trakiszki w ramach projektu Rail Baltica Zgłaszający: Michał Wawer, Witold Tumanowicz, Krzysztof Tuduj, Krzysztof Mulawa, Krzysztof Szymański Data wpływu: 06-02-2026 Szanowni Państwo Ministrowie, zwracam się z interpelacją w sprawie planowanej modernizacji linii kolejowej Ełk-Trakiszki, będącej częścią strategicznego korytarza Rail Baltica, która w obecnym wariancie przebiegu zagraża bezpieczeństwu jedynego ujęcia wody pitnej w Przykopce koło Ełku. Jako poseł na Sejm RP reprezentujący interesy wszystkich Polaków stoję jednoznacznie po stronie lokalnej społeczności, dla której dostęp do czystej wody pitnej jest kwestią fundamentalną i niepodlegającą kompromisom. Inwestycja ta, choć ważna dla rozwoju infrastruktury transportowej, nie może odbywać się kosztem zdrowia i bezpieczeństwa ponad 100 tysięcy mieszkańców Ełku oraz okolicznych gmin. Ujęcie wody w Przykopce jest jedynym w regionie miejscem umożliwiającym pozyskiwanie wody pitnej w takiej ilości i jakości, co potwierdzają liczne analizy i dokumenty, w tym rozporządzenie dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z 2013 r. (nr 21/2013, z późn. zm.) ustanawiające strefę ochronną A. Ta strefa, obejmująca obszar o wysokiej przepuszczalności gruntu, zabrania wszelkich nowych budów i wykopów, które mogłyby stworzyć ścieżki dla zanieczyszczeń powierzchniowych do wód gruntowych. Planowana modernizacja linii kolejowej zakłada budowę nowych torów bezpośrednio wzdłuż granicy lub przez tę strefę, co niesie realne ryzyko skażenia w wyniku normalnej eksploatacji kolei, awarii czy katastrof, takich jak wykolejenia lub wycieki substancji chemicznych. Szczególne obawy budzi fakt, że linia Ełk-Trakiszki ma obsługiwać przede wszystkim transport towarowy, w tym potencjalnie przewóz niebezpiecznych ładunków, co znacząco zwiększa prawdopodobieństwo incydentów zagrażających środowisku. Problem ten jest znany inwestorowi – PKP Polskie Linie Kolejowe SA – od co najmniej 8 lat, jak wskazują korespondencja z Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w Ełku oraz lokalne media. Mimo to, nie zaproponowano wiarygodnych alternatyw, takich jak zmiana przebiegu trasy omijającej strefę ochronną, choć takie rozwiązanie sugeruje PWiK w Ełku. Zamiast tego PKP PLK SA proponuje techniczne zabezpieczenia, jak geomembrany czy szczelne odwodnienie, które jednak nie eliminują ryzyka w przypadku poważnych awarii. Sprzeciw PGW Wód Polskich wobec uzgodnienia warunków realizacji inwestycji na fragmencie Ełk–Kijewo Towarowe jest w pełni uzasadniony i odzwierciedla priorytet ochrony zasobów wodnych nad rozwojem infrastruktury. Brak porozumienia wstrzymuje prace projektowe i grozi opóźnieniem całego projektu Rail Baltica, którego ukończenie zaplanowano do 2027 r., co może wpłynąć na przetargi budowlane zaplanowane na 2026 r. Jednakże, opóźnienie to jest ceną, którą warto ponieść, jeśli alternatywą jest potencjalna katastrofa ekologiczna pozbawiająca region jedynego źródła wody pitnej. Mieszkańcy Ełku i okolic oraz lokalni liderzy wyrażają w mediach społecznościowych i tradycyjnych głębokie zaniepokojenie, podkreślając, że nie ma alternatywnego ujęcia wody w regionie. Inwestycja ta nie może być realizowana „za wszelką cenę”, jak słusznie zauważają lokalni aktywiści. W kontekście tych faktów priorytetem rządu powinno być zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom, a nie forsowanie inwestycji bez gwarancji ochrony zasobów wodnych. Apeluję o natychmiastowe działania w celu znalezienia kompromisu, który nie zagrozi zdrowiu publicznemu. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważały lub planują rozważyć alternatywne warianty przebiegu linii Ełk-Trakiszki, które całkowicie ominęłyby strefę ochronną ujęcia wody w Przykopce, i jakie są szacunkowe koszty oraz terminy realizacji takich zmian? Jakie konkretne badania i analizy ryzyka skażenia wody pitnej przeprowadzono w związku z planowaną inwestycją, w tym scenariusze awarii transportu towarowego, i czy wyniki tych analiz zostały udostępnione mieszkańcom Ełku oraz gminom ościennym? W jaki sposób rząd planuje zabezpieczyć dostawy wody pitnej dla mieszkańców regionu w przypadku potencjalnego skażenia ujęcia w Przykopce, biorąc pod uwagę brak alternatywnych źródeł o porównywalnej wydajności? Czy prowadzone są negocjacje między PKP PLK SA, PGW Wody Polskie a lokalnymi władzami w celu wypracowania kompromisu i jaki jest harmonogram tych rozmów oraz ewentualne terminy uzyskania decyzji środowiskowej? Ile razy od 2018 r. odbyły się oficjalne spotkania negocjacyjne między PKP PLK SA, Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie, PWiK sp. z o.o. w Ełku, samorządem Ełku i gminą Ełk w sprawie przebiegu linii Ełk–Trakiszki? Proszę o podanie dat i listy uczestników. Jakie konsekwencje dla całego projektu Rail Baltica przewiduje rząd w przypadku utrzymania sprzeciwu PGW Wód Polskich i czy rozważane jest przesunięcie środków unijnych na inne priorytetowe inwestycje infrastrukturalne w regionie Warmii i Mazur, z uwzględnieniem ochrony zasobów wodnych? Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje aktualizację rozporządzenia z 2013 r. w sprawie strefy ochronnej ujęcia wody w Przykopce, aby wzmocnić jej ochronę przed podobnymi inwestycjami w przyszłości? Czy w opinii Ministerstwa Infrastruktury oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska wykonanie ponad 100 odwiertów w „Strefie ochronnej A” przez firmę projektową działającą na zlecenie PKP PLK SA nie przyczyni się do naruszenia struktury geologicznej chroniącej warstwę wodonośną? Czy Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska dysponują aktualnymi (z 2025/2026 r.) analizami hydrogeologicznymi i modelami ryzyka skażenia ujęcia Przykopka w przypadku realizacji inwestycji w obecnym wariancie? Jeśli tak – proszę o udostępnienie tych dokumentów. Jakie konkretne technologie i materiały (np. rodzaj geomembrany, grubość, trwałość, systemy monitoringu wycieków) PKP PLK SA proponuje zastosować jako zabezpieczenie i na jakiej podstawie (badania, certyfikaty, doświadczenia z innych inwestycji) twierdzi, że zapewnią one 100% bezpieczeństwa wody pitnej również w przypadku poważnej awarii kolejowej z udziałem ładunków niebezpiecznych? Czy rząd zlecił niezależną ekspertyzę (poza dokumentacją inwestora) oceniającą skuteczność proponowanych zabezpieczeń technicznych w warunkach gruntowych Przykopki (wysoka przepuszczalność, bliskość lustra wody)? Czy rząd zlecił analizę porównawczą ryzyka ekologicznego i zdrowotnego między wariantem „z geomembraną w strefie ochronnej” a wariantem „całkowite ominięcie strefy ochronnej” uwzględniającą prawdopodobieństwo katastrof kolejowych z transportem towarowym niebezpiecznym? Jakie są aktualne (stan na styczeń 2026 r.) terminy uzyskania decyzji środowiskowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji oraz pozwoleń na budowę dla odcinka Ełk–Trakiszki? Czy wstrzymanie uzgodnień z PGW Wodami Polskimi spowodowało już formalne przesunięcie tych terminów? W jakim stopniu opóźnienie realizacji odcinka Ełk–Trakiszki realnie zagrozi terminowi ukończenia całego korytarza Rail Baltica do 2027/2030 r. i czy Polska poniesie z tego tytułu kary finansowe z budżetu UE (Instrument „Łącząc Europę” CEF)? Czy rząd planuje wnioskować o przesunięcie części środków unijnych z problematycznego odcinka Ełk–Trakiszki na inne priorytetowe inwestycje kolejowe lub drogowe na Warmii i Mazurach, jeśli nie uda się osiągnąć kompromisu chroniącego ujęcie wody? Jakie procedury i harmonogram monitoringu jakości wody gruntowej i ujęcia Przykopka przewiduje się na etapie budowy i eksploatacji linii kolejowej – kto będzie prowadził monitoring (niezależna jednostka?), jak często i czy wyniki będą publicznie dostępne w czasie rzeczywistym? Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza wystąpić z inicjatywą nowelizacji rozporządzenia dyrektora RZGW w Warszawie z 2013 r. (nr 21/2013, ze zm.), aby wzmocnić ochronę ujęcia Przykopka przed dużymi inwestycjami liniowymi i wykluczyć możliwość dopuszczania wyjątków w strefie A? Czy w przypadku skażenia ujęcia wody w wyniku awarii na nowej linii kolejowej państwo polskie (Skarb Państwa, PKP PLK SA) weźmie na siebie pełną odpowiedzialność finansową i organizacyjną za zapewnienie zastępczych dostaw wody pitnej dla mieszkańców Ełku i gmin ościennych przez okres konieczny do oczyszczenia i odtworzenia ujęcia? Z poważaniem Poseł na Sejm RP Michał Wawer