Interpelacja w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r.

Interpelacja w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r. Interpelacja nr 15091 do ministra edukacji w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r. Zgłaszający: Witold Tumanowicz Data wpływu: 03-02-2026 Szanowna Pani Minister, do mojego biura poselskiego wpłynęło zgłoszenie od mieszkańców gminy Zalesie (pow. bialski, woj. lubelskie) zaniepokojonych planami reorganizacji sieci szkół. Wójt gminy Zalesie przedstawił rodzicom i nauczycielom koncepcję likwidacji klas IV–VIII w szkołach podstawowych w Wólce Dobryńskiej oraz w Dobryniu Dużym. Zmiany te miałyby wejść w życie od września 2026 r., a w obu placówkach pozostałyby jedynie oddziały przedszkolne oraz klasy I–III. Społeczność lokalna stanowczo sprzeciwia się tym planom, uznając je za pierwszy etap faktycznej likwidacji szkół. Rodzice wskazują, że wysyłanie dzieci do oddalonych placówek doprowadzi do obniżenia jakości edukacji i poczucia bezpieczeństwa uczniów oraz problemów logistycznych. Wójt gminy, odnosząc się do krytyki mieszkańców, podkreśla, że planowane zmiany są konsekwencją wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej samorządu. Wskazuje, że wydatki bieżące gminy znacznie przewyższają dochody bieżące, co uniemożliwia zamknięcie budżetu. Największą część wydatków stanowią wynagrodzenia nauczycieli i pracowników oświaty przy jednoczesnej konieczności finansowania innych zadań własnych gminy, takich jak utrzymanie dróg czy oświetlenia. Szczególnie niepokojący jest fakt, że subwencja oświatowa na rok 2026 jest – według informacji przekazanych przez wójta – niższa o ponad 200 tysięcy złotych w porównaniu z rokiem poprzednim, mimo wcześniejszych prognoz zakładających jej wzrost o około 7,5%. Przyczyną tej sytuacji ma być sposób kalkulacji środków przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, oparty w dużej mierze na czynnikach demograficznych, bez uwzględnienia rzeczywistych kosztów funkcjonowania małych szkół. W efekcie decyzji podejmowanych na poziomie centralnym to samorządy zostają zmuszone do działań społecznie dotkliwych i budzących uzasadniony sprzeciw mieszkańców. Pokłosiem niewystarczającego finansowania oświaty jest więc realne zagrożenie likwidacją szkół, które w małych miejscowościach pełnią funkcję nie tylko edukacyjną, ale także społeczną i prorozwojową. W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: Jakie konkretne elementy oraz wskaźniki zostały uwzględnione przy kalkulacji subwencji oświatowej na rok 2026, w szczególności w odniesieniu do gmin wiejskich i miejsko-wiejskich? Jaki udział w algorytmie naliczania subwencji oświatowej na rok 2026 miały czynniki demograficzne, a jaki rzeczywiste koszty funkcjonowania szkół, w tym koszty wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oraz utrzymania infrastruktury szkolnej? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej analizowało skutki społeczne i organizacyjne algorytmu podziału subwencji, w szczególności dla gmin wiejskich posiadających małe szkoły? Jakie są różnice w wysokości subwencji oświatowej na rok 2026 w porównaniu z rokiem 2025 w przeliczeniu na jednego ucznia oraz na jedną szkołę, z podziałem na gminy miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie? Czy ministerstwo potwierdza, że w części gmin subwencja oświatowa na rok 2026 jest niższa niż w roku 2025, mimo deklarowanego wzrostu łącznej puli środków na oświatę? Jeżeli tak – w ilu gminach dotyczy to obniżenia finansowania i z jakich przyczyn? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej posiada dane dotyczące liczby szkół podstawowych lub ich części (w tym klas IV–VIII), których likwidacja lub reorganizacja planowana jest w roku 2026 na terenie kraju? Jeżeli tak – proszę o wskazanie tej liczby. Z wyrazami szacunku Witold Tumanowicz Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r. Odpowiedź na interpelację nr 15091 w sprawie poziomu finansowania szkół w 2026 r. Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 27-02-2026 Szanowny Panie Pośle, przypadek gminy Zalesie jest dowodem na to jak ważne są konsultacje z lokalną społecznością dotyczące zmian w sieci publicznych szkół. Ostatecznie gmina nie zrealizuje opisanych w interpelacji zmian organizacyjnych w prowadzonych przez siebie szkołach. Wybrano inną możliwość. W dniu wystosowania interpelacji nr 15091, tj. 5 lutego 2026 r., gmina Zalesie zwróciła się Lubelskiego Kuratora Oświaty z wnioskami o zaopiniowanie przekazania, z dniem 1 września 2026 r., prowadzenia Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej w Wólce Dobryńskiej oraz Szkoły Podstawowej im. Marii Skłodowskiej-Curie w Dobryniu Dużym wybranemu stowarzyszeniu. Konsultowanie z lokalną społecznością zamiarów dotyczących zmiany kształtu sieci szkół w gminie jest jednym z kluczowych elementów ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych niektórych ustaw (ustawa została skierowana do Senatu RP). Ustawa ta reguluje kilka ważnych obszarów polskiej oświaty. Przede wszystkim zauważa konieczność zmian ustawowych wynikających z niekorzystnych trendów demograficznych. Z prognozy Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg czarnego scenariusza GUS nawet - 48,3%). Z uwagi na znaczny spadek urodzeń i trwający kryzys demograficzny, w najbliższych latach liczba uczniów będzie stopniowo malała, co szczególnie będzie odczuwalne w wychowaniu przedszkolnym. Szacuje się, że w najbliższych 10 latach ubędzie ponad milion uczniów w wychowaniu przedszkolnym i szkołach podstawowych. Jedynie szkoły ponadpodstawowe nie odczują w znaczący sposób spadku liczby uczniów ze względu na objęcie kształceniem większych roczników z lat 2016-2018. W powyższym kontekście ustawa z 13 lutego 2026 r. daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności. Istotne w kontekście demograficznym jest przeciwdziałanie likwidacji szkół, zwłaszcza małych szkół podstawowych. W roku szkolnym 2019/2020 w systemie było 12 092 publicznych szkół podstawowych, w roku szkolnym 2024/2025 - 11 711, w roku szkolnym 2025/2026 jest ich 11 588. Obecnie w systemie oświaty funkcjonuje 1 977 publicznych szkół podstawowych, w których uczy się 100 lub mniej uczniów. Szkoły te mogą być zagrożone likwidacją. Zamiast likwidacji szkoły podstawowej, w ustawie, proponuje się gminom pulę elastycznych rozwiązań, pozwalających między innymi na pozostawienie kształcenia małych dzieci blisko domu (klasy I-III), a tam gdzie jest to pożądane, stwarza się możliwość konsolidacji kształcenia uczniów klas IV-VIII w dobrze wyposażonych szkołach podstawowych. Proponowane rozwiązanie daje nauczycielom, pracującym po kilka godzin w wielu szkołach, możliwość zatrudnienia w jednej szkole na pół etatu lub więcej. Pozwoli to nie tylko na pełniejsze wykorzystanie potencjału nauczycieli dla dobra uczniów, ale także da szansę na pełne korzystanie z przywilejów takich jak: zatrudnienie na podstawie mianowania, skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn. Niezmiernie ważne jest również stworzenie warunków do wykorzystania przez jednostki samorządu terytorialnego nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby realizacji zadań własnych z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, realizacji polityki senioralnej, uczenia się przez całe życie, ochrony zdrowia, kultury oraz wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej (art. 86a). Istotne jest to w związku z tym, że jak przewiduje GUS w 2060 r. osoby w wieku 65 lat i starsze mają stanowić prawie 33% populacji (w porównaniu z około 20% w 2023 r.). Oznacza to wzrost prognozowanej liczby seniorów o ponad 2,5 miliona osób. W ustawie zaproponowano też możliwość lepszego wykorzystania potencjału świetlic w małych szkołach podstawowych. Ustawa daje możliwość objęcia opieką świetlicową dzieci z oddziałów przedszkolnych, zorganizowanych w szkołach podstawowych liczących do 70 uczniów. Wprowadza także możliwość wydawania w szkole podwieczorków dla dzieci korzystających ze świetlicy. Ponadto, w ustawie zaproponowano zmiany w zakresie procedury likwidacji szkoły. Pozostawiając wiążącą, pozytywną opinię kuratora oświaty, określono zakres spraw podlegających ocenie organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły. W ustawie proponuje się także – o czym wspomniano wyżej - wprowadzenie konsultacji społecznych, w tym bezpośrednie spotkania przedstawicieli samorządu z rodzicami uczniów likwidowanej szkoły. Obecnie rodzice są tylko adresatami zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, wielokrotnie wskazującymi na brak szczegółowych informacji z samorządu i brak wpływu na jego decyzje. Przechodząc do kwestii finansowania realizacji zadań oświatowych należy na wstępie zaznaczyć, że dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Zgodnie z ustawą w zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej. Ad 1. i 3. Wsparcie organów prowadzących szkoły podstawowe, o małej liczbie uczniów, zawsze było ważne zarówno dla Ministra Edukacji, jak i całej Rady Ministrów. W skali kraju wysokość dodatkowych środków w 2026 roku w ramach potrzeb oświatowych naliczonych za pomocą wagi dla małych szkół (waga P 4 ) wyniosła 0,4 mld zł. Duże środki naliczane są w ramach potrzeb oświatowych dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tzw. wagą wiejską w ramach potrzeb oświatowych (P 1 i P 2 ) w 2026 roku naliczono ok. 5,4 mld zł. Dodatkowo dla dzieci objętych edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w 2025 roku dodatkową kwotę potrzeb oświatowych w łącznej wysokości ok. 0,9 mld zł. W algorytmie podziału potrzeb oświatowych jest jeszcze rozwiązanie sprzyjające między innymi samorządom prowadzącym małe szkoły. Mechanizm połączenia wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży (dodatkowe środki otrzymują mniej zamożne samorządy z małymi szkołami). W potrzebach oświatowych na 2026 rok wagą w tym zakresie naliczono środki w wysokości 1,5 mld zł. W podziale potrzeb oświatowych uwzględniono również wagę R. Jest to waga z tytułu zatrudnienia nauczycieli w szkołach lub placówkach, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców oraz z tytułu zatrudnienia nauczycieli dla dzieci w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców, uwzględniająca zwiększone wydatki z tytułu wypłacanego dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tzw. dodatek wiejski), wynosząca jednolicie dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego 0,107. Waga ta wpływa na zwiększenie wysokości środków naliczanych w ramach potrzeb oświatowych. Ad 2. Algorytm podziału potrzeb oświatowych bierze pod uwagę liczbę uczniów – im więcej dzieci w szkołach, tym większa część pieniędzy trafia do danej jednostki. W praktyce oznacza to, że wysokość przyznanych środków zależy przede wszystkim od czynników demograficznych. W odniesieniu do rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół, zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań przedszkola, szkoły lub placówki potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. r. - Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół (np. liczbę uczniów, stopnie awansu zawodowego nauczycieli). Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów. W 2026 roku, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032), zwiększono środki naliczane w ramach wskaźnika wydatków rzeczowych oraz wydatków płacowych dla pracowników administracji i obsługi (W r )z 0,20 na 0,21. Wskaźnik ten decyduje, jaka część łącznej kwoty potrzeb oświatowych jest dedykowana wydatkom rzeczowym oraz wydatkom płacowym pracowników administracji i obsługi. Ad 4. Odnosząc się do pytania dotyczącego różnic w wysokości potrzeb oświatowych na rok 2026 w porównaniu z rokiem 2025, w przeliczeniu na jednego ucznia oraz na jedną szkołę należy wskazać, że występują zróżnicowania w poziomie kwoty przypadającej na ucznia oraz na szkołę w zależności od typu gminy (miejskie, miejsko-wiejskie, wiejskie). Jednocześnie należy podkreślić, że takie proste porównanie kwoty „na ucznia” lub „na szkołę” między latami budżetowymi nie jest w pełni miarodajne. Kwota naliczona dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie stanowi bowiem iloczynu jednej, stałej stawki bazowej i liczby uczniów, lecz jest wynikiem zastosowania algorytmu określonego w rozporządzeniu Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych na rok 2026. Na ostateczną wysokość środków wpływa szereg elementów, w tym: struktura uczniów (np. uczniowie szkół w małych miejscowościach, uczniowie małych szkół), liczba uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (objętych kształceniem specjalnym, indywidualnym nauczaniem, wczesnym wspomaganiem rozwoju), uczniowie należący do mniejszości narodowych i etnicznych, uczniowie oddziałów sportowych, dwujęzycznych, przygotowawczych, wychowankowie internatów i placówek specjalnych, inne kategorie objęte dodatkowymi wagami. Wagi te mają charakter addytywny – są doliczane do przeliczeniowej liczby uczniów i istotnie różnicują poziom finansowania pomiędzy jednostkami. W konsekwencji zmiana uśrednionej kwoty przypadającej na jednego ucznia lub jedną szkołę w danym roku budżetowym może wynikać ze zmiany struktury uczniów i zakresu realizowanych zadań oświatowych, a nie z obniżenia poziomu finansowania jako takiego. Tym samym ewentualne obniżenie średniej kwoty „na ucznia” w danej gminie nie musi oznaczać zmniejszenia wsparcia systemowego, lecz może być efektem zmian demograficznych, organizacyjnych albo zmiany liczby uczniów objętych dodatkowymi wagami w algorytmie podziału środków. Tabela 1. Średnia kwota na ucznia szkoły podstawowej w zł w latach 2025-2026 Typ gminy kwota na ucznia 2026 r. vs 2025 r. 2025 r. 2026 r. zmiana w zł zmiana w % wiejskie 20 912 zł 22 242 zł 1 330 zł 6,4% miejskie 13 949 zł 14 822 zł 873 zł 6,3% miejsko-wiejskie 17 394 zł 18 371 zł 978 zł 5,6% Odnosząc się do prośby o przygotowanie porównania kwoty potrzeby oświatowej na szkołę w latach 2025 i 2026 chcielibyśmy uprzejmie zwrócić uwagę, że takie zestawienie może nie być w pełni miarodajne. Wysokość potrzeby oświatowej w znacznym stopniu zależy od liczby uczniów oraz innych czynników demograficznych i organizacyjnych. W efekcie kwota przypadająca na jedną szkołę może się zmieniać głównie z powodu zmian liczby uczniów, a nie rzeczywistego zwiększenia lub zmniejszenia poziomu finansowania. Z tego względu proste porównanie kwoty „na szkołę” między poszczególnymi latami może prowadzić do nieprecyzyjnych wniosków. Ad 5. Z analizy danych wynika, że w skali kraju spadek potrzeb oświatowych rok do roku odnotowano w 84 gminach. Przyczyny tego zjawiska są dwojakiego rodzaju: Rzeczywisty spadek liczby uczniów – w 44 gminach zmniejszenie kwoty potrzeb oświatowych wynikało z oczywistego ubytku liczby uczniów. W takich przypadkach niższa liczba dzieci i młodzieży objętych systemem oświaty bezpośrednio przekłada się na niższą wartość naliczonych środków. Spadek liczby uczniów przeliczeniowych – w 40 gminach zmniejszenie potrzeb oświatowych było konsekwencją zmiany liczby uczniów przeliczeniowych, a niekoniecznie fizycznego spadku liczby uczniów. Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie 4, ostateczna kwota naliczana dla JST zależy nie tylko od liczby uczniów ogółem, lecz również od ich struktury. W szczególności znaczenie mają dodatkowe wagi o charakterze addytywnym (m.in. dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, uczniów należących do mniejszości narodowych, uczniów objętych kształceniem specjalnym). Zmniejszenie liczby uczniów objętych takimi wagami powoduje spadek liczby uczniów przeliczeniowych, co w konsekwencji skutkuje niższą kwotą potrzeb oświatowych dla danej jednostki samorządu terytorialnego – nawet przy stabilnej lub nieznacznie wyższej liczbie uczniów ogółem. Należy przy tym podkreślić, że w Polsce funkcjonuje łącznie 2 413 gmin, a zatem liczba jednostek, w których odnotowano spadek potrzeb oświatowych, stanowi niewielki odsetek ogólnej liczby JST (3,5%). Ad 6. Obowiązujący przepis art. 89 ustawy – Prawo oświatowe stanowi, że publiczna szkoła podstawowa może być zlikwidowana lub przekształcona przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej publicznej odpowiednio szkole, przedszkolu lub placówce. Ponadto gmina jest obowiązana, co najmniej na sześć miesięcy przed terminem likwidacji lub przekształcenia, zawiadomić o swoich zamiarach rodziców uczniów oraz właściwego kuratora oświaty. Wyrażony w uchwale jednostki samorządu terytorialnego zamiar likwidacji szkoły, na wniosek tej jednostki, opiniuje kurator oświaty. Negatywna opinia kuratora w tym zakresie jest wiążąca dla jednostki samorządu terytorialnego. Z kolei opinia pozytywna kuratora nie obliguje gminy do dokonania zamierzonej zmiany organizacyjnej, ponieważ decyzja o dalszym funkcjonowaniu szkoły leży wyłącznie w kompetencjach organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa – Prawo oświatowe nie obliguje samorządów do wniesienia wniosku o zaopiniowanie likwidacji szkoły w wyznaczonym terminie. Oznacza to, że trudno na dzień dzisiejszy oszacować liczby szkół, co do których samorządy mają zamiar likwidacji. Jak wynika z informacji przekazanych przez kuratoria oświaty, do dnia 25 lutego 2026 r. do kuratorów oświaty wpłynęło 95 wniosków o zaopiniowanie likwidacji szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży oraz 113 dotyczących przekształceń (w większości dotyczą likwidacji oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych lub likwidacji innych niż siedziba szkoły lokalizacji prowadzenie zajęć). Należy spodziewać się, że wejście w życie wspomnianej na wstępie ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych niektórych ustaw wpłynie na zmniejszenie odsetka samorządowych szkół podstawowych przeznaczonych do likwidacji. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu