Interpelacja w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych

Interpelacja w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych Interpelacja nr 15049 do ministra edukacji w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych Zgłaszający: Andrzej Śliwka Data wpływu: 02-02-2026 Szanowna Pani Minister, jednostki samorządu terytorialnego w całej Polsce sygnalizują narastający problem niedoszacowania środków przekazywanych z budżetu państwa na realizację zadań oświatowych. Otrzymywane środki (dawna subwencja oświatowa, obecnie określane jako „potrzeby oświatowe”) w wielu przypadkach nie pokrywają nawet kosztów wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oświaty, nie wspominając o wydatkach bieżących związanych z utrzymaniem szkół, przedszkoli i innych placówek edukacyjnych. Z informacji przekazywanych przez liczne samorządy wynika, że wysokość środków z budżetu państwa pokrywa średnio od 70% do 80% rzeczywistych kosztów funkcjonowania systemu oświaty. W konsekwencji gminy i miasta zmuszone są corocznie dopłacać znaczące kwoty z własnych budżetów, co ogranicza ich możliwości inwestycyjne i utrudnia realizację innych zadań publicznych. Szczególnie problematyczne jest to w mniejszych jednostkach samorządu, gdzie koszty osobowe w oświacie stanowią nawet 60–70% całego budżetu bieżącego, a wpływy z dochodów własnych nie pozwalają na zrównoważenie rosnących wydatków. Niedoszacowanie finansowania prowadzi również do pogłębiania się różnic w jakości edukacji pomiędzy dużymi miastami a mniejszymi gminami. Dodatkowym wyzwaniem są zmiany demograficzne, wzrost wynagrodzeń nauczycieli oraz rosnące koszty utrzymania placówek oświatowych – energii, mediów i usług. Obecny algorytm naliczania środków nie uwzględnia tych czynników w sposób wystarczający, co powoduje, że wiele samorządów nie jest w stanie pokryć podstawowych potrzeb w oświacie. W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy ministerstwo planuje w najbliższym czasie zmianę zasad naliczania środków na realizację zadań oświatowych (dawnej subwencji oświatowej), tak aby uwzględniały one rzeczywiste koszty ponoszone przez jednostki samorządu terytorialnego? Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu corocznej waloryzacji środków przekazywanych samorządom na oświatę, powiązanego ze wzrostem wynagrodzeń nauczycieli oraz inflacją kosztów utrzymania placówek? Czy ministerstwo planuje określenie minimalnych standardów zatrudnienia nauczycieli i pracowników oświaty w odniesieniu do liczby uczniów, tak aby ujednolicić politykę kadrową i zapewnić racjonalne finansowanie zadań oświatowych? Czy rozważane są zmiany w zasadach naliczania dotacji dla przedszkoli niepublicznych, które pozwoliłyby na zmniejszenie obciążeń budżetów gmin, szczególnie w kontekście rosnących kosztów funkcjonowania oświaty? Czy ministerstwo planuje opracowanie nowych wytycznych dotyczących planowania i rozliczania środków oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego, tak aby zapewnić większą przejrzystość i adekwatność finansowania w skali kraju? Z wyrazami szacunku Andrzej Śliwka Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych Odpowiedź na interpelację nr 15049 w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 24-02-2026 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Andrzeja Śliwki w sprawie niedoszacowania środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych. Szanowny Panie Pośle, Ad 1., 2. i 5. 25 października weszła w życie nowa ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572 z późn. zm.). W zakresie finansowania zadań oświatowych ustawa przewiduje, że dla samorządów od 2025 roku są naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. Nowa ustawa wprowadza zmianę podstawy naliczania dochodów JST z tytułu udziału w podatku PIT i CIT z podatku należnego na dochody podatników co wpłynie na wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie ich dochodów własnych. Zgodnie z ww. ustawą łączna kwota potrzeb oświatowych w 2025 roku została wpisana do ustawy natomiast kwota potrzeb w zakresie kolejnych lat ustalana jest na podstawie kwoty z roku poprzedniego, z uwzględnieniem zmiany zakresu realizowanych zadań oświatowych. Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2026 rok ustalona jest na 114 mld 952 mln zł, co oznacza wzrost o 12,3 mld zł (12%) w porównaniu do 2025 r. W łącznej kwocie potrzeb oświatowych na 2026 r. uwzględnione zostały m. in. takie zadania: Wzrost średnich wynagrodzeń nauczycieli od 01.01.2026 r., łącznie ze wzrostem odpisu na ZFŚŚ dla nauczycieli oraz skutkiem finansowym zmiany etatów nauczycieli i awansu zawodowego w 2026 r. Wzrost dotacji dla szkół i przedszkoli niesamorządowych Wzrost zatrudnienia nauczycieli w związku ze wzrostem liczby uczniów niepełnosprawnych w szkołach i placówkach prowadzonych przez JST i kosztów realizacji zadań związanych ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Finansowanie Branżowych Centrów Umiejętności (BCU) Środki na finansowanie kształcenia uczniów z Ukrainy Zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań w zakresie funkcjonowania przedszkola, szkoły lub placówki potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia (dotowania) szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół (np. liczbę uczniów, stopnie awansu zawodowego nauczycieli). Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów. Minister Edukacji nie planuje wprowadzenia nowych wytycznych dotyczących planowania i rozliczania środków oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Ad 3. Analizę ustanowienia standardów edukacyjnych oprócz powiązania z kosztami zadań oświatowych należałoby prowadzić również z uwzględnieniem wpływu standardów na jakość kształcenia oraz efekt edukacyjny. W przypadku edukacji nie można jednak zagwarantować wystąpienia jakiegokolwiek jednolitego skutku i efektu. W obszarze oświaty istnieje bowiem zbyt wielka ilość zmiennych (uzdolnienia, rodzic, szkoła, nauczyciel, miasto, wieś itp.), które są sytuowane w niezliczonej liczbie relacji (klasa, szkoła, środowisko, organy szkoły itd.) aby być stałe i powtarzalne. Oznacza to w praktyce, iż ustanowienie centralnych standardów organizacyjnych nie musiałoby zapewnić jakiegokolwiek realnego efektu edukacyjnego. Z drugiej strony próba ustanowienia standardów w jakiekolwiek formie ogranicza prawa części obywateli i odbiera im możliwość rozstrzygania (np. za pośrednictwem organów samorządu) o kształtowaniu procesu kształcenia. W praktyce zatem realizowane organizacyjne standardy centralne będą zawsze rezygnacją z określonych i obecnie przynależnych samorządom lokalnym praw i możliwości. W zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej od 1 września 2022 r. wprowadzono standardy zatrudnienia nauczycieli pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych. Ad 4. Obecnie w Ministerstwie Edukacji Narodowej trwają prace nad wnioskiem o wprowadzenie projektu ustawy do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Planuje się uzyskanie stosownego wpisu w II kwartale 2026 r. Bogate doświadczenia zgromadzone przez 8 lat, zarówno przez organy dotujące (JST) jak i dotowane, a także zmieniające się otoczenie prawne, wskazują na konieczność korekty zasad dotowania niesamorządowych jednostek systemu oświaty oraz usystematyzowania zasad przeprowadzania kontroli pobierania i wykorzystania dotacji. Na konieczność zmiany przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych wskazują między innymi jednostki samorządu terytorialnego. Wiele z ich postulatów pokrywa się ze spostrzeżeniami i rekomendacjami Najwyższej Izby Kontroli czy Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. Jedną z poruszanych najczęściej przez JST kwestii jest konieczność zmiany przepisów dotyczących dotowania niepublicznych szkół kształcących dorosłych oraz ujednolicenie na poziomie ustawy zasad związanych z udzielaniem i rozliczaniem dotacji oraz kontrolowaniem prawidłowości ich pobrania i wykorzystania. W efekcie ministerstwo projektuje zmiany w ww. zakresach, jednocześnie proponując tam gdzie jest to możliwe uproszczenie przepisów, w tym większe wykorzystanie funkcjonalności Systemu Informacji Oświatowej. Ostatnio gminy zgłaszają także potrzebę zmiany zasad dotowania niepublicznych placówek wychowania przedszkolnego. W związku z tym, że - ich zdaniem - wzrost bieżących wydatków w przeliczeniu na statystyczne dziecko w przedszkolu gminnym, spowodowane spadkiem liczby dzieci w tych przedszkolach, powoduje nieuprawniony wzrost podstawowej kwoty dotacji, a co za tym idzie wzrost wydatków bieżących gmin przeznaczanych na dotacje dla niepublicznych przedszkoli. W związku z powyższym w Instytucie Badań Edukacyjnych - Państwowym Instytucie Badawczym od kilku miesięcy trwają analizy w powyższym zakresie, w tym analizy związane z kierunkami ewentualnych zmian w zasadach dotowania niepublicznych przedszkoli. Rozważana jest również propozycja gmin zmierzająca do przejścia z ustalania dotacji na podstawie wydatków bieżących samorządowych jednostek systemu oświaty na ustalanie dotacji z uwzględnieniem przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych. Od 2025 r. jednostki samorządu terytorialnego nie otrzymują już środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej, ustalana jest natomiast kwota potrzeb oświatowych będąca jedną ze składowych potrzeb finansowych tych jednostek. Należy jednak mieć na uwadze, że niezależnie od tego jak będzie wyglądał w przyszłości model dotowania placówek wychowania przedszkolnego, ustalając nowe zasady należy brać pod uwagę nie tylko postulaty jednostek samorządu terytorialnego, ale także możliwości niepublicznych przedszkoli oraz interes rodziców wnoszących opłaty za edukację swoich dzieci w niepublicznych placówkach wychowania przedszkolnego. Należy także zauważyć, że latach 2020-2024 (dane dotyczące roku 2025 nie są jeszcze dostępne) w sprawozdaniach budżetowych (Rb-28S) jednostki samorządu terytorialnego raportowały wzrost wydatków bieżących przeznaczanych na realizację zadań związanych z wychowaniem przedszkolnym Powodów tego jest wiele. Prócz oczywistej inflacji i wzrostu wynagrodzeń oraz cen usług i towarów, należy wskazać na ogromny wzrost wydatków związanych z realizacją zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy (z 1,3 mld zł w roku 2020 do 3,6 mld zł w roku 2024). Nieznacznie wolniejsze w tym okresie było natomiast tempo wzrostu kwoty wydatków bieżących na zadania oświatowe ogółem, co miało wpływ na procentowy udział wydatków na wychowanie przedszkolne w wydatkach na oświatę ogółem. To co zasługuje na uwagę, to fakt, że w roku 2024 znacząco spadło tempo wzrostu wydatków ponoszonych na wychowanie przedszkolne. Wychowanie przedszkolne - finansowanie z budżetu państwa Środki z budżetu państwa (w mld zł) 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Subwencja oświatowa/kwota potrzeb oświatowych 3,7 4,0 4,7 6,4 9,4 18,9 21,0 dotacja przedszkolna 1,5 1,5 1,6 1,7 4,2 0,0 0,0 Fundusz Pomocy (Ukraina) 0,2 0,3 0,4 0,5 Razem: 5,2 5,5 6,5 8,4 14,0 19,4 21,0 W ślad za zwiększeniem skali zadań realizowanych w ramach zapewniania wychowania przedszkolnego (np. zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy z dziećmi, objęcie wychowaniem przedszkolnym dzieci z Ukrainy) zwiększono wsparcie płynące z budżetu państwa. Tempo wzrostu nakładów w tym zakresie widocznie wzrasta od roku 2024, kiedy to z budżetu państwa na wychowanie przedszkolne przeznaczono 14 mld zł (w roku 2023 było to 8,4 mld zł). Po uwzględnieniu od roku 2025 zadań finansowanych wcześniej z dotacji przedszkolnej, a od roku 2026 także zadań związanych z zapewnieniem edukacji dzieciom z Ukrainy) oszacowano, że łączna kwota potrzeb oświatowych przeznaczona na wychowanie przedszkolne sięgnie rekordowej kwoty 21 mld zł. W ciągu ostatnich 3 lat finansowanie tego zadania oświatowego z budżetu państwa wzrosło o 150%. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu